Tư thế ngủ sai: từ thói quen tưởng vô hại đến nguy cơ đột quỵ thiếu máu
Tư thế ngủ sai là việc duy trì đầu, cổ hoặc toàn thân ở vị trí gập, xoay, lệch bất thường trong thời gian dài, làm tăng áp lực cơ học lên cột sống và thành mạch máu vùng cổ, từ đó có thể gây tổn thương mạch, giảm lưu lượng máu lên não và làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ thiếu máu ngay cả ở người trẻ. Đáng báo động, một trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp ở nam bệnh nhân 40 tuổi vừa được ghi nhận tại một bệnh viện tuyến trung ương, trong đó yếu tố nổi bật trước khởi phát là việc ngủ trên ô tô đường dài với đầu và cổ bị lệch, gập suốt nhiều giờ. Đây không còn là chuyện mỏi cổ, đau vai gáy đơn thuần mà là lời nhắc rõ ràng: thói quen ngủ gục, ngủ vẹo, ngủ "chữa cháy" trên ghế xe đang bị đánh giá quá thấp.
Ca bệnh 40 tuổi: đột quỵ thiếu máu do lóc tách động mạch cảnh sau khi ngủ trên ô tô
Ngày 11/9, các bác sĩ Trung tâm Đột quỵ tại một bệnh viện lớn cho biết họ vừa tiếp nhận một nam bệnh nhân 40 tuổi bị đột quỵ thiếu máu não cấp. Điểm mấu chốt trong bệnh sử: trước đó, người này ngủ trên ô tô trong một chặng đường dài, đầu và cổ luôn ở tư thế lệch, gập trong nhiều giờ liền. Kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh xác định nguyên nhân đột quỵ là lóc tách động mạch cảnh. Nói cách khác, chính tình trạng duy trì tư thế cổ bất thường kéo dài khi ngủ trên xe đã tạo ra chấn thương cơ học lên thành mạch, khiến máu chui vào trong lớp thành và hình thành khối máu tụ. Khối tụ này có thể làm hẹp lòng mạch, giảm dòng máu lên não, hoặc tạo huyết khối bong ra, chạy lên não gây tắc mạch và đột quỵ thiếu máu. Đây là kịch bản nguy hiểm mà rất nhiều người có thói quen ngủ gục khi đi xe hoàn toàn không ý thức được.
Lóc tách động mạch cảnh: lý do đột quỵ không còn là bệnh riêng của người già
Lóc tách động mạch là tình trạng cấu trúc thành mạch bị rách, cho phép máu đi vào lớp trong thành mạch và tạo khối máu tụ bất thường. Khi tình trạng này xảy ra ở vùng cổ như động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống, hậu quả có thể là đột quỵ thiếu máu não. Các bác sĩ nhấn mạnh đây là một nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ ở người trẻ, chiếm tới khoảng 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Câu nói này đáng để trích dẫn nguyên văn: "Lóc tách động mạch vùng cổ... có thể chiếm tới khoảng 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi". Bệnh có thể tự phát, nhưng không ít trường hợp liên quan trực tiếp đến chấn thương hoặc các tác động cơ học lên vùng cổ như vận động cổ quá mức, bẻ giật, xoay cổ mạnh, hoặc duy trì tư thế cổ bất thường trong thời gian dài. Vì vậy, xem đột quỵ là bệnh của riêng người cao tuổi là một sự chủ quan nguy hiểm.
Nhận diện sớm dấu hiệu lóc tách động mạch và đột quỵ thiếu máu ở người trẻ
Điều đáng lo là nhiều người trẻ bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo sớm, cho đó là "đau nhức thông thường" sau khi nằm sai tư thế. Trên thực tế, lóc tách động mạch cảnh có thể biểu hiện bằng đau đầu hoặc đau vùng cổ mới xuất hiện, khác với những cơn đau trước đây. Một số bệnh nhân có hội chứng Horner với sụp mi nhẹ và co đồng tử cùng bên tổn thương, ù tai theo nhịp mạch như nghe tiếng đập hoặc tiếng "vù" trong tai. Khi tổn thương tiến triển gây đột quỵ thiếu máu, các dấu hiệu thần kinh sẽ xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, rối loạn thị giác và các biểu hiện thần kinh khác. Quan điểm "trẻ thì không thể đột quỵ" khiến nhiều người chậm đến bệnh viện. Trên thực tế, nếu sau chấn thương hoặc tác động vùng cổ xuất hiện đau đầu, đau cổ bất thường kèm các triệu chứng trên, người bệnh phải đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Phòng ngừa đột quỵ từ chiếc gối và ghế xe: thay đổi nhỏ, hiệu quả lớn
Từ ca bệnh 40 tuổi, điều cần rút ra không phải là sợ hãi mà là thay đổi thói quen. Các bác sĩ khuyến cáo khi ngủ hoặc di chuyển đường dài, mỗi người nên hạn chế duy trì đầu và cổ ở tư thế gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian kéo dài. Nên dùng gối cổ phù hợp, điều chỉnh lưng ghế, tránh để cổ bị gập sang một bên hoặc ngoẹo ra sau suốt nhiều giờ. Đồng thời, cần tránh các động tác bẻ, giật hoặc xoay cổ mạnh, vì đây chính là những tác động cơ học có thể gây lóc tách động mạch. Phòng ngừa đột quỵ không chỉ là kiểm soát huyết áp, đường máu hay mỡ máu; với người trẻ, nó còn là quản lý những nguy cơ cơ học ít được nói tới như tư thế ngủ sai, thói quen ngủ gục trên bàn làm việc, trên xe buýt, ô tô. Một chiếc gối tốt, một tư thế ngồi ngủ đúng và sự cảnh giác với các dấu hiệu đau cổ, đau đầu bất thường có thể là "lá chắn" đơn giản nhưng hiệu quả để giảm nguy cơ lóc tách động mạch và đột quỵ thiếu máu.
