Giáo dục nước sạch bước vào giai đoạn mới: từ khẩu hiệu đến thay đổi hành vi
Giáo dục nước sạch trong trường tiểu học là việc đưa kiến thức về tiết kiệm nước, bảo vệ nguồn nước, vệ sinh trường học và sức khỏe vào chương trình học, kết hợp hoạt động trải nghiệm để hình thành thói quen và trách nhiệm môi trường cho học sinh ngay từ những năm đầu đời. Sáng 25-9, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký thỏa thuận hợp tác với Công ty TNHH Nước giải khát Suntory PepsiCo Việt Nam để triển khai “Chương trình truyền thông và giáo dục nâng cao nhận thức về nước sạch, bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe cho học sinh, sinh viên” giai đoạn 2026 - 2029. Đây không chỉ là thêm một phong trào, mà là bước đi chiến lược để đưa giáo dục nước sạch trở thành phần hữu cơ của sức khỏe học đường và bảo vệ môi trường, thay vì các hoạt động rời rạc, ngắn hạn như trước đây.
MIZUIKU và di sản một thập kỷ: nền tảng cho tham vọng 1,8 triệu học sinh
Điểm đáng chú ý là giai đoạn 2026-2029 không xuất phát từ con số 0, mà kế thừa một di sản đã được kiểm chứng. Chương trình MIZUIKU – “Em yêu nước sạch” do Tập đoàn Suntory khởi xướng tại Nhật Bản từ năm 2004 và đưa vào Việt Nam từ năm 2015, đặt học sinh làm trung tâm, kết hợp dạy học trong lớp, ngoài lớp và tập huấn giáo viên. Sau hơn một thập kỷ, chương trình đã tiếp cận hơn 1 triệu học sinh, 21.000 giáo viên, 41.000 lớp học tại 34 tỉnh thành và hỗ trợ 214 công trình nước sạch, vệ sinh cho khoảng 6 triệu người. Theo bà Nguyễn Thị Hải Vân, việc hợp tác với Bộ GD-ĐT giai đoạn mới nằm trong định hướng “Phát triển vì những điều tốt đẹp”, thể hiện cam kết dài hạn của chương trình Suntory PepsiCo với cộng đồng. Con số đó cho thấy đây là mô hình đã được kiểm chứng, đủ sức mở rộng lên mục tiêu tiếp cận khoảng 1,8 triệu học sinh tiểu học.
Tác động trực tiếp tới trường tiểu học: từ giáo trình đến công trình nước sạch
Điểm mạnh của giai đoạn mới là không chỉ nói về bảo vệ môi trường, mà đi thẳng vào hạ tầng và nội dung dạy học. Bộ GD-ĐT đã phê duyệt tài liệu hướng dẫn dạy và học về tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước ở cấp tiểu học, để giáo viên sử dụng trong giáo dục và hoạt động trải nghiệm về tiết kiệm nước học sinh. Điều này đưa giáo dục nước sạch ra khỏi khuôn khổ các buổi ngoại khóa mang tính phong trào, trở thành phần bài bản trong nhà trường. Ở chiều điều kiện học tập, chương trình trong giai đoạn mới dự kiến hỗ trợ khoảng 50 hệ thống lọc nước và cải thiện vệ sinh tại những khu vực khó khăn, giúp học sinh có thêm cơ hội tiếp cận nước sạch và vệ sinh trường học tốt hơn. Khi bài học và cơ sở vật chất đi song song, thông điệp bảo vệ môi trường không dừng ở lớp học mà gắn vào đời sống hằng ngày của học sinh.
Giáo dục nước sạch như một trục của sức khỏe học đường và lối sống bền vững
Giai đoạn 2026-2029 được định hình không chỉ là mở rộng quy mô mà tăng chiều sâu tác động, hướng tới hình thành kiến thức, kỹ năng, thái độ và ý thức trách nhiệm của người học đối với sức khỏe, môi trường và cộng đồng. Chương trình truyền thông và giáo dục nước sạch được thiết kế gắn với nội dung bảo vệ môi trường, giáo dục thể chất, tăng cường hoạt động thể thao, trải nghiệm thiên nhiên và xây dựng lối sống lành mạnh. Nói cách khác, bảo vệ nguồn nước không còn là chủ đề đơn lẻ, mà là trục kết nối giữa sức khỏe, vệ sinh trường học và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Bên cạnh MIZUIKU, các sáng kiến như “Water of Life” được triển khai theo mô hình hợp tác công – tư với cơ quan lâm nghiệp nhằm bảo tồn nguồn nước, tăng khả năng hấp thụ carbon và đóng góp vào mục tiêu Net Zero đến năm 2050. Nếu được triển khai nghiêm túc, đây có thể trở thành khung tham chiếu mới cho mọi chương trình bảo vệ môi trường trong trường học.
Thách thức và kỳ vọng: biến hợp tác công – tư thành giá trị lâu dài cho thế hệ trẻ
Hợp tác giữa Bộ GD-ĐT và chương trình Suntory PepsiCo cho thấy giáo dục nước sạch và bảo vệ môi trường đã được nhìn nhận như nhiệm vụ trung tâm của sức khỏe học đường, thay vì hoạt động phụ trợ. Tuy nhiên, thách thức không nhỏ: làm sao để 1,8 triệu học sinh tiểu học không chỉ nghe, mà thay đổi thói quen sử dụng nước; làm sao để tài liệu, tập huấn giáo viên và công trình nước sạch không dừng ở vài năm thí điểm rồi lãng quên. Theo ông Hoàng Đức Minh, việc ký kết là sự đồng hành thiết thực của doanh nghiệp với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe thế hệ trẻ, nhưng trách nhiệm cuối cùng vẫn nằm ở hệ thống nhà trường: từ hiệu trưởng, giáo viên đến phụ huynh. Nếu các bên coi đây là phần cốt lõi của chất lượng giáo dục chứ không phải “dự án tài trợ”, chương trình giai đoạn 2026-2029 có cơ hội trở thành bước ngoặt, đưa bảo vệ môi trường và tiết kiệm nước học sinh thành bản sắc của trường tiểu học trong nhiều năm tới.
