OCOP Thái Nguyên: Từ chương trình hỗ trợ sang chiến lược giá trị gia tăng
Kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP Thái Nguyên là chiến lược tổ chức lại sản xuất nông thôn và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương, dựa trên lợi thế chè, đặc sản vùng, hạ tầng nông thôn mới và chuyển đổi số, nhằm tạo nông sản giá trị cao, tăng thu nhập cho người dân và củng cố lợi thế cạnh tranh của tỉnh trong không gian kinh tế liên vùng. Đáng chú ý, giai đoạn mới không coi OCOP là phong trào xếp hạng sản phẩm, mà là công cụ điều chỉnh tư duy sản xuất – từ “làm ra nhiều” sang “làm ra giá trị” thông qua tiêu chuẩn chất lượng, câu chuyện văn hóa và liên kết thị trường. Đây là bước chuyển có tính lựa chọn chiến lược: hoặc tiếp tục bán nguyên liệu thô, hoặc bước lên nấc giá trị cao hơn với chế biến sâu và du lịch nông thôn.
Theo cơ quan chuyên môn của tỉnh, đến hết năm 2025 Thái Nguyên đã có 561 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 438 sản phẩm 3 sao, 113 sản phẩm 4 sao và 10 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia, đưa tỉnh đứng thứ 3 cả nước về số lượng sản phẩm OCOP 5 sao. Những con số này thể hiện rõ rằng OCOP không còn là “sân chơi thử nghiệm” mà đã trở thành nền tảng để tỉnh định hình kế hoạch phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế nông nghiệp, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, thương mại, du lịch và chuyển đổi số. Vấn đề đặt ra cho giai đoạn tới không phải làm thêm thật nhiều sản phẩm OCOP, mà là làm sao để mỗi sản phẩm OCOP Thái Nguyên thực sự trở thành đại diện cho một chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Nông thôn mới: Hạ tầng đồng bộ là nền móng cho kinh tế nông nghiệp
Nếu OCOP là "bộ mặt" của nông sản giá trị cao thì chương trình phát triển nông thôn mới lại là phần nền móng ít được nói đến nhưng quyết định sự bền vững. Thái Nguyên không thể đặt mục tiêu nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh nếu giao thông xuống cấp, thủy lợi manh mún, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa thiếu thốn. Việc tỉnh chuyển từ mô hình xây dựng nông thôn mới thuần túy hạ tầng sang phát triển toàn diện khu vực nông thôn – bao gồm cả chất lượng sống, việc làm và môi trường – cho thấy nhận thức rõ ràng: hạ tầng chỉ có ý nghĩa khi tạo ra năng lực cạnh tranh kinh tế, chứ không phải để "hoàn thành tiêu chí" trên giấy.
UBND tỉnh cho biết tổng nguồn lực dành cho ba chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn đạt trên 82.000 tỷ đồng, trong đó riêng chương trình xây dựng nông thôn mới chiếm 75.789 tỷ đồng. Đồng tiền ngân sách không chảy vào những công trình đơn lẻ, mà được lồng ghép với sức dân và các nguồn đầu tư khác để mở rộng, nâng cấp đường liên xã, liên xóm, cải tạo thủy lợi, đầu tư trường học, trạm y tế, nhà văn hóa. Hình ảnh hơn 2.380 hộ dân xã Phú Lạc tự nguyện hiến trên 118.900 m² đất, công trình, cây cối với giá trị hơn 29 tỷ đồng để mở đường, chỉnh trang nông thôn cho thấy bài học: hạ tầng nông thôn chỉ bền khi người dân coi đó là tài sản chung và có lợi ích gắn với nó.
Kế hoạch phát triển nông nghiệp: Từ cây chè đến kinh tế nông thôn đa giá trị
Điểm mạnh của Thái Nguyên là dám xác định rõ “trục giá trị” thay vì chạy theo nhiều mục tiêu dàn trải. Với kế hoạch phát triển nông nghiệp mới, cây chè được đặt là ngành hàng chủ lực, vừa là nông sản, vừa là biểu tượng văn hóa và sản phẩm du lịch. Tỉnh đặt mục tiêu đến giai đoạn 2026–2030 tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt trên 25.000 tỷ đồng, trên 70% diện tích chè đạt tiêu chuẩn GAP, hữu cơ và trên 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng. Đây không chỉ là các chỉ tiêu kỹ thuật, mà là tuyên bố lựa chọn con đường nông sản giá trị cao: muốn bán với giá cao, bắt buộc phải có chất lượng có chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện vùng trồng rõ ràng.
