Tokuyama polysilicon: Từ mô hình một nhà máy đến mạng lưới Đông Nam Á
Chiến lược mở rộng Tokuyama polysilicon tại Việt Nam và Malaysia là bước dịch chuyển có tính bước ngoặt, biến mô hình sản xuất tập trung lâu nay tại Nhật Bản thành mạng lưới đa điểm ở Đông Nam Á, nhằm giảm rủi ro phụ thuộc vào một nhà máy duy nhất, củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn trước làn sóng đầu tư chip và trí tuệ nhân tạo toàn cầu.
Nhà máy mới Tokuyama tại TP.HCM vừa được khánh thành, đảm nhiệm các công đoạn xử lý, làm sạch, đập nhỏ và kiểm tra chất lượng polysilicon trước khi vật liệu được đưa vào sản xuất phiến silicon bán dẫn. Cơ sở này thuộc công ty con do Tokuyama sở hữu 100%, giúp tập đoàn giữ kín công nghệ tinh chế với mức tạp chất chỉ khoảng 1 phần nghìn tỷ – nhóm tinh khiết nhất thế giới và là nền tảng cho vị thế nhà sản xuất polysilicon bán dẫn lớn thứ ba toàn cầu với khoảng 20% thị phần. Việc Tokuyama không chọn mở rộng ngay trong nước mà xây dựng mắt xích mới ở Việt Nam cho thấy một thông điệp rõ ràng: an toàn chuỗi cung ứng giờ quan trọng ngang năng lực kỹ thuật.
Vì sao Việt Nam và Malaysia trở thành điểm tựa mới của sản xuất chip Đông Nam Á?
Tokuyama không đi theo trào lưu chạy sang bất kỳ nơi chi phí thấp nào; họ chọn Việt Nam và Malaysia như các điểm sản xuất chiến lược có môi trường thuận lợi cho công nghiệp, nguồn nhân lực phù hợp và vị trí trung tâm trong sản xuất chip Đông Nam Á. Đó là một lựa chọn mang tính tính toán, nhằm xây dựng cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn mới cho khu vực chứ không chỉ bổ sung vài nghìn tấn công suất.
Tại Việt Nam, công đoạn xử lý polysilicon vẫn dựa nhiều vào lao động thủ công: công nhân nghiền các thanh polysilicon thành mảnh nhỏ để đưa vào lò của khách hàng, nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm tạp chất kim loại từ thiết bị và kiểm soát chính xác kích thước từng mảnh. Hiệu quả của các thực tập sinh kỹ thuật Việt Nam tại nhà máy Tokuyama trước đây là một trong những lý do khiến tập đoàn tin tưởng chọn Việt Nam. Còn Malaysia là mắt xích thứ hai, nơi Tokuyama cùng đối tác OCI xây dựng cơ sở tổng hợp và lắng đọng polysilicon dạng thanh, với kế hoạch bao tiêu một nửa sản lượng trong tổng công suất 8.000 tấn mỗi năm. Đây không chỉ là hai nhà máy Việt Nam Malaysia mới, mà là hai trụ cột của kiến trúc địa lý chuỗi polysilicon ở châu Á.
Polysilicon: Mắt xích nhỏ nhưng gây hiệu ứng domino cho chuỗi cung ứng bán dẫn
Động lực sâu xa của chiến lược Tokuyama xuất phát từ chính vai trò của polysilicon trong chuỗi cung ứng bán dẫn: đây là vật liệu đầu vào quan trọng để sản xuất wafer silicon, nền tảng của phần lớn chip trên thị trường. Khi một nhà cung cấp có 20% thị phần toàn cầu gần như dồn công suất vào một nhà máy, bất kỳ sự cố nào cũng có thể tạo hiệu ứng domino lên sản xuất chip, từ bộ nhớ HBM phục vụ AI đến các vi điều khiển trong thiết bị hàng ngày.
