Logistics tốt là một phần của năng lực sản xuất
Logistics nông sản là hệ thống kết nối khâu thu hoạch, sơ chế, bảo quản, vận chuyển và phân phối để đưa sản phẩm đến người mua mà vẫn giữ được chất lượng và giá trị. Đây không phải phần việc phụ sau sản xuất: một mắt xích yếu có thể làm mất thành quả của cả vụ mùa.
Việt Nam ước tính thất thoát khoảng 8,8 triệu tấn nông sản, thực phẩm mỗi năm, tương đương thiệt hại khoảng 3,9 tỷ USD. Tổn thất tích tụ từ đồng ruộng đến khâu lưu thông: thu hoạch không đúng thời điểm, sơ chế và đóng gói chưa phù hợp, thiếu kho lạnh hoặc vận chuyển kéo dài đều làm giảm chất lượng. Khi hàng hóa ùn lại vì năng lực tiếp nhận và bảo quản không theo kịp mùa thu hoạch, nông dân có thể phải bán với giá thấp.
Vì vậy, nâng cấp logistics cần được xem là đầu tư trực tiếp vào năng lực cạnh tranh, chứ không chỉ là giải pháp xử lý hậu cần. Xuất khẩu nông sản tăng trưởng mà thiếu bảo quản và kết nối đồng bộ sẽ khiến một phần giá trị bị đánh mất trước khi hàng đến thị trường.
Tây Nguyên có hàng hóa, nhưng thiếu kết nối liền mạch
Tây Nguyên có vùng nguyên liệu lớn, song sản lượng cao chưa đủ để tạo lợi thế nếu đường đi đến cảng tốn thời gian và chi phí. Cà phê, sầu riêng cùng nhiều mặt hàng khác cần một mạng lưới gom hàng, kho bảo quản và vận tải phối hợp, thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào từng chuyến xe đường bộ.
Hàng hóa từ Tây Nguyên hiện chủ yếu đi bằng đường bộ; kết nối giữa các phương thức vận tải, điểm gom hàng và kho lạnh chưa đồng bộ. Chẳng hạn, hàng từ Gia Lai đến cảng Quy Nhơn đi qua Quốc lộ 19, đèo An Khê và đèo Mang Yang; quãng đường hơn 170 km thường mất gần nửa ngày. Tuyến vận tải container ven biển ở miền Trung cũng chưa có tần suất cao, khiến doanh nghiệp khó chủ động lịch giao hàng.
Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 do Bộ Công Thương chủ trì tổ chức ngày 6–7/11 tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, tập trung vào kết nối logistics cao nguyên với chuỗi giá trị toàn cầu. Các đại biểu dự kiến khảo sát cảng Quy Nhơn, Khu công nghiệp Becamex–VSIP và thảo luận giải pháp logistics miền Trung – Tây Nguyên. Khi đi vào khai thác, tuyến đường được kỳ vọng rút ngắn thời gian từ Pleiku đến cảng biển còn khoảng 1,5–2 giờ.
Chuỗi lạnh nối nông trại với nhà hàng và cửa hàng
Chuỗi lạnh Việt Nam đang thu hút doanh nghiệp có liên kết với Nhật Bản, nhưng điều đáng chú ý không chỉ là thêm kho hay phương tiện làm lạnh. Giá trị lớn hơn nằm ở cách tổ chức nguồn cung để nhà sản xuất tiếp cận trực tiếp nhà hàng và nhà bán lẻ, với điều kiện bảo quản phù hợp theo từng loại hàng.
Kamereo cung cấp nguyên liệu tươi sống cho hơn 6.000 nhà bán lẻ và nhà hàng, đồng thời vận hành trung tâm phân phối tại Hà Nội và TP. HCM với bốn khu vực bảo quản ở các mức nhiệt độ khác nhau. Công ty cũng có điểm thu gom tại vùng sản xuất, nơi nông dân ký hợp đồng và đưa nông sản đến tập kết. Mô hình này cho thấy logistics lạnh có thể gắn khâu bảo quản với đầu ra, thay vì chỉ làm lạnh hàng hóa sau khi đã rời vùng trồng.
Zensho Holdings có kế hoạch xây dựng cơ sở mới tại TP. HCM để mở rộng năng lực sản xuất rau củ cắt sẵn phục vụ các nhà hàng liên kết. Năm 2025, Nippon Express Holdings mua cổ phần của Secai Marche; hai bên dự kiến hợp tác thúc đẩy phân phối nông sản Nhật Bản. Những bước đi này phản ánh khoảng trống dịch vụ còn lớn, đồng thời tạo thêm động lực để doanh nghiệp trong nước nâng chuẩn bảo quản và phân phối.
Đầu tư đúng chỗ mới chuyển sản lượng thành sức cạnh tranh
Tác động của logistics không dừng ở việc giảm hàng hỏng. Vận chuyển ổn định và bảo quản đúng nhiệt độ giúp nông sản giữ phẩm cấp, đáp ứng yêu cầu của người mua và giảm nguy cơ bị bán xuống hạng thấp hơn. Điều đó đặc biệt quan trọng với hàng tươi, nơi thời gian và điều kiện lưu trữ quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
Chi phí vận chuyển chiếm khoảng 30% giá thành của nhiều mặt hàng rau quả, trong đó logistics nội địa chiếm khoảng 17%. Con số này cho thấy kết nối từ vùng nguyên liệu đến cảng biển ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán và khả năng cạnh tranh xuất khẩu. Đầu tư vào điểm gom hàng, kho mát, phương tiện chuyên dụng và kết nối vận tải vì thế có thể vừa hạn chế thất thoát nông sản, vừa giúp doanh nghiệp giao hàng với chất lượng nhất quán hơn.
Ưu tiên nên là xây dựng mạng lưới xuyên suốt, gắn quy hoạch hạ tầng với mùa vụ, năng lực sơ chế và nhu cầu của người mua. Nếu chỉ tăng kho lạnh mà thiếu nguồn hàng được tổ chức tốt hoặc thiếu tuyến vận chuyển phù hợp, công suất đầu tư khó tạo ra hiệu quả tương xứng. Khi hạ tầng kết nối và công nghệ bảo quản được cải thiện, nông sản có thêm điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Kết luận: muốn xuất khẩu nông sản bền vững, Việt Nam phải coi logistics là một phần của sản xuất và thương mại, không phải khâu phụ. Đầu tư có trọng tâm vào kết nối vận tải và chuỗi lạnh sẽ giúp giảm lãng phí, bảo toàn chất lượng và biến lợi thế vùng nguyên liệu thành sức cạnh tranh thực sự.
