Từ lớp học vùng biên đến mô hình nội trú: bước ngoặt về công bằng giáo dục
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục được xây dựng ngay tại xã biên giới, có đầy đủ lớp học, khu ăn ở, sinh hoạt và hỗ trợ học tập để học sinh vùng sâu vùng xa, đặc biệt là con em dân tộc thiểu số, có thể ở lại trường dài ngày, giảm bớt việc đi lại trên địa hình hiểm trở và được tiếp cận cơ hội học tập học sinh tương đương học sinh ở khu vực thuận lợi hơn. Mở mạng lưới trường nội trú liên cấp ở vùng biên không chỉ là thêm vài dãy phòng mới, mà là một quyết định thay đổi cách cả hệ thống nhìn vào công bằng giáo dục vùng sâu vùng xa. Khi năm học 2026-2027 bắt đầu, hàng loạt trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới được khánh thành và đưa vào sử dụng, biến chủ trương chính sách thành những mái trường cụ thể, có thầy cô, có học trò, có cơ sở vật chất trường học đủ đầy.
Khoảng cách địa lý được rút ngắn bằng cơ sở vật chất và đời sống học đường mới
Nếu trước đây học sinh vùng biên đến trường là hành trình “đi tìm con chữ” đầy rào cản, thì các trường nội trú mới đang thay đổi cuộc chơi. Trường PTNT TH và THCS Bình Liêu có nhà học ba tầng, nhà học bộ môn hai tầng, khu ký túc xá, thư viện với phòng máy tính, phòng mỹ thuật, âm nhạc, khoa học tự nhiên – xã hội cùng sân bóng đá, bể bơi và sân thể chất đa năng. Đây không còn là hình ảnh quen thuộc của một ngôi trường miền núi đơn sơ, mà là môi trường học tập tiệm cận chuẩn đô thị. Tương tự, Trường PTNT liên cấp Tiểu học và THCS Thuận An được thiết kế đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu học tập và lưu trú cho gần 1.000 học sinh. Câu chuyện công bằng giáo dục vì thế dịch chuyển từ “có chỗ ngồi học” sang “được học gì, trong điều kiện nào”, buộc chúng ta nhìn công bằng như việc bù đắp bất lợi chứ không chia đều tài nguyên.
Nội trú: xóa nỗi ám ảnh đường xa, giữ học sinh ở lại với tri thức
Giáo dục vùng sâu vùng xa từng bị kéo lùi bởi những con đường đất dài, mùa mưa lầy lội, phương tiện thiếu thốn. Nhiều giáo viên vùng biên kể về những em nhà cách trường rất xa, phải đi nhờ bạn bè, thậm chí bỏ học giữa chừng vì đường đi quá gian nan. Mô hình nội trú đánh thẳng vào gốc rễ này: những em ở xa có thể ở lại trường; bữa ăn, chỗ ngủ, giờ tự học và hoạt động sau giờ lên lớp đều diễn ra trong cùng một môi trường ổn định. Trường nội trú Thuận An tổ chức 30 lớp với 869 học sinh, trong đó 393 học sinh nội trú và 476 học sinh bán trú buổi trưa. Đây không chỉ là con số, mà là 393 câu chuyện đường xa được giải quyết. Trường Vĩnh Gia ở An Giang đáp ứng nhu cầu học tập cho khoảng 1.500 học sinh, trong đó khoảng 600 em nội trú, đồng nghĩa 600 gia đình bớt đi nỗi lo đưa đón con trên đường biên.
Thầy cô bám trường, công nghệ vào lớp: cơ hội học tập mới cho học sinh vùng biên
Điều đáng nói là trường nội trú vùng biên không chỉ thêm giường ngủ mà đang đưa công nghệ vào đời sống học đường. Ngôi trường PTNT vùng biên đầu tiên của cả nước ở Si Pa Phìn có phòng STEM và AI với bộ Robotics, thiết bị lập trình, camera, micro và hệ thống phần cứng phục vụ học AI. Từ tháng 3/2026, giáo viên nòng cốt đã được chuyên gia công nghệ tập huấn để đưa những thiết bị ấy vào giờ học. Đây là bước đi rõ ràng: nếu học sinh thành phố có cơ hội làm quen với robotics và AI, thì học sinh vùng cao cũng cần được trao cơ hội tương tự. Đi kèm hạ tầng là những thầy cô đã nhiều năm bám trường, bám lớp vùng biên, hiểu sâu từng đoạn đường, từng bữa ăn thiếu và nỗi lo bỏ học của học trò. Họ chính là người biến phòng STEM, thư viện, ký túc xá thành điểm tựa thực sự, chứ không chỉ là công trình đẹp trên giấy.
Đầu tư dài hạn để thu hẹp chênh lệch nông thôn – đô thị
Điều khiến hệ thống trường nội trú vùng biên có ý nghĩa vượt ra ngoài một năm học là tầm nhìn chính sách. Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị ban hành Thông báo Kết luận số 81-TB/TW, thống nhất chủ trương xây dựng trường PTNT liên cấp tiểu học và THCS tại 248 xã biên giới đất liền. Yêu cầu này tiếp tục được khẳng định trong Nghị quyết 71-NQ/TW, với mục tiêu hoàn thành mạng lưới trường PTNT tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và biên giới trước năm 2030. Theo Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng, đợt 1 có 108 trường tại 19 tỉnh được khởi công từ năm 2025, quy mô dự kiến hơn 108.000 học sinh, trong đó hơn 71.000 học sinh nội trú. Đợt 2 năm 2026 đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục cho 121 trường tại 17 tỉnh với nhu cầu vốn lớn. Từ những mái trường mới, cơ hội học tập học sinh vùng biên được mở rộng, khoảng cách giáo dục từng bước được thu hẹp, tạo nền tảng lâu dài để nâng chất nguồn nhân lực tại chỗ.