Sau đại dịch COVID-19, những đứt gãy chuỗi cung ứng làm các nhà sản xuất chip trở nên nhạy cảm hơn với mô hình tập trung, nên họ yêu cầu Tokuyama giảm rủi ro từ cấu trúc một điểm. Tokuyama đáp lại bằng kế hoạch phân tán sản xuất sang hai nhà máy Việt Nam Malaysia, đồng thời tái cấu trúc toàn bộ mạng lưới polysilicon theo hướng đa địa điểm. Theo Hiệp hội SEMI, lượng wafer silicon toàn cầu dự kiến đạt 15,5 tỷ inch vuông vào năm 2028, tăng khoảng 20% so với năm 2025 – một con số cho thấy nếu không mở rộng và đa dạng hóa địa lý từ bây giờ, chuỗi cung ứng bán dẫn rất dễ rơi vào tình trạng hụt nguồn khi nhu cầu chip AI bùng nổ.
Chiến lược đa điểm: Tăng 50% công suất nhưng quan trọng hơn là độ ổn định
Về bề nổi, việc xây dựng hai nhà máy mới giúp tổng công suất Tokuyama tăng 50%, lên 12.500 tấn polysilicon mỗi năm khi các cơ sở tại Việt Nam và Malaysia vận hành cùng nhà máy ở Nhật Bản. Nhưng điểm đáng bàn hơn là tái thiết cách phân bổ rủi ro: nếu trước đây toàn bộ năng lực sản xuất chip liên quan đến Tokuyama phụ thuộc vào một địa điểm, thì giờ đây nguy cơ gián đoạn đã được chia nhỏ theo từng mắt xích trong mạng lưới Đông Nam Á.
Sản xuất thương mại ở Việt Nam dự kiến bắt đầu vào năm 2027, sau giai đoạn thử nghiệm, trong bối cảnh Tokuyama dự báo nhu cầu khách hàng sẽ vượt công suất nhà máy Nhật Bản vào thời điểm tương tự. Cơ sở tại Malaysia được lên kế hoạch hoàn thành vào mùa xuân năm tới, và sản lượng bổ sung từ hai nhà máy dự kiến sẽ được tiêu thụ hết trong 3–4 năm, dựa trên triển vọng hiện tại. Quan trọng, nhà máy Việt Nam còn đủ không gian để gần như tăng gấp đôi công suất, và Tokuyama tuyên bố sẽ xem xét mở rộng tại cả ba cơ sở khi nhu cầu tiếp tục tăng, trong khi nhà máy Nhật đã gần chạm trần. Nói cách khác, họ đang xây một "hệ sinh thái dư địa" để không bị trói tay khi thị trường polysilicon siêu tinh khiết leo thang.
Kết luận: Đông Nam Á bước lên bản đồ chiến lược chuỗi cung ứng chip
Quyết định của Tokuyama tái cấu trúc mạng lưới polysilicon bằng các nhà máy Việt Nam Malaysia là minh chứng rằng Đông Nam Á không còn chỉ là điểm gia công giá rẻ, mà đã trở thành vùng then chốt trong chuỗi cung ứng bán dẫn châu Á. Khi các hãng chip như Rapidus và TSMC xây nhà máy tại Nhật Bản, việc Tokuyama dịch một phần công đoạn ra ngoài lãnh thổ trong khi vẫn giữ công nghệ lõi cho thấy một mô hình cân bằng mới: kỹ thuật cao và khách hàng tập trung ở trung tâm, còn sản xuất đa điểm trải rộng trong khu vực để chống đứt gãy.
Sự mở rộng này phản ánh xu hướng rộng hơn của ngành: các nhà sản xuất chip tìm kiếm đa dạng hóa địa lý để tăng độ ổn định, chấp nhận chi phí tổ chức cao hơn để đổi lấy khả năng chống chịu trước khủng hoảng. Trong bức tranh đó, Việt Nam có lợi thế nguồn nhân lực tay nghề và dư địa mở rộng, Malaysia có kinh nghiệm vật liệu và hợp tác liên doanh, còn Tokuyama có công nghệ polysilicon siêu tinh khiết cùng vị thế thị trường. Nếu các bên tận dụng đúng, mạng lưới Tokuyama polysilicon ở Đông Nam Á sẽ không chỉ là một lớp bảo hiểm cho chuỗi cung ứng bán dẫn, mà còn là bàn đạp để khu vực tham gia sâu hơn vào các mắt xích giá trị cao của ngành chip.
