Tư thế ngủ đột quỵ: Khái niệm tưởng lạ nhưng hoàn toàn có thật
Tư thế ngủ đột quỵ là cách ngủ khiến đầu và cổ bị gập, xoay hoặc lệch bất thường trong thời gian dài, gây kéo căng và chèn ép các động mạch vùng cổ, làm tăng nguy cơ lóc tách động mạch cảnh, giảm máu lên não và có thể dẫn đến đột quỵ thiếu máu não cấp ở cả người trẻ lẫn người cao tuổi. Nghe có vẻ “ly kỳ”, nhưng các ca bệnh thực tế cho thấy chúng ta có thể bị đột quỵ ngay trên ghế ô tô hoặc trên chính chiếc giường quen thuộc của mình nếu coi thường tư thế ngủ. Vấn đề không chỉ là đau mỏi cổ vai gáy đơn thuần, mà là nguy cơ tổn thương mạch máu não đang bị bỏ qua.
Ngủ sai tư thế trên ô tô: Lóc tách động mạch cảnh và đột quỵ ở người 40 tuổi
Điều đáng báo động là đột quỵ ở người trẻ không còn hiếm. Ngày 11/9, một nam bệnh nhân 40 tuổi được Trung tâm Đột quỵ tiếp nhận trong tình trạng đột quỵ thiếu máu não cấp. Trước khi phát bệnh, anh ngủ trên ô tô trong một chặng đường dài, đầu và cổ duy trì tư thế lệch, gập suốt nhiều giờ. Kết quả chẩn đoán xác định nguyên nhân là lóc tách động mạch cảnh.
Lóc tách động mạch xảy ra khi thành mạch bị tổn thương, máu tách vào trong thành mạch và hình thành khối máu tụ. Khối tụ này có thể làm hẹp hoặc tắc lòng động mạch, giảm dòng máu lên não, hoặc tạo huyết khối trôi lên gây tắc mạch não. Theo bác sĩ Phùng Đình Thọ, lóc tách động mạch vùng cổ là một nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ ở người trẻ, chiếm tới khoảng 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Đây là lời nhắc rõ ràng: tư thế ngủ đột quỵ không phải chuyện “hù dọa” mà là nguy cơ đã được ghi nhận lâm sàng.
Chiếc gối “vô tội” hay thủ phạm giấu mặt của cơn đột quỵ?
Không chỉ tư thế ngủ trên ô tô mới nguy hiểm. Một giáo viên về hưu 65 tuổi, ông Lý ở Nghi Xương (Hồ Bắc), đã đột ngột đau đầu, mất ý thức, nói ngọng và liệt nửa người khi đang đi dạo trong khu phố. Kết quả chụp MRI cho thấy ông bị đột quỵ nhồi máu não vùng hạch nền bên trái. Điểm trùng hợp đáng sợ: chỉ một tháng trước đó, ông đổi sang dùng chiếc gối mới.
Chiếc gối cao và cứng khiến cột sống cổ bị uốn cong về phía trước nhiều giờ, kéo căng và chèn ép các động mạch đốt sống và động mạch cảnh hai bên. Với người cao tuổi có tăng huyết áp, mỡ máu, xơ vữa động mạch mà không biết, áp lực kéo căng này cực kỳ nguy hiểm: có thể làm nứt mảng xơ vữa, kích hoạt cục máu đông trôi lên não hoặc gây bóc tách động mạch dẫn đến đột quỵ nhồi máu não cấp tính. Nói thẳng: chọn gối không phù hợp có thể biến vật dụng thân thuộc trên giường ngủ thành “kích nổ” cho cơn đột quỵ đe dọa tính mạng.
Những dấu hiệu cảnh báo: Đau cổ không chỉ là chuyện cơ bắp
Lóc tách động mạch cảnh không phải lúc nào cũng bùng phát đột quỵ ngay lập tức. Nó có thể “gõ cửa” bằng những triệu chứng rất đời thường: đau đầu hoặc đau vùng cổ mới xuất hiện; ù tai theo nhịp mạch, nghe tiếng đập hoặc tiếng “vù” trong tai; hoặc hội chứng Horner với sụp mi nhẹ và co đồng tử cùng bên tổn thương. Vấn đề là phần lớn người bệnh coi đó là đau mỏi thông thường, tự xoa bóp, bẻ cổ hoặc đổi gối, vô tình làm tổn thương nặng thêm.
Khi đột quỵ thiếu máu não cấp xảy ra, các dấu hiệu trở nên rõ ràng: méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, rối loạn thị giác, thậm chí mất ý thức, nói ngọng và liệt nửa người như trường hợp ông Lý. Bất kỳ cơn đau đầu hoặc đau cổ mới, bất thường sau chấn thương hay sau khi duy trì tư thế cổ lạ lâu, kèm theo những triệu chứng thần kinh này, đều là lý do phải đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Chọn gối phù hợp và điều chỉnh tư thế ngủ: Cách đơn giản để phòng ngừa đột quỵ
Phòng ngừa đột quỵ không chỉ là uống thuốc huyết áp hay kiểm soát mỡ máu; nó bắt đầu từ chiếc gối và tư thế ngủ mỗi đêm. Khi ngủ hoặc di chuyển đường dài, cần tránh để đầu và cổ gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian dài, đồng thời không bẻ, giật, xoay cổ mạnh. Đây là những tác động cơ học lên vùng cổ có thể liên quan trực tiếp tới lóc tách động mạch cảnh và các tổn thương mạch máu não nguy hiểm.
Muốn chọn gối phù hợp, hãy dựa trên khoa học, không theo mẹo truyền miệng. Chiều cao gối cần tương thích với tư thế ngủ: nằm ngửa nên chọn gối cao khoảng một nắm tay, dao động 8–12 cm; nằm nghiêng nên chọn gối cao tương đương độ rộng một bên vai. Gối phải đỡ trọn đầu, cổ và vùng sau đầu, giữ đường cong sinh lý của cột sống cổ ổn định. Độ cứng nên vừa phải, đàn hồi: ấn xuống lún khoảng 1/3 rồi nảy lại là đạt; tránh gối quá cứng gây chèn ép vi mạch cổ hoặc quá mềm làm cổ gập, cản trở máu lên não. Đó là những chỉnh sửa nhỏ nhưng là bước đi lớn trong phòng ngừa đột quỵ.
