Công nghệ là lời giải cho áp lực đô thị
Nông nghiệp đô thị là hoạt động sản xuất nông sản trong không gian thành phố, ứng dụng kỹ thuật và công nghệ để tận dụng đất hạn chế, kiểm soát điều kiện canh tác và đáp ứng nhu cầu thực phẩm an toàn. Đây không còn là lựa chọn phụ trợ: khi đô thị hóa thu hẹp đất nông nghiệp và người tiêu dùng đòi hỏi chất lượng cao hơn, số hóa trở thành cách thiết thực để làm ra nhiều giá trị hơn trên mỗi diện tích.
Tại TP.HCM, Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc bắt đầu với 1.000 mét vuông ở phường Long Trường năm 2019, rồi phát triển mô hình rau thủy canh trong nhà màng. Hệ thống cắt nắng, phun sương, thông gió và cảm biến giúp kiểm soát môi trường sinh trưởng; dữ liệu mùa vụ còn được dùng để ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quản lý sản xuất. Bước tiến này có ý nghĩa hơn chuyện tự động hóa: nó giảm mức độ lệ thuộc vào thời tiết thất thường, vốn có thể làm ngập luống rau và rửa trôi phân bón.
Sản lượng tăng phải đi cùng niềm tin
Kết quả ở Tuấn Ngọc cho thấy công nghệ có thể cải thiện năng suất rõ rệt: sản lượng trung bình tăng từ 100 kg mỗi ngày lên gần 1 tấn mỗi ngày; hiện hợp tác xã vận hành 6.000 mét vuông và cung cấp khoảng 500–600 kg rau mỗi ngày. Nhưng con số chỉ có ý nghĩa lâu dài khi chất lượng được bảo đảm và người mua tin vào cách sản xuất. Hợp tác xã cam kết tiêu chí “5 không”: không nhiễm vi sinh, không kim loại nặng, không chất kích thích sinh trưởng, hạt giống không biến đổi gen và không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
Đây là điểm cốt yếu của nông sản sạch: công nghệ không tự tạo ra niềm tin nếu quy trình và thông tin không rõ ràng. Một khách hàng tại TP.HCM cho biết thường mua rau của hợp tác xã qua các siêu thị, đồng thời đánh giá rau thủy canh có vị ngọt nhẹ, thanh và thơm. Trải nghiệm ấy cho thấy sản phẩm có thể tìm được người mua khi chất lượng được cảm nhận trực tiếp, dù hợp tác xã vẫn phải thuyết phục người tiêu dùng còn e ngại rau trồng không cần đất.
Hà Nội số hóa cả chuỗi cung ứng
Ở Hà Nội, chuyển đổi số nông nghiệp không dừng ở khâu trồng trọt mà mở rộng sang thu hoạch, sơ chế, bảo quản, vận chuyển và phân phối. Thành phố đã hình thành 406 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp toàn thành phố. Song song với quản lý quy trình canh tác và môi trường, các cơ sở còn dùng nền tảng trực tuyến để quảng bá, thanh toán và kết nối tiêu thụ.
Truy xuất nguồn gốc là mắt xích đặc biệt quan trọng vì nó giúp chuyển lời cam kết về an toàn thành thông tin người mua có thể kiểm tra. Hệ thống của Hà Nội đã cấp tài khoản cho 3.083 cơ sở và có hơn 12.000 bộ mã truy xuất sản phẩm; dữ liệu được tích hợp với ứng dụng Công dân Thủ đô số iHanoi. Tại siêu thị, người mua có thể quét mã QR trên rau an toàn để tìm hiểu nguồn gốc và quy trình sản xuất. Minh bạch như vậy vừa hỗ trợ quản lý chuỗi cung ứng, vừa tạo cơ sở để sản phẩm cạnh tranh bằng chất lượng thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Giá trị bền vững cần được xây từ cả chuỗi
Hai cách làm ở TP.HCM và Hà Nội bổ sung cho nhau. TP.HCM cho thấy tự động hóa, cảm biến và phân tích dữ liệu có thể kiểm soát sản xuất trong điều kiện đô thị chật hẹp; Hà Nội cho thấy dữ liệu, mã QR và nền tảng số có thể nối sản phẩm với người mua. Công nghệ vì thế chỉ phát huy trọn vẹn khi đi từ luống rau đến khâu phân phối, thay vì dừng ở thiết bị trong nhà màng. Thương mại điện tử và liên kết sản xuất cũng giúp các hợp tác xã ứng phó tốt hơn với biến động thị trường, dù không thể xóa bỏ hoàn toàn rủi ro trong quan hệ thu mua.
Theo kế hoạch đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu để 50% vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung ứng dụng IoT ở mức cơ bản, đồng thời hướng tới 80% công tác giám sát, dự báo và cảnh báo dựa trên phân tích dữ liệu lớn và IoT theo thời gian thực. Để đạt được điều đó, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, mở rộng cảm biến và tưới tiêu thông minh, đồng thời giúp nông dân, hợp tác xã nâng kỹ năng số. Kết luận rất rõ: chuyển đổi số chỉ nâng giá trị nông sản và hỗ trợ phát triển bền vững khi người sản xuất làm chủ công nghệ, còn người mua có thể kiểm chứng điều họ đang chọn.
