Lấy huyết khối não: Cuộc cách mạng âm thầm trong điều trị đột quỵ
Lấy huyết khối não là kỹ thuật can thiệp mạch máu não hiện đại, trong đó bác sĩ dùng ống thông và dụng cụ chuyên dụng đi vào lòng mạch để hút, kéo hoặc lấy ra cục máu đông đang gây tắc động mạch não, qua đó tái thông dòng máu trong cửa sổ thời gian vàng và cứu hàng triệu tế bào não khỏi chết. Từ chỗ điều trị đột quỵ gần như chỉ trông chờ vào thuốc tiêu sợi huyết trước năm 2015, ngành đột quỵ đã bước vào một cuộc cách mạng khi lấy huyết khối cơ học được chứng minh hiệu quả và triển khai rộng khắp. Không phải ca nào cũng có thể cứu, nhưng khi bệnh nhân được đưa đến cơ sở có thể can thiệp mạch máu não sớm, cơ hội sống có thể lên tới khoảng 90% và tỷ lệ tử vong giảm xuống 10-20%, thay vì hơn 50% như trước đây.
Ca đột quỵ tắc hai đoạn mạch não: 90 phút giành lại dòng máu và vận động
Câu chuyện của ông Sang, 66 tuổi, cho thấy sức mạnh thực tế của lấy huyết khối não khi được kích hoạt đúng lúc. Rạng sáng, ông thức dậy thấy nửa người bên trái yếu nhẹ, nghĩ do mệt nên nằm nghỉ thêm; hai giờ sau, tay chân trái yếu nhiều, miệng méo, nói đớ, gia đình lập tức đưa đi cấp cứu tại một bệnh viện có quy trình điều trị đột quỵ cấp cứu bài bản. Thang điểm NIHSS khi vào viện là 14 điểm – mức nặng, tổn thương thần kinh rõ. Hình ảnh CT mạch máu cho thấy tắc hoàn toàn động mạch cảnh trong và động mạch não giữa phải – dạng tắc tandem, tức hai điểm chặn liên tiếp trên tuyến “cao tốc” đưa máu lên não. Nếu chậm trễ, đây thường là kịch bản tàn phế hoặc tử vong gần như chắc chắn.
Tiêu sợi huyết, nong bóng, lấy huyết khối: Bộ ba chiến lược trong 90 phút
Điểm đáng chú ý ở ca tắc tandem là các bác sĩ không chọn một phương án đơn lẻ, mà dùng chiến lược kết hợp để giành lại từng phút cho não. Ngay khi nhận diện đột quỵ cấp, ê-kíp kích hoạt Code Stroke, huy động cùng lúc nội thần kinh, chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp để vừa chẩn đoán vừa chuẩn bị can thiệp. Sau khi loại trừ chống chỉ định, bệnh nhân được tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nhằm làm tan huyết khối và tranh thủ mở lại dòng máu. Tuy nhiên với tắc mạch lớn, thuốc là chưa đủ: ê-kíp nong bóng đoạn gốc động mạch cảnh trong để tạo lối đi, rồi đưa hệ thống ống thông hút đến vị trí tắc và áp dụng kỹ thuật Solumbra – vừa hút vừa kéo để lấy cục huyết khối dài khoảng 10 cm ra khỏi lòng mạch. Chụp kiểm tra cho thấy tái thông mạch não hoàn toàn (mTICI 3) chỉ sau 90 phút can thiệp.
Từ tử vong chắc chắn đến có thể đi lại sau một ngày
Điều gây ấn tượng ở ca bệnh không chỉ là kỹ thuật, mà là tốc độ phục hồi sau đột quỵ. Người đàn ông từng liệt gần như hoàn toàn nửa người trái, nói đớ, méo miệng, đã tỉnh táo, nói chuyện, tự đi lại và sinh hoạt gần như bình thường chỉ sau một ngày. Hai ngày sau can thiệp, ông xuất viện, tiếp tục phục hồi vận động. Đây không phải ngoại lệ: nhiều trường hợp từng được tiên lượng tử vong khi tắc mạch lớn hoặc nhồi máu não diện rộng, nếu được đưa kịp đến cơ sở có kinh nghiệm can thiệp mạch máu não, vẫn có thể được tái thông và trở lại sinh hoạt bình thường. Một số trung tâm cho thấy, nhờ can thiệp ít xâm lấn và lấy huyết khối cơ học, bệnh nhân phục hồi nhanh hơn, giảm nguy cơ nhiễm trùng và phù não. Nói thẳng: chúng ta đang chứng kiến sự đảo chiều cán cân giữa sinh tồn và tàn phế trong điều trị đột quỵ.
Nhận diện sớm dấu hiệu đột quỵ: khi 5 phút chờ đợi bằng cả đời còn lại
Kỹ thuật tiên tiến không có nghĩa gì nếu bệnh nhân đến muộn. Sai lầm của ông Sang là đã nằm nghỉ hai giờ khi xuất hiện yếu nửa người, và ông may mắn vì gia đình về sau phản ứng nhanh. Những dấu hiệu như méo miệng, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc rối loạn ý thức là báo động đỏ; khi xuất hiện đột ngột, đặc biệt lúc thức dậy, tuyệt đối không chờ xem “có đỡ không”, mà phải đưa ngay đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ cấp cứu. Theo các chuyên gia đột quỵ, nếu đến đúng nơi, với đủ trang thiết bị và đội ngũ, tỷ lệ cứu sống có thể lên tới 90% và tử vong giảm còn 10-20% khi can thiệp trong giờ vàng. Vấn đề lớn nhất của chúng ta hiện nay không còn là thiếu kỹ thuật, mà là chủ quan với rượu bia, thuốc lá, chất gây nghiện và sự chậm trễ khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm.
