Từ 15.000 người đến một cộng đồng làm “cầu nối”
Cộng đồng người Việt New Zealand là tập hợp khoảng 15.000 người Việt sinh sống rải khắp đất nước, tập trung đông nhất tại thành phố Auckland với khoảng 10.000 người, vừa hội nhập tốt vào xã hội sở tại vừa duy trì bản sắc văn hóa và mối liên hệ chặt chẽ với Tổ quốc thông qua các hoạt động cộng đồng, giao lưu, từ thiện và đóng góp ý kiến chính sách.
Điểm đáng nói không phải ở con số 15.000, mà ở việc một cộng đồng nhỏ bé lại giữ được thế cân bằng hiếm có: sống ổn định, hội nhập văn minh, nhưng không tan chảy trong chiếc nồi “đa văn hóa” của New Zealand. Đại sứ Phan Minh Giang nhấn mạnh, cộng đồng người Việt Nam tại New Zealand hiện có khoảng 15.000 người, trong đó tập trung đông nhất ở thành phố Auckland với khoảng 10.000 người. Đây không chỉ là dữ kiện thống kê; đó là lời nhắc rằng kiều bào Auckland đang trở thành một “đô thị Việt thứ hai”, nơi bản sắc Việt Nam nước ngoài được thử thách mỗi ngày. Nếu nhìn cộng đồng này như một phép thử hội nhập văn hóa, họ đang cho thấy khả năng thích nghi cao mà không đánh đổi căn tính.
Hội nhập văn hóa mà không hòa tan: bài học từ kiều bào Auckland
Cộng đồng này không coi hội nhập văn hóa là quá trình rời bỏ gốc rễ, mà là mở rộng không gian cho bản sắc Việt trong đời sống New Zealand. Bà con cơ bản có cuộc sống ổn định, hội nhập tốt, có ý thức gìn giữ truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc và hướng về Tổ quốc. Điều đó thể hiện qua việc tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, xã hội, từ thiện ở sở tại, đồng thời duy trì tiếng Việt, phong tục, lễ hội trong cộng đồng. Nếu nhiều cộng đồng nhập cư khác dễ rơi vào “bóng mờ” trong xã hội mới, thì kiều bào Auckland lại chọn cách hiện diện tích cực – từ hội đoàn đến hội sinh viên – để chủ động định nghĩa mình là ai trên đất người. Họ không chờ xã hội sở tại công nhận, mà tự xây dựng giá trị bằng những đóng góp cụ thể.
Các hội, đoàn người Việt đã được thành lập tại tất cả các thành phố lớn, còn các hội sinh viên Việt Nam hoạt động sôi nổi, tích cực. Đây là “hạ tầng mềm” giúp văn hóa Việt Nam nước ngoài không bị đứt đoạn, nhất là với thế hệ sinh ra và lớn lên tại New Zealand. Từ lớp học tiếng Việt cuối tuần đến các dịp Tết, Trung thu, những hoạt động này biến ký ức văn hóa thành trải nghiệm sống, chứ không phải những câu chuyện kể cũ kỹ của người lớn. Sự ổn định của đời sống vật chất vì thế chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là khả năng tự tổ chức, tự liên kết để giữ sợi dây với quê nhà mà không đóng khung mình trong một “tiểu cộng đồng khép kín”.
Người Việt như đại sứ văn hóa Việt giữa lòng New Zealand
Nếu coi ngoại giao nhân dân là “kênh thứ hai” trong quan hệ giữa các quốc gia, thì kiều bào ở New Zealand chính là lực lượng tiên phong. Nhà nước mong muốn bà con tiếp tục phát huy vai trò “đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam”, quảng bá hình ảnh Việt Nam, tiếp tục là cầu nối vững chắc, thắt chặt hơn nữa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - New Zealand. Vai trò đại sứ văn hóa Việt này không chỉ nằm ở những chương trình lễ hội hoành tráng, mà ở từng câu chuyện họ kể với đồng nghiệp, từng món ăn Việt được giới thiệu ở nơi làm việc, từng hoạt động giao lưu mà hội đoàn tổ chức với cộng đồng sở tại. Khi một cộng đồng nhỏ được chính quyền New Zealand đánh giá cao về mức độ gắn kết, hội nhập và đóng góp, đó là bằng chứng rằng họ đã làm ngoại giao từ chính đời sống thường ngày.
