Giáo dục năng lượng tiểu học: không thể chờ đến khi các em trưởng thành
Giáo dục năng lượng tiểu học là hoạt động đưa kiến thức về sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả vào môi trường học đường, giúp học sinh hiểu vai trò của năng lượng trong đời sống, nhận diện hành vi gây lãng phí điện và hình thành thói quen sử dụng thiết bị điện đúng cách ngay từ những năm đầu đi học. Việc Bộ Công Thương khởi động chương trình tuyên truyền cho hơn 1.200 học sinh không chỉ là một sự kiện truyền thông, mà là bước đi chiến lược: nếu thế hệ trẻ coi tiết kiệm năng lượng là phản xạ tự nhiên, các chính sách bảo vệ môi trường sau này sẽ có nền tảng xã hội vững chắc. Thay vì trông chờ vào các chiến dịch kêu gọi người lớn, cách tiếp cận từ cấp tiểu học cho thấy tư duy “phòng hơn chống” trong quản lý năng lượng.
Chương trình Bộ Công Thương: từ khung quốc gia đến lớp học Vạn Bảo
Điều đáng chú ý là chương trình tuyên truyền này không phải hoạt động đơn lẻ, mà nằm trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030. Việc đưa nội dung giáo dục năng lượng tiểu học vào thực tế giảng dạy cho học sinh Trường Tiểu học Vạn Bảo (Hà Nội) cho thấy chính sách đã bước ra khỏi các văn bản để chạm tới từng lớp học. Theo cô Trần Thị Hương, Bí thư Đảng bộ, Hiệu trưởng nhà trường, năng lượng hiện diện trong mọi hoạt động hằng ngày, nên sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả là trách nhiệm của mỗi cá nhân. Đây là một tuyên bố đáng trích dẫn vì nó chuyển trọng tâm từ khẩu hiệu chung chung sang ý thức cụ thể của từng học sinh, từng gia đình. Khi người đứng đầu nhà trường nói rõ trách nhiệm cá nhân, thông điệp chính sách quốc gia mới thực sự có “địa chỉ” tiếp nhận.
Học sinh học tiết kiệm năng lượng qua trò chơi, trải nghiệm chứ không qua khẩu hiệu
Điểm mạnh của chương trình Bộ Công Thương là tránh lối dạy lý thuyết khô cứng. Các em học sinh được tiếp cận kiến thức tiết kiệm năng lượng thông qua trò chơi, câu hỏi, hoạt động trải nghiệm và thực hành, với hình thức trực quan, sinh động và tương tác. Đây là cách tiếp cận thông minh, vì trẻ em không bị buộc ghi nhớ khẩu hiệu, mà được “chơi” cùng kiến thức. Nội dung tập trung vào vai trò của tiết kiệm năng lượng, nhận diện hành vi gây lãng phí điện, và cách sử dụng thiết bị điện an toàn, đúng cách. Hoạt động “Đúng nhận – Sai lắng nghe” với các tình huống về sử dụng thiết bị điện an toàn, tiết kiệm còn giúp củng cố lại những gì các em vừa học. Nếu những bài học về năng lượng an toàn hiệu quả được gắn với cảm xúc hào hứng, khả năng hình thành thói quen lâu dài sẽ cao hơn nhiều so với các tiết học đọc – chép.
Tiết kiệm năng lượng học sinh: những hành động nhỏ nhưng tạo hiệu ứng dây chuyền
Ở góc độ thói quen, chương trình đã đi rất sát đời sống. Học sinh được hướng dẫn các giải pháp tiết kiệm năng lượng học sinh có thể tự thực hiện: tắt thiết bị điện khi ra khỏi phòng; cài đặt điều hòa ở mức 26°C trở lên; hạn chế mở tủ lạnh lâu và thường xuyên; rút phích cắm khi không sử dụng; kết hợp sử dụng quạt với điều hòa; tận dụng ánh sáng, gió tự nhiên; thường xuyên bảo dưỡng thiết bị điện. Những việc này nghe quen thuộc, nhưng chính sự quen thuộc lại là vấn đề: người lớn dễ xem nhẹ, trong khi chương trình biến chúng thành “luật chơi” của trẻ. Bộ Công Thương đặt mục tiêu nâng cao nhận thức, hình thành thói quen sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm, hiệu quả trong học sinh và khuyến khích các em chia sẻ kiến thức với gia đình, lan tỏa ý thức tiết kiệm năng lượng trong cộng đồng. Khi trẻ nhắc cha mẹ tắt điện, hiệu ứng dây chuyền bắt đầu.
Từ Vạn Bảo đến Nguyễn Viết Xuân: gieo mầm ý thức bảo vệ môi trường lâu dài
Thông điệp tích cực của chương trình chỉ có ý nghĩa khi được mở rộng quy mô. Sau Trường Tiểu học Vạn Bảo, chương trình “Học sinh với kiến thức sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả” sẽ tiếp tục được tổ chức tại Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân (Hà Nội) vào ngày 5/10/2026. Bộ Công Thương khẳng định sẽ phối hợp với các địa phương, trường học để triển khai thêm nhiều hoạt động tuyên truyền và đa dạng hóa hình thức truyền thông về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nếu được duy trì liên tục, giáo dục năng lượng tiểu học sẽ trở thành một phần tự nhiên trong văn hóa học đường, chứ không còn là sự kiện nhất thời. Ở góc nhìn môi trường, đây là cách tiếp cận bền vững: thay vì chỉ kêu gọi người dân “hãy tiết kiệm điện”, chính sách đi từ gốc – thay đổi nhận thức và hành vi của thế hệ đang lớn lên trong thời đại tiêu thụ năng lượng ngày càng tăng.
