Giáo dục STEM là gì và không phải là gì?
Giáo dục STEM trong chương trình GDPT là phương pháp tổ chức dạy học tích hợp, giúp học sinh vận dụng sáng tạo kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, qua đó phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số, khả năng đổi mới sáng tạo và định hướng nghề nghiệp ngay trong các môn học hiện hành. Quan trọng hơn cả: giáo dục STEM không phải là một môn học mới, không thêm tiết bắt buộc, không sinh ra đầu điểm hay sổ sách riêng. Khi một số trường lo lắng về quá tải học sinh, họ đã nhầm STEM với việc “nhồi thêm” nội dung. Thông tư về tích hợp STEM khẳng định rõ không gây áp lực hay quá tải cho học sinh và giáo viên. Nếu nhà trường coi STEM là một phương pháp dạy học trong những giờ đang có thay vì một hoạt động phụ thêm, mọi lo ngại về môn học mới sẽ tự biến mất.
STEM tích hợp vào chương trình GDPT, không đứng riêng một góc
Thông điệp quan trọng của Thông tư 86/2026 là: nội dung giáo dục STEM được tích hợp trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và kế hoạch bài dạy; không yêu cầu xây dựng kế hoạch riêng về giáo dục STEM. Điều này buộc các tổ chuyên môn phải suy nghĩ lại cách thiết kế bài học, thay vì tìm chỗ chèn thêm một “tiết STEM” ngoài thời khóa biểu. STEM phải sống trong chính các môn Toán, Lý, Hóa, Tin, Công nghệ, thậm chí cả Ngữ văn, Lịch sử thông qua những nhiệm vụ học tập giải quyết vấn đề thực tiễn. Khi nhà trường hiểu đúng tinh thần tích hợp STEM, chương trình GDPT không bị kéo dài, thời lượng học tập bắt buộc không tăng lên, và giáo viên tránh được cảnh viết thêm một núi kế hoạch riêng cho STEM chỉ để hoàn thành thủ tục.
Không phòng STEM riêng, không thiết bị đắt tiền: điều khả thi cho mọi trường
Nhiều hiệu trưởng băn khoăn: muốn làm giáo dục STEM thì phải có phòng STEM, phải mua bộ thiết bị mới? Thông tư đã trả lời thẳng: cơ sở giáo dục không bắt buộc phải có phòng STEM riêng hoặc đầu tư một danh mục thiết bị riêng mới được tổ chức giáo dục STEM. Quy định yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có; việc trang bị thiết bị được thực hiện theo lộ trình phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế, từ tận dụng thiết bị, vật liệu hiện có đến bổ sung thiết bị và tổ chức STEM chuyên sâu. Nghĩa là một lớp học bình thường, với vài bộ thí nghiệm khoa học, máy tính đang dùng cho môn Tin, vật liệu đơn giản trong môn Công nghệ… đã đủ làm nền cho các hoạt động tích hợp STEM. Nếu vẫn ép xây phòng riêng, mua trọn bộ thiết bị, nhà trường đang làm trái tinh thần chính sách và tự tạo áp lực tài chính không cần thiết.
Vai trò chủ động của giáo viên: thiết kế bài học liên môn trong giờ chính khóa
Thông tư xác định ba hình thức tổ chức giáo dục STEM: bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh. Trong đó, bài học STEM diễn ra ngay trong giờ chính khóa, chính là “sân chơi” của giáo viên. Giáo dục STEM là phương pháp tổ chức dạy học tích hợp, giúp học sinh vận dụng sáng tạo kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Điều này mở đường cho các thiết kế bài học liên môn: một bài Toán gắn với mô hình kỹ thuật đơn giản; một giờ Vật lý kết hợp lập trình mô phỏng; một dự án Công nghệ sử dụng dữ liệu thực tế. Vì không làm phát sinh môn học mới, không tăng thời lượng học tập bắt buộc, không phát sinh đầu điểm hay hồ sơ, sổ sách riêng, giáo viên có thể yên tâm sáng tạo trong khung thời lượng hiện có, thay vì lo bị “khoán” thêm tiết, thêm sổ.
Hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu ngoài lớp học: nên là cơ hội, không trở thành gánh nặng
Thông tư nhấn mạnh hoạt động trải nghiệm STEM theo nhu cầu người học được thực hiện trên cơ sở tự nguyện. Đây là điểm then chốt để tránh quá tải học sinh: những chuyến tham quan cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng hay địa điểm phù hợp khác phải là lựa chọn mở, không biến thành “bài tập bắt buộc có điểm”. Hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh cũng cần được hiểu là sân chơi bồi dưỡng đam mê, chứ không phải cuộc chạy đua thành tích toàn trường. Nội dung STEM triển khai qua khám phá khoa học, thiết kế kỹ thuật, khuyến khích tiếp cận lập trình, robot, dữ liệu, AI, Internet vạn vật (IoT) và tích hợp yếu tố nghệ thuật, nhân văn theo hướng STEAM. Nếu giáo viên và nhà trường giữ đúng tinh thần tự nguyện, STEM sẽ là cơ hội mở rộng năng lực số, đổi mới sáng tạo và định hướng nghề nghiệp, thay vì một gánh nặng mới đè lên lưng học sinh.