Ở chiều ngược lại, chính kiều bào cũng dùng “quyền công dân văn hóa” của mình để tác động về quê nhà. Tại các cuộc gặp với Đoàn công tác Bộ Ngoại giao, bà con đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực về cải cách thủ tục hành chính để thu hút đầu tư, nghiên cứu chính sách visa đặc thù dành cho chuyên gia (Tech visa), cơ chế điều phối thống nhất trong thu hút chuyên gia, nhân tài người Việt Nam ở nước ngoài, và cả những biện pháp giúp dạy – học tiếng Việt trong cộng đồng hiệu quả hơn. Họ không chỉ là người nhận chính sách, mà trở thành đồng tác giả của chính sách, khi kinh nghiệm hội nhập ở New Zealand được “xuất khẩu ngược” về Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây là nguồn lực trí thức khó có thể bỏ qua.
Nhà nước lắng nghe kiều bào: tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ
Lý do khiến câu chuyện cộng đồng người Việt New Zealand được chú ý thời gian gần đây là các đợt làm việc liên tiếp của Đoàn công tác Bộ Ngoại giao. Đoàn do bà Nguyễn Quỳnh Mai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, dẫn đầu, đã thăm và gặp gỡ kiều bào tại Auckland và thủ đô Wellington từ 17 đến 20/9, trong khuôn khổ kế hoạch công tác cộng đồng năm 2026, với mục tiêu phổ biến các nghị quyết, chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Điểm tích cực là Đoàn không chỉ đến để “thông tin một chiều”, mà coi đây là dịp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, đề xuất của bà con, làm cơ sở kiến nghị, xây dựng chính sách phù hợp với thực tiễn. Khi đại diện Cục Lãnh sự trực tiếp giải đáp thắc mắc về Luật Quốc tịch, Căn cước và các thủ tục lãnh sự, từ hộ chiếu, khai sinh đến lý lịch tư pháp, người dân cảm nhận rõ hơn sự hiện diện của Nhà nước ngay trên đất khách.
Tuy vậy, nếu dừng lại ở các cuộc gặp gỡ và giải đáp, mối liên kết này sẽ khó bền vững. Đoàn công tác đã ghi nhận các đề xuất về cải cách thủ tục hành chính, nghiên cứu chính sách visa đặc thù cho chuyên gia, cơ chế thu hút nhân tài và các biện pháp tăng hiệu quả dạy – học tiếng Việt. Câu hỏi quan trọng là: những ý kiến đó sẽ được phản hồi ra sao, trong khung thời gian nào, và bằng những thay đổi cụ thể nào? Những chương trình như Xuân Quê hương, Trại hè kiều bào hay các đoàn thăm Trường Sa – mà Đoàn công tác trân trọng mời bà con tham gia – là cần thiết để gắn kết cảm xúc, nhưng không thể thay thế nhu cầu về một môi trường pháp lý thông thoáng, thủ tục đơn giản và cơ hội đóng góp rõ ràng. Chính sách chỉ thật sự “gần dân” khi kiều bào nhìn thấy dấu ấn của mình trong từng điều khoản mới.
Tương lai của một cộng đồng nhỏ nhưng nhiều tham vọng
Điều đáng mừng là cả Nhà nước lẫn cộng đồng đều đang nhìn nhau như đối tác, chứ không chỉ như người ban phát – người thụ hưởng. Nghị quyết 23 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài được nhấn mạnh như bước chuyển tư duy, coi kiều bào là nguồn lực chiến lược quan trọng để gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia. Vấn đề giờ đây là biến nhận thức đó thành các cơ chế cụ thể để những người Việt đang sống ở Auckland, Wellington hay bất kỳ thành phố nào của New Zealand có thể dễ dàng trở về đầu tư, chuyển giao công nghệ, hoặc đóng góp tri thức – kể cả khi họ không rời bỏ cuộc sống ổn định ở sở tại.
Nếu Việt Nam mong muốn trở thành quốc gia biển mạnh, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, thì cộng đồng người Việt New Zealand là “phòng thí nghiệm sống” cho mô hình công dân toàn cầu gốc Việt. Họ đang chứng minh rằng có thể vừa trung thành với văn hóa gốc, vừa cởi mở với hệ giá trị mới, và từ đó trở thành đại sứ văn hóa Việt hiệu quả. Kết luận hợp lý nhất lúc này là: Nhà nước cần coi mỗi kiều bào như một đối tác đồng kiến tạo tương lai, còn cộng đồng người Việt New Zealand phải tiếp tục giữ kỷ luật tự tổ chức, tinh thần hướng về Tổ quốc và ý thức hội nhập văn hóa cởi mở. Khi hai bên cùng chủ động, những cây cầu văn hóa giữa hai dân tộc sẽ không chỉ bền, mà còn đủ rộng để nhiều thế hệ cùng bước qua.
