Từ “án tử” sang cơ hội: cuộc cách mạng trong điều trị đột quỵ nặng
Lấy huyết khối đột quỵ là kỹ thuật can thiệp nội mạch dùng dụng cụ đặc biệt đi vào hệ thống mạch máu não để tiếp cận, kéo ra hoặc hút bỏ cục máu đông, nhằm tái thông nhanh dòng chảy cho các mạch lớn bị tắc, giảm vùng não chết và cải thiện đáng kể khả năng sống sót cũng như phục hồi chức năng cho bệnh nhân đột quỵ nặng. Từ góc nhìn người viết, đây không chỉ là một tiến bộ y học, mà là ranh giới mới giữa sống – chết đối với những ca từng bị xem là “vô phương cứu chữa”. Trước năm 2015, điều trị chủ yếu dựa vào thuốc tiêu sợi huyết, hiệu quả rất hạn chế với tắc mạch lớn. Hậu quả là nhiều bệnh nhân nhồi máu não diện rộng hoặc tắc các động mạch lớn gần như mất hết cơ hội.
TS.BS Trần Trí Cường nhấn mạnh, từ năm 2015 đến nay, điều trị đột quỵ đã trải qua một cuộc cách mạng với những thay đổi ngoạn mục. Quan trọng hơn, các kỹ thuật cứu sống này không còn là “đặc quyền” của vài trung tâm lớn, mà đang dần trở thành chuẩn chăm sóc mới cho người bệnh đột quỵ nặng trên khắp cả nước.
Lấy huyết khối: kỹ thuật cứu sống làm thay đổi tỷ lệ tử vong
Nếu phải chọn một bước ngoặt rõ ràng nhất, đó chính là lấy huyết khối đột quỵ. Trước đây, những trường hợp nhồi máu não diện rộng, nhồi máu toàn bộ bán cầu, tắc động mạch thân nền thường bị tiên lượng rất nặng, nhiều bệnh viện đành giải thích với gia đình rằng người bệnh khó qua khỏi. Khi chưa có phác đồ và dụng cụ phù hợp, hiệu quả thực tế của lấy huyết khối chưa được chứng minh, nên bác sĩ dù muốn cũng không có nhiều lựa chọn.
Sự thay đổi chỉ thực sự bùng nổ khi các nghiên cứu và thực hành lâm sàng chứng minh hiệu quả của lấy huyết khối, đặc biệt ở bệnh nhân tắc mạch lớn. Theo TS.BS Trần Trí Cường, người bệnh đột quỵ có thể được cứu sống với tỷ lệ lên đến 90% nếu được đưa đến đúng cơ sở, có đủ trang thiết bị và đội ngũ bác sĩ phù hợp. đây là con số làm đảo chiều hoàn toàn bức tranh đột quỵ nặng: từ chỗ tỷ lệ tử vong trên 50% trước kia, nay có thể giảm xuống còn khoảng 10-20% nếu điều trị đúng cách, kịp thời trong giờ vàng.
Phương pháp lấy huyết khối đã và đang được triển khai rộng khắp trên thế giới, và tại Việt Nam, kỹ thuật này đã có mặt ở gần như tất cả tỉnh, thành. Đây là dấu hiệu cho thấy chúng ta không đứng ngoài làn sóng tiến bộ y học, mà đang chủ động áp dụng kỹ thuật cứu sống tiên tiến cho cộng đồng.
Điều trị xuất huyết não: từ phẫu thuật “mở hộp sọ” đến can thiệp ít xâm lấn
Trong bức tranh đột quỵ nặng, xuất huyết não từng là “vùng tối” với kết quả điều trị rất hạn chế. Trước kia, phần lớn bệnh nhân chỉ có thể phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch khi đáp ứng một số điều kiện, trong khi tỷ lệ tử vong vẫn cao. Điều đó khiến nhiều gia đình chấp nhận buông xuôi khi nghe hai chữ “xuất huyết não”. Tuy nhiên, các kỹ thuật điều trị xuất huyết não ít xâm lấn xuất hiện đã thay đổi đáng kể thực tế này.
