Sức ép khí hậu biến đổi bài toán tăng trưởng
Tái cấu trúc chuỗi giá trị dầu khí là việc đổi mới đồng bộ các khâu từ tìm kiếm, khai thác đến chế biến, dịch vụ và đầu tư vào lĩnh vực năng lượng mới, nhằm nâng cao giá trị tạo ra đồng thời giảm tác động môi trường. Đây không còn là lựa chọn xa hạn: ngành phải vừa bảo đảm nguồn cung, vừa chuẩn bị cho một nền kinh tế phát thải thấp.
Ngày 29/10/2026 tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”. Diễn đàn đặt ra bài toán đúng lúc, khi nhu cầu năng lượng tăng theo đòi hỏi tăng trưởng cao, trong khi nhiều mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên và biến động địa chính trị làm nguồn cung thêm khó lường.
Cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tạo sức ép chuyển đổi không thể né tránh. Nhưng giảm phát thải không thể đồng nghĩa với bỏ qua an ninh năng lượng. Thách thức là thay đổi cách ngành dầu khí Việt Nam tạo giá trị, thay vì chỉ tìm cách kéo dài mô hình khai thác cũ.
Tái cấu trúc phải bao trùm cả chuỗi
Tăng trưởng dầu khí bền vững cần được đo bằng năng lực tạo giá trị dài hạn, không chỉ bằng sản lượng khai thác. Vì vậy, tái cấu trúc chuỗi giá trị phải xử lý đồng thời suy giảm ở thượng nguồn, hiệu quả ở các khâu chế biến và khả năng phát triển năng lực công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật trong nước.
Ở thượng nguồn, ưu tiên là gia tăng trữ lượng thông qua tìm kiếm, thăm dò tại vùng nước sâu, xa bờ, đồng thời tối ưu giải pháp khai thác các mỏ nhỏ và cận biên. Cách tiếp cận này cần gắn với hiệu quả dài hạn: đầu tư và công nghệ phải phù hợp đặc điểm từng mỏ, thay vì áp dụng một khuôn mẫu cho mọi dự án.
Ở trung và hạ nguồn, hướng đi không nên dừng ở duy trì hoạt động hiện hữu. Ngành cần khai thác tốt hơn giá trị từ hạ tầng, thúc đẩy công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật, đồng thời nâng năng lực làm chủ công nghệ. Nhận định tại diễn đàn rằng ngành buộc phải tái cấu trúc và định hình chất lượng phát triển trên toàn chuỗi giá trị chính là lời nhắc: chuyển đổi từng khâu rời rạc sẽ không đủ.
Luật mới mở cửa, nhưng kết quả phụ thuộc thực thi
Quốc hội thông qua Luật Dầu khí năm 2026 ngày 23/8/2026; luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đây là cơ hội để tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư và mở chu kỳ phát triển mới, nhưng hành lang pháp lý chỉ tạo điều kiện, không tự bảo đảm chuyển đổi. Việc soạn thảo văn bản hướng dẫn và tổ chức thực thi sẽ quyết định luật có chuyển thành dự án và năng lực mới hay không.
Năm nội dung trọng tâm được nêu tại diễn đàn gồm phân cấp, phân quyền; cải cách thủ tục hành chính; hoàn thiện chính sách ưu đãi, thu hút đầu tư; thúc đẩy công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật dầu khí; khai thác tối đa giá trị từ hoạt động và hạ tầng hiện có. Điểm đáng chú ý là các cải cách này có thể giúp dự án theo chuỗi đồng bộ triển khai thuận lợi hơn và cơ chế đầu tư phù hợp hơn với mỏ nhỏ, mỏ cận biên.
Luật cần được thực thi theo hướng giảm khâu trung gian nhưng vẫn rõ trách nhiệm và kiểm soát hiệu quả. Nếu không, cải cách thủ tục sẽ chỉ rút ngắn quy trình trên giấy, còn các dự án cần phối hợp nhiều khâu vẫn mắc kẹt.
Mở rộng không gian phát triển, không đánh đổi mục tiêu giảm phát thải
Diễn đàn cũng đặt vấn đề mở rộng không gian phát triển cho công nghiệp dầu khí Việt Nam: từ bảo đảm an ninh năng lượng sang nâng giá trị gia tăng và năng lực nội sinh. Hạ tầng biển cùng kinh nghiệm thi công ngoài khơi có thể trở thành nền tảng để xem xét điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, nhiên liệu hàng không bền vững và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon trong giai đoạn 2026–2030.
Đây là hướng đi đáng theo đuổi, nhưng không nên biến danh mục công nghệ mới thành mục tiêu tự thân. Mỗi lĩnh vực cần được lựa chọn dựa trên khả năng tận dụng năng lực sẵn có, đóng góp cho giảm phát thải và tạo được giá trị công nghiệp trong nước. Năng lực giảm phát thải khí metan và ứng dụng công nghệ thu giữ carbon cũng cần đi cùng việc nâng hiệu quả hoạt động dầu khí truyền thống.
Kết luận, tái cấu trúc chuỗi giá trị là con đường thực tế để cân bằng an ninh năng lượng hôm nay với cam kết phát thải ròng bằng 0 ngày mai. Luật mới mở cơ hội, còn chất lượng lựa chọn dự án, năng lực công nghệ và thực thi nhất quán mới quyết định ngành dầu khí có tăng trưởng bền vững hay không.