Theo định hướng phát triển, đến năm 2030 tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản bình quân 4%/năm; giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1 ha đất trồng trọt đạt từ 150 triệu đồng/năm trở lên; có 675 sản phẩm được chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 15 sản phẩm đạt hạng 5 sao; 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Đáng chú ý, tỉnh không dừng ở nông nghiệp thuần túy mà hướng tới phát triển kinh tế nông nghiệp khi đặt thêm mục tiêu tốc độ tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ khu vực nông thôn bình quân hơn 10%/năm cùng với thu nhập bình quân người dân nông thôn đến năm 2030 tăng từ 1,8 lần trở lên so với năm 2025. Bức tranh này cho thấy tham vọng rõ ràng: nông thôn Thái Nguyên không chỉ là nơi sản xuất, mà là không gian kinh tế đa giá trị.
OCOP gắn hạ tầng và du lịch: Chiến lược cạnh tranh trong không gian liên vùng
Thái Nguyên không đặt chiến lược OCOP và phát triển nông thôn mới trong "chiếc hộp" tỉnh lẻ, mà nhìn chúng ở tầm không gian liên vùng. Sau khi hình thành không gian phát triển mới với Bắc Kạn, lợi thế sinh thái, văn hóa, lịch sử của hai địa phương có cơ hội kết nối thành tuyến du lịch liên vùng, trong đó sản phẩm OCOP Thái Nguyên trở thành “điểm nhấn” để thu hút du khách và doanh nghiệp. Khi vùng chè Tân Cương, làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, làng văn hóa du lịch Bản Quyên cùng các mô hình du lịch cộng đồng ở La Bằng, Vô Tranh, Phú Đình… được kết nối với chuỗi sản phẩm OCOP, mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà là một trải nghiệm và câu chuyện bản địa.
Toàn tỉnh hiện có 19 điểm du lịch được công nhận, tạo nền tảng để gắn sản phẩm OCOP, cảnh quan, văn hóa bản địa và trải nghiệm nông nghiệp thành các gói dịch vụ mang lại sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn. Chiến lược này giúp Thái Nguyên nâng khả năng cạnh tranh không phải bằng lợi thế chi phí thấp, mà bằng tổ hợp giá trị khó sao chép: nông sản chất lượng cao, không gian trải nghiệm nông thôn mới khang trang, câu chuyện văn hóa và hệ thống dịch vụ đi kèm. Trong bối cảnh các tỉnh đều nỗ lực phát triển nông thôn mới, việc gắn OCOP với hạ tầng, du lịch, chuyển đổi số và khoa học – công nghệ chính là cách Thái Nguyên “tự thiết kế” một vị thế nổi bật thay vì cạnh tranh trực diện vào sản lượng hay giá bán đơn thuần.
Kết luận: Muốn nông thôn mạnh, phải dám coi người dân là trung tâm của chuỗi giá trị
Chiến lược OCOP và phát triển nông thôn mới của Thái Nguyên cho thấy một điểm cốt lõi: mọi kế hoạch phát triển nông nghiệp nếu không làm người dân trở thành chủ thể sẽ khó bền vững. Nghị quyết trung ương đã nhấn mạnh định hướng “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, trong đó người dân là trung tâm của quá trình phát triển. Thái Nguyên không chỉ nhắc lại khẩu hiệu này, mà biến nó thành hành động khi người dân trực tiếp hiến đất, góp công xây dựng hạ tầng, tham gia sản xuất theo tiêu chuẩn mới, phát triển hợp tác xã, du lịch cộng đồng và sản phẩm OCOP. Ở chiều ngược lại, tỉnh có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi hệ thống hạ tầng, chính sách, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số đều phục vụ cho việc nâng thu nhập, bảo vệ môi trường sống và giữ được bản sắc văn hóa.
Bước vào giai đoạn mới, Thái Nguyên chuyển trọng tâm từ hoàn thành tiêu chí sang nâng cao chất lượng và tính bền vững của nông thôn, với mục tiêu rõ ràng: chuyển mạnh từ phát triển sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân. Để chiến lược này không dừng ở tham vọng trên giấy, tỉnh phải kiên định ba nguyên tắc: bảo đảm hạ tầng đi cùng năng lực tổ chức sản xuất; coi OCOP là chuỗi giá trị, không là phong trào; và duy trì cơ chế khiến người dân được hưởng lợi thực sự từ mọi thay đổi. Nếu làm được, nông thôn Thái Nguyên không chỉ “đạt chuẩn” mà có thể trở thành hình mẫu về cách một địa phương dùng nông sản giá trị cao và phát triển nông thôn mới để bước vào cuộc cạnh tranh kinh tế vùng một cách tự tin.
