Cao tốc Bến Lức - Long Thành: một dự án trọng điểm đang đối mặt bài toán an toàn
Cao tốc Bến Lức - Long Thành là tuyến đường dài 57,8 km nối Tân Hiệp với cao tốc TPHCM - Trung Lương, giữ vai trò mảnh ghép quan trọng trên trục cao tốc Bắc - Nam khu vực TPHCM, nhưng trước mốc thông xe toàn tuyến, dự án đang đối mặt hàng trăm vết nứt kết cấu và những thiếu sót về biển báo tốc độ, đặt ra nhiều lo ngại về an toàn khai thác. Đây không còn là câu chuyện chậm tiến độ đơn thuần, mà là phép thử cho cách chúng ta đối xử với các khiếm khuyết hạ tầng ngay trước khi đưa công trình vào phục vụ hàng chục nghìn lượt phương tiện mỗi ngày. Sau hơn 10 năm kể từ ngày khởi công, việc thông xe toàn tuyến trong tháng 9 được xem như đích đến quan trọng của chủ đầu tư. Nhưng đích đến đó chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng một tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt, thay vì tâm lý "hoàn thành cho kịp".
426 vết nứt trên kết cấu cầu: rủi ro tuổi thọ công trình không thể xem nhẹ
Ở gói thầu J2, đoạn cầu cạn dài 4,6 km nằm giữa cầu Bình Khánh và cầu Phước Khánh, đơn vị kiểm định đã phát hiện 426 vết nứt có tính quy luật trên các xà mũ trụ cầu. Đáng lo hơn, số lượng vết nứt có xu hướng tăng giữa các lần kiểm tra và một phần trong đó có độ mở rộng vượt giá trị cho phép theo tiêu chuẩn, khiến kết cấu xà mũ trụ được đánh giá là "chưa đảm bảo yêu cầu về độ mở rộng vết nứt, tiềm ẩn nguy cơ không đảm bảo độ bền lâu và tuổi thọ của công trình". Đây là cảnh báo thẳng thắn: nếu chỉ chạy theo mốc thông xe mà bỏ qua chất lượng kết cấu, chúng ta đang tích lũy rủi ro lâu dài. Chủ đầu tư đã đề xuất bổ sung cáp dự ứng lực để khống chế độ mở rộng vết nứt dưới tác dụng hoạt tải trong quá trình khai thác và kết quả thử nghiệm cho thấy vết nứt được thu hẹp, độ võng và ứng suất nằm trong giới hạn cho phép. Nhưng bất kỳ giải pháp gia cường nào cũng cần được giám sát độc lập và công khai, vì người dân có quyền biết mình đang đi trên một tuyến cao tốc an toàn chứ không phải "được vá tới đâu hay tới đó".
13 km không có biển báo tốc độ: khi cao tốc buộc tài xế "chạy chậm cho chắc"
Nếu vết nứt đường cao tốc là rủi ro tiềm ẩn về kết cấu, thì việc thiếu biển báo tốc độ lại là sự bất cẩn thấy ngay trong tổ chức giao thông. Trên đoạn cao tốc TPHCM – Long Thành dài khoảng 13 km, từ khu vực kết nối với quốc lộ 51 đến nút giao 319, không ghi nhận biển báo tốc độ. Nhiều tài xế phản ánh họ phải chủ động giảm tốc vì không xác định được tốc độ cho phép, trong khi mức phạt vi phạm tốc độ hiện khá cao, dẫn đến tâm lý "không thấy biển báo thì không dám chạy nhanh". Khi hàng loạt phương tiện cùng chọn chạy chậm để tránh rủi ro, dòng xe trên cao tốc bị kéo tụt, gia tăng chênh lệch tốc độ giữa các làn, từ đó có thể ảnh hưởng đến khả năng lưu thông, đặc biệt lúc lưu lượng phương tiện tăng. Việc trước đây từng có biển báo nhưng bị tháo dỡ trong quá trình mở rộng cao tốc rồi chậm lắp lại cho thấy một cách làm thiếu nhất quán: nâng cấp hạ tầng nhưng bỏ sót yếu tố tối thiểu là biển báo tốc độ. Đó là một loại khiếm khuyết hạ tầng tưởng nhỏ nhưng tác động trực tiếp tới hành vi lái xe và an toàn trên tuyến.
Một lãnh đạo đơn vị quản lý và vận hành tuyến cho biết sẽ kiểm tra tình trạng biển báo và lắp bổ sung nếu xác định bị thiếu. Đây là cam kết cần thiết, nhưng cũng là lời nhắc rằng mọi thay đổi trên cao tốc – từ mở rộng làn đến di dời biển báo – phải đi kèm kế hoạch khôi phục đầy đủ hệ thống chỉ dẫn, thay vì để tài xế phải thảo luận tốc độ "trên diễn đàn" rồi tự suy đoán.
Những hạng mục "về đích" và bài toán không được phép vội vàng
Trong khi các đội thi công đang chạy nước rút hoàn thiện cầu Phước Khánh và nút giao quốc lộ 51, những điểm nghẽn về an toàn lại xuất hiện ngay trên hành trình về đích. Hai đoạn phía Tây và phía Đông của cao tốc Bến Lức Long Thành, tổng chiều dài khoảng 30 km, đã đưa vào khai thác và thu phí, còn đoạn trung tâm qua cầu Bình Khánh, Phước Khánh, Sông Chà vẫn chờ hoàn thiện để nối lại toàn tuyến. Việc gia cường hơn 400 vết nứt tại xà mũ trụ và bản mặt cầu đang được triển khai khẩn trương trong bối cảnh mục tiêu thông xe toàn tuyến ngay trong tháng 9. Nhưng tốc độ thi công không thể là lý do để nới lỏng tiêu chuẩn kỹ thuật, bởi một khi công trình được đưa vào khai thác, mọi lỗi kết cấu sẽ chuyển thành chi phí bảo trì cao, nguy cơ hạn chế tải trọng hoặc thậm chí phải đóng đường để xử lý sau này. Các khiếm khuyết hạ tầng xuất hiện ngay trước mốc thông xe là cơ hội để hệ thống giám sát và kiểm định chứng minh vai trò thực chất: đặt an toàn, độ bền lâu và tuổi thọ công trình lên trước áp lực tiến độ.
Kết luận: Thông xe đúng hạn hay thông xe an toàn – phải chọn an toàn
Cao tốc Bến Lức Long Thành là kỳ vọng lớn của vùng kinh tế phía Nam, nhưng kỳ vọng đó không thể đánh đổi bằng việc chấp nhận vết nứt đường cao tốc chưa xử lý triệt để hay 13 km không có biển báo tốc độ. Những khiếm khuyết hạ tầng, từ kết cấu xà mũ trụ chưa đảm bảo đến việc bỏ quên biển báo tốc độ, cho thấy chuẩn mực an toàn vẫn chưa được đặt ở vị trí xứng đáng. Một tuyến cao tốc hiện đại phải bắt đầu từ nền tảng kỹ thuật vững chắc và hệ thống tổ chức giao thông rõ ràng, nhất quán. Điều cần làm lúc này không phải là tìm cách "thông xe bằng mọi giá", mà là dám chậm lại để sửa cho đúng, kiểm định lại cho đủ, công khai kết quả cho người dân. Thông xe đúng hạn chỉ có ý nghĩa khi người sử dụng có thể tin rằng họ đang đi trên một con đường được thiết kế để an toàn trong nhiều thập kỷ, chứ không phải là công trình vừa kịp hoàn thành trên giấy.
