Trường nội trú vùng biên: Từ khái niệm đến bước ngoặt cơ hội
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục được xây dựng tại khu vực biên giới, tổ chức ăn ở, học tập tập trung cho học sinh ở những thôn, buôn, bản cách xa trung tâm, nhằm bảo đảm trẻ em vùng khó khăn vẫn được tiếp cận đầy đủ chương trình phổ thông và duy trì việc đến trường lâu dài. Trong bức tranh giáo dục biên giới, những trường này không chỉ là nơi học mà còn là điểm tựa an sinh và là mắt xích quan trọng của thế trận lòng dân. Vấn đề là: chúng ta sẽ coi những công trình ấy là "phần thưởng" cho những vùng đã phát triển hay là đòn bẩy để kéo các cộng đồng biên cương khỏi vòng luẩn quẩn nghèo – thất học? Nhìn vào tuyển sinh vùng biên, câu trả lời đang dần nghiêng về phía đòn bẩy. Ở các xã biên giới đất liền Đắk Lắk, khi nhiều nơi thuận lợi đã chốt danh sách lớp 1, lớp 6, thầy cô vẫn miệt mài gọi điện, đến từng nhà gõ cửa, năn nỉ phụ huynh mang hồ sơ nhập học cho con. Đó là lựa chọn chủ động, quyết liệt, thay vì chờ đợi.
Tuyển sinh vùng biên: Khi thầy cô phải “đi từng ngõ, gõ từng nhà”
Nếu ở thành phố, tuyển sinh đầu cấp là chuỗi thủ tục diễn ra trên cổng dịch vụ công, thì ở trường nội trú vùng biên, đó là những chuyến đi dài trên đường đất, là các cuộc điện thoại liên tục và cả những cuộc trò chuyện đầy kiên nhẫn. Năm nào việc tuyển sinh đầu cấp ở Ia Lốp cũng kéo dài cả tháng mà vẫn chưa nhận đủ hồ sơ. Không phải vì phụ huynh thờ ơ với giáo dục biên giới, mà vì cuộc sống nương rẫy, bệnh tật, thiếu giấy tờ hành chính kéo họ khỏi trường học. Hình ảnh chị Lang Thị Hương – người dân tộc Thái – cõng con nhỏ vượt hơn 7km đường rừng để làm thủ tục vào lớp 1 cho con gái, với ngay cả tiền in tài liệu phải nhờ hàng xóm hỗ trợ, cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tế. Tuy vậy, chính sự bền bỉ của giáo viên đang thu hẹp khoảng cách đó. Tính đến chiều 10/8, trường phổ thông nội trú Tiểu học, THCS Ia Lốp đã nhận đủ 82/82 hồ sơ lớp 1 và 93/93 hồ sơ lớp 6 theo danh sách xã cung cấp. Đây là kết quả của chọn lựa: không để học sinh nào bị bỏ lại chỉ vì gia đình khó khăn hoặc chưa kịp làm hộ khẩu, bởi nhà trường sẵn sàng chủ động làm hồ sơ đề nghị xã hỗ trợ thủ tục để các em được vào học.
Sức người nơi biên cương: Quân đội góp phần dựng lên cơ sở hạ tầng giáo dục
Muốn giữ học sinh vùng biên ở lại trường, không thể chỉ trông vào nỗ lực của thầy cô; chất lượng cơ sở hạ tầng giáo dục phải đủ tốt để biến việc học thành trải nghiệm an toàn, đáng tin. Điều đáng chú ý là tại nhiều địa phương, người trực tiếp kéo gạch, chuyển xi măng, san nền trường nội trú vùng biên lại là những người lính. Ở Lạng Sơn, các công trình trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đã bước vào giai đoạn hoàn thiện nhiều hạng mục, với sự góp sức của Bộ đội Biên phòng tỉnh đồng hành cùng đơn vị thi công để đẩy nhanh tiến độ. Trường phổ thông nội trú liên cấp xã Kiên Mộc được xây dựng với quy mô 27–30 lớp học, có thể đón khoảng 1.000 học sinh; khối lượng thi công hiện đã đạt khoảng 85%. Khi máy móc bất lực trước bùn lún, địa hình trơn trượt, chính đôi vai lực điền và ý chí sắt đá của những người lính trẻ đã thay thế, đưa vật tư đến đích. Nỗ lực đó không phải là hoạt động lao động thuần túy, mà là hành động xuất phát từ trách nhiệm chính trị và từ trái tim – góp phần dựng lên những trường nội trú vùng biên khang trang, bồi đắp niềm tin của nhân dân và củng cố thế trận lòng dân nơi biên cương.
