Số hóa là cách nâng giá trị từ gốc
Chuyển đổi số nông nghiệp là quá trình dùng công nghệ và dữ liệu để đổi mới cách tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và đưa nông sản từ nơi trồng đến người mua. Với hợp tác xã và hộ sản xuất, giá trị của quá trình này không nằm ở việc có thêm một phần mềm, mà ở khả năng làm ra sản phẩm đáng tin, dễ nhận diện và bán được qua nhiều kênh. Áp lực đổi mới đang tăng lên khi đô thị hóa thu hẹp quỹ đất nông nghiệp, còn yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng cao. Hà Nội đã hình thành 406 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; sản phẩm của các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của thành phố. Đây là quy mô đáng kể, nhưng để lợi ích đến được với các cơ sở nhỏ, công nghệ phải đi cùng kỹ năng, hỗ trợ chi phí và kết nối dữ liệu.
Mã QR chỉ có giá trị khi thông tin đáng tin
Truy xuất nguồn gốc nông sản biến những cam kết về vùng trồng và quy trình thành thông tin người mua có thể kiểm tra. Hà Nội duy trì hệ thống truy xuất cho nông, lâm sản, thủy sản và thực phẩm, với 3.083 cơ sở được cấp tài khoản cùng hơn 12.000 bộ mã truy xuất. Tại siêu thị, khách hàng quét mã QR trên rau an toàn để xem vùng trồng, lịch sử sản xuất, thậm chí xác định thửa ruộng tạo ra sản phẩm. Những dữ liệu ấy có thể củng cố niềm tin, nhưng chỉ khi được cập nhật và phản ánh đúng thực tế. Với HTX Bà Bé ở xã Gia Lâm, Giám đốc Phùng Đắc Kiêu cho biết truy xuất giúp minh bạch quy trình và tăng niềm tin của người tiêu dùng. Vì vậy, mã QR không nên chỉ là dấu hiệu trang trí trên bao bì: nó cần dẫn tới thông tin hữu ích, nhất quán và có thể kiểm chứng.
Từ dữ liệu sản xuất đến thị trường trực tuyến
Thương mại điện tử nông sản giúp sản phẩm OCOP, hàng chủ lực và đặc sản địa phương vượt khỏi phạm vi khách quen hoặc một vài điểm bán. Nhưng một gian hàng trực tuyến khó tạo doanh số bền vững nếu thiếu thông tin rõ ràng về sản phẩm, chất lượng và nguồn gốc. Bởi vậy, kết nối truy xuất với kênh bán hàng mới là hướng đi có sức thuyết phục: người mua dễ tìm hiểu, còn HTX có thêm cơ hội giới thiệu hàng hóa và tiếp cận khách hàng rộng hơn. Hà Nội đang hướng tới số hóa toàn bộ chuỗi, từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, bảo quản và vận chuyển đến phân phối. Đây là cách tiếp cận đúng hơn việc chạy theo từng công cụ rời rạc. Dữ liệu được chuẩn hóa có thể hỗ trợ giám sát chất lượng và phối hợp giữa các khâu; nền tảng trực tuyến sau đó đưa sản phẩm ra thị trường. Nếu một mắt xích không đáng tin, lợi thế của cả chuỗi sẽ suy yếu.
Hỗ trợ thực tế mới đưa công nghệ đến với nông dân
Rào cản lớn không chỉ là thiết bị hay phần mềm. Nhiều hội viên lớn tuổi chưa quen điện thoại thông minh, trong khi HTX nhỏ phải cân nhắc chi phí số hóa, duy trì mã truy xuất và vận hành gian hàng trực tuyến. Chính sách vì thế cần đi vào thực hành: Hà Nội ban hành Nghị quyết 92/2026/NQ-HĐND ngày 15/7/2026, quy định hỗ trợ hoạt động của Tổ Chuyển đổi số cộng đồng tại thôn, tổ dân phố. Các điểm hỗ trợ tiêu dùng số còn hướng dẫn người dân tra cứu mã QR, thanh toán số và gửi phản ánh, đồng thời giúp chủ thể OCOP chuẩn hóa nhãn hàng và hồ sơ sản phẩm. Thành phố cũng quy định hỗ trợ chi phí dịch vụ chuyển đổi số và thương mại điện tử cho doanh nghiệp nhỏ, HTX, hộ kinh doanh; mức hỗ trợ tối đa là 70%, hoặc tối đa 100% khi thực hiện bằng hình thức xã hội hóa. Kế hoạch đến năm 2030 đặt mục tiêu 50% vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung ứng dụng IoT ở mức cơ bản, đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ 50% nông dân và HTX tại vùng chuyên canh tiếp cận hạ tầng và ứng dụng này.
Số hóa không tự động làm nông sản bán chạy hơn; nó tạo điều kiện để chất lượng được chứng minh và sản phẩm được tìm thấy. Muốn chuyển điều kiện ấy thành giá trị, Hà Nội cần duy trì hướng dẫn sát cơ sở, hỗ trợ công nghệ phù hợp khả năng của HTX nhỏ và bảo đảm dữ liệu giữa các khâu được kết nối. Khi truy xuất nguồn gốc gắn với quản lý sản xuất và thương mại điện tử, nông sản Hà Nội có cơ hội cạnh tranh bằng minh bạch và chất lượng, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.
