Kho dự trữ dầu Mỹ: từ lá chắn an ninh năng lượng thành nguồn rủi ro mới
Kho dự trữ dầu chiến lược Mỹ (SPR) là kho dầu thô do chính phủ quản lý, được xây dựng như lớp phòng vệ cuối cùng trước các cú sốc nguồn cung, có vai trò ổn định giá dầu thô, bảo vệ an ninh năng lượng và tạo đòn bẩy địa chính trị trong những giai đoạn khủng hoảng tại các điểm nóng như Trung Đông hay eo biển Hormuz. Hiện tại, kho dự trữ dầu Mỹ đang ở mức nguy hiểm: lượng dầu trong SPR tính đến tuần kết thúc ngày 25-9 chỉ còn khoảng 283,8 triệu thùng, giảm gần 1/3 so với hơn 415 triệu thùng hồi giữa tháng 3. Đây là mức thấp nhất từ năm 1982, cho thấy Washington đã sử dụng gần hết dư địa chiến lược để bình ổn nguồn cung năng lượng toàn cầu giữa lúc dòng chảy dầu vẫn chưa trở lại trạng thái trước xung đột tại Trung Đông và eo biển Hormuz.
Giá dầu hạ nhiệt nhờ xả kho: tác dụng ngắn hạn, hệ lụy dài hạn
Việc phương Tây liên tục tính tới phương án xả kho – từ dầu thô tới xả kho dầu diesel – đang trở thành công cụ được ưu tiên để cứu thị trường nhưng đồng thời làm mỏng dần hàng phòng thủ của chính họ. Đà sụt giảm của SPR bắt đầu sau khi Washington triển khai chương trình xả dầu quy mô lớn để bình ổn thị trường, phối hợp với các thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế nhằm đối phó gián đoạn nguồn cung liên quan xung đột tại Trung Đông và eo biển Hormuz. Trên thị trường, áp lực hạ nhiệt xuất hiện ngay khi châu Âu bàn thảo phương án mở kho dự trữ nhiên liệu khẩn cấp. Giá dầu đã quay đầu giảm mạnh hơn 3% trong phiên 2-10 trước thông tin các nước có thể tung thêm dầu diesel và dầu thô từ kho dự trữ nhằm giảm bớt tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên toàn cầu. Công cụ xả kho chứng tỏ sức mạnh ngắn hạn, nhưng cái giá phải trả là kho dự trữ bị rút cạn đúng lúc bất ổn còn kéo dài.
Trò chơi quyền lực: OPEC+ hạn ngạch và chiến lược đối phó với SPR suy yếu
Trong khi Mỹ và châu Âu dùng kho dự trữ để kìm giá, liên minh OPEC+ buộc phải điều chỉnh chiến lược sản lượng trong một môi trường đầy bất định. Tổ chức này đang đối diện bài toán chia lại hạn ngạch khai thác cho các thành viên, nhưng kế hoạch đã bị lùi sang giữa tháng 11 do "nghẽn" dữ liệu về năng lực khai thác tối đa bền vững tại Trung Đông. Hạn ngạch OPEC+ không chỉ là con số kỹ thuật: nó quyết định tiếng nói và lợi ích kinh tế của mỗi quốc gia xuất khẩu, từng gây ra các xáo trộn nghiêm trọng, như việc UAE rời liên minh và Iraq nhiều lần thúc đẩy nâng trần khai thác. Trong bối cảnh giá dầu thô vừa quay đầu giảm sau khả năng xả thêm dự trữ từ phương Tây, OPEC+ khó có thể tiếp tục siết nguồn cung mạnh tay mà không tự đẩy mình vào thế mất thị phần. Trò chơi quyền lực xoay quanh hạn ngạch sẽ càng phức tạp khi SPR Mỹ suy yếu, khiến sức răn đe của Washington giảm rõ rệt.
Châu Âu và Mỹ xả kho dầu diesel: trấn an thị trường hay tạo thêm lệ thuộc?
Điểm nóng hiện nay không chỉ ở dầu thô mà còn ở các sản phẩm nhiên liệu thành phẩm, đặc biệt là dầu diesel – mắt xích của mọi chuỗi cung ứng từ nông nghiệp đến vận tải. Nguồn tin quốc tế cho biết các quốc gia EU đang xem xét đề xuất của Pháp về việc tung ra 50 triệu thùng dầu diesel dự trữ, đồng thời các thành viên IEA xả thêm 50 triệu thùng dầu thô ra thị trường. Một nguồn tin khác khẳng định Pháp đề xuất con số tương tự và EU đã phải tổ chức họp khẩn để phản ứng với giá dầu diesel tăng vọt, sau khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent kêu gọi khu vực này khẩn cấp giải phóng một phần nhiên liệu dự trữ. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Mỹ cung cấp khoảng một nửa lượng dầu diesel nhập khẩu của EU trong tháng 8. Nói cách khác, châu Âu muốn dùng kho dự trữ để bù đắp rủi ro, nhưng mức độ phụ thuộc vào nguồn cung Mỹ lại khiến họ càng bị hút sâu vào thế trận năng lượng do Washington dẫn dắt.
Tương lai nguồn cung năng lượng toàn cầu: ít dư địa, nhiều rủi ro
Dù một đợt giải phóng dự trữ quy mô lớn được đánh giá có thể đưa cán cân thị trường về trạng thái thặng dư nhẹ khi dòng chảy dầu thương mại tại Trung Đông phục hồi, bức tranh nguồn cung năng lượng toàn cầu vẫn thiếu an toàn. Tồn kho dầu toàn cầu từng giảm với tốc độ kỷ lục trong giai đoạn cao điểm khủng hoảng, làm gia tăng vai trò của nguồn dự trữ chiến lược. Vấn đề là không phải toàn bộ lượng dầu trong SPR có thể khai thác ngay: các vấn đề kỹ thuật và bảo trì khiến khả năng rút dầu thực tế thấp hơn công suất thiết kế. Giới chức Mỹ tuy tuyên bố sẽ từng bước bổ sung lại kho dự trữ thông qua các chương trình trao đổi, nhưng trong ngắn hạn, quy mô SPR thu hẹp đồng nghĩa dư địa ứng phó khủng hoảng năng lượng của Washington bị hạn chế đáng kể. Hướng đi của giá dầu thô trung hạn vì thế phụ thuộc lớn vào cuộc họp toàn thể OPEC+ vào cuối tháng 11, nơi bài toán OPEC+ hạn ngạch phải được chốt hạ. Khi các kho dự trữ bị rút xuống mức đáy và địa chính trị năng lượng ngày càng phân mảnh, thế giới bước vào giai đoạn mà mỗi cú sốc nhỏ cũng có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng lớn.