Lâm Đồng: Hai trường nội trú liên cấp biên giới chuẩn bị đón học sinh
Nếu Lạng Sơn đang hoàn thiện các trường nội trú trên triền núi, thì Lâm Đồng lại chạy đua với thời gian để hai công trình trường nội trú vùng biên đi vào hoạt động đúng năm học mới. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS tại xã Thuận An có tiến độ xây dựng đạt khoảng 83%, nhiều hạng mục hoàn thành üle 90%, các khối nhà chính đang khẩn trương hoàn thiện, lắp đặt thiết bị. Trường tại xã Quảng Trực đạt khoảng 77% khối lượng, là công trình được tỉnh tập trung chỉ đạo cao nhất lúc này, từng có thời điểm huy động tới hơn 880 người, gồm lực lượng nhà thầu, Quân khu 7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Bộ đội Biên phòng và ngành xây dựng cùng làm việc trên công trường. Điều đáng nói là sự quyết tâm chính trị được cụ thể hóa bằng phương châm “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm”, với mục tiêu hoàn thành đúng thời hạn, bảo đảm an toàn và phục vụ tốt nhất việc học tập, ăn ở, sinh hoạt của học sinh vùng biên giới. Trường Thuận An dự kiến có 870 học sinh, Quảng Trực 900 học sinh, gồm cả nội trú và bán trú. Từ ngày 20/8, học sinh sẽ được tập trung để làm quen với nội quy, nề nếp nội trú, bán trú và cơ sở vật chất. Việc kiểm tra tổng thể an toàn công trình, điện nước, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, y tế, an ninh và an toàn thực phẩm trước khi đưa trường vào sử dụng không chỉ là thủ tục, mà là lời cam kết: nội trú vùng biên không được phép là phiên bản "kém chất" của nội trú vùng thuận lợi.
Từ hạ tầng đến giữ chân học sinh: giáo dục biên giới cần tầm nhìn dài hơi
Các trường nội trú vùng biên ở Ia Lốp, Ia R’vê, Kiên Mộc, Mẫu Sơn, Quốc Khánh, Khuất Xá, Thuận An, Quảng Trực… đang tạo nên một mạng lưới mới của giáo dục biên giới: vừa là nơi học, vừa là "nhà" cho những đứa trẻ lớn lên giữa rừng núi. Theo kế hoạch, trong năm học 2026–2027, bốn trường phổ thông nội trú liên cấp tại Mẫu Sơn, Quốc Khánh, Khuất Xá và Kiên Mộc sẽ đi vào hoạt động, mở ra những không gian học tập khang trang, chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên. Nhưng nếu coi đó là điểm kết thúc, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa sâu hơn của các công trình này: chúng là công cụ để giữ chân học sinh, tạo ra thế hệ trẻ gắn bó với quê hương biên cương. Hạ tầng tốt giúp học sinh ở lại trường, song để cơ hội học tập bền vững, cần song hành các chính sách hỗ trợ giấy tờ, đời sống gia đình, và sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, chính quyền, lực lượng vũ trang. Khi hiệu trưởng khẳng định sẽ làm hồ sơ đề nghị xã giải quyết thủ tục cho những em chưa có hộ khẩu, để "chắc chắn các em này sẽ được học tập đầy đủ", đó là tín hiệu cho thấy giáo dục vùng biên không chỉ xây trường, mà đang xây một lời hứa dài hạn. Câu hỏi còn lại là liệu chúng ta có tiếp tục ưu tiên ngân sách, nhân lực và sự quan tâm chính trị đủ lâu để lời hứa ấy thành hiện thực trên toàn tuyến biên giới.