Tại một số trung tâm chuyên sâu, trong đó có Bệnh viện SIS, bác sĩ ứng dụng hệ thống định vị không gian ba chiều để đưa dụng cụ chính xác vào vị trí khối máu tụ, hút máu ra ngoài, hạn chế tối đa tổn thương mô não xung quanh. Phương pháp này giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn, giảm nguy cơ nhiễm trùng và phù não. Đây là ví dụ thuyết phục cho thấy tiến bộ y học không chỉ nằm trên giấy, mà trực tiếp mở rộng tùy chọn điều trị cho những ca bệnh phức tạp vốn bị xem là “bất khả thi”.
Những ca “hồi sinh” và vai trò của hệ thống điều trị hiện đại
Không gì thuyết phục hơn những câu chuyện cụ thể. TS.BS Trần Trí Cường kể lại, trước kia các ca nhồi máu não diện rộng đến sau cửa sổ 6 giờ, tắc động mạch thân nền hoặc xuất huyết não thường được tiên lượng rất nặng, nhiều nơi không còn phương án can thiệp. Từ khi Bệnh viện SIS đi vào hoạt động, nhiều ca rất khó đã được tiếp nhận, điều trị nhờ hệ thống trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.
Một trường hợp gây ấn tượng là bệnh nhân từ TPHCM được gia đình đưa về sau khi đã nhận tiên lượng tử vong. Trên đường về Cần Thơ, người nhà phát hiện bệnh nhân còn cử động nên đưa vào Bệnh viện SIS; sau điều trị, người bệnh đã trở lại sinh hoạt bình thường. Câu chuyện này cho thấy, từ sau năm 2015, những bệnh nhân từng bị xem là “hết cửa” giờ đã có cơ hội phục hồi nếu tiếp cận đúng nơi, đúng lúc. Không phải ngẫu nhiên mà bác sĩ từ Malaysia tìm đến đây học kỹ thuật lấy huyết khối và điều trị đột quỵ – đó là sự công nhận quốc tế cho chất lượng chuyên môn.
Cơ hội mới, trách nhiệm mới: người dân không thể thờ ơ
Khi kỹ thuật cứu sống đã tiến xa, nghịch lý đáng lo là nhiều người vẫn thờ ơ với phòng ngừa đột quỵ. Dù tỷ lệ cứu sống có thể lên đến 90% nếu bệnh nhân được đưa đến cơ sở điều trị phù hợp, nhưng cửa sổ thời gian luôn hữu hạn. Người lớn tuổi ngã quỵ, được nhân viên y tế kiểm tra, nếu nghi ngờ đột quỵ phải được đưa đến cơ sở có khả năng điều trị càng sớm càng tốt. Sự chậm trễ chỉ vì thiếu hiểu biết hoặc chủ quan có thể xóa sạch lợi thế mà tiến bộ y học mang lại.
Một điểm đáng báo động khác là không ít người trẻ vẫn sử dụng nhiều rượu bia, thuốc lá và chất gây nghiện. Khi lối sống thiếu lành mạnh tiếp tục phổ biến, hệ thống y tế dù hiện đại đến đâu cũng phải gánh thêm rất nhiều ca đột quỵ nặng đáng lẽ có thể phòng tránh. Từ góc nhìn người viết, thông điệp cần nhấn mạnh lúc này là: công nghệ có thể mở thêm cánh cửa sống, nhưng chìa khóa đầu tiên vẫn nằm ở cộng đồng – trong việc nhận biết sớm, đưa bệnh nhân đến đúng nơi, đồng thời chủ động thay đổi thói quen để không phải bước vào ranh giới sinh tử mới nhờ vất vả mà y học đạt được.
