Trường nội trú vùng biên: từ giấc mơ lớp học đến không gian sống mới
Trường nội trú vùng biên là mô hình trường phổ thông vừa dạy chữ vừa tổ chức ăn ở, sinh hoạt và rèn luyện cho học sinh vùng sâu vùng xa, giúp các em không phải di chuyển quãng đường xa nguy hiểm mà vẫn được tiếp cận môi trường giáo dục an toàn, hiện đại và toàn diện. Đó không phải là một khẩu hiệu, mà là sự thay đổi đang diễn ra rõ nét ở Nghệ An, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đà Nẵng, nơi những ngôi trường mới được mở ngay trên dải biên giới. Sáng 5/9, trong không khí khai giảng năm học mới, bảy Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở ở Nghệ An đón những học sinh đầu tiên trong các dãy lớp học, khu nội trú, nhà ăn và sân chơi khang trang. Sự kiện này không chỉ là một lễ khai giảng năm học mới, mà là bước ngoặt trong hành trình đổi mới giáo dục vùng khó, gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Khi trường không chỉ để học chữ: một môi trường sống toàn diện
Điểm khác biệt quan trọng của các trường nội trú vùng biên là chúng được thiết kế như một hệ sinh thái sống – học tập – rèn luyện – vui chơi khép kín. Đối với nhiều học sinh ở địa bàn còn khó khăn, ngôi trường mới không đơn thuần là nơi học chữ mà còn là nơi các em ăn ở, học tập, rèn luyện, vui chơi và trưởng thành cùng bạn bè. Tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Anh Sơn, năm học 2026-2027 có 1.495 học sinh, trong đó 1.244 em bán trú và 244 em nội trú, được phân bố trong các khối nhà học, khu nội trú học sinh, nhà nội trú giáo viên, nhà đa năng, bếp ăn và nhà ăn. Các phòng học bộ môn, phòng chức năng, thư viện, sân bóng, khu sinh hoạt chung không chỉ nâng chất lượng dạy chữ, mà còn tạo điều kiện để nhà trường lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường kỹ năng số, kỹ năng sống, ngoại ngữ và khả năng thích ứng của người học.
Bớt một chuyến vượt suối, thêm một giờ học ở trường
Tác động dễ thấy nhất của mạng lưới trường nội trú vùng biên là cắt ngắn quãng đường đến lớp cho học sinh vùng sâu vùng xa. Ở Quảng Ngãi, Gia Lai, Đà Nẵng, năm học mới không chỉ bắt đầu bằng những lớp học mới, mà còn bằng những bữa ăn bán trú, chỗ ở nội trú và một hành trình đến trường bớt gian nan hơn trước. "Không còn cảnh học sinh băng núi, vượt sông đến trường mỗi ngày" là câu mô tả chính xác sự thay đổi: thay vì sáng đi, trưa về, chiều lại quay lên lớp trên những cung đường đồi núi trơn trượt, các em được ở lại trường, ăn trưa tập trung, nghỉ ngơi và tiếp tục học. Tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Dục Nông, tiếng trống khai giảng năm học 2026-2027 cũng là lúc ngôi trường mới khánh thành, mở cửa đón hơn 1.600 học sinh vùng biên. Từ đây, con đường đến lớp của học sinh vùng biên Quảng Ngãi không chỉ dẫn đến những phòng học mới, mà còn bớt đi những chuyến đi về xa xôi mỗi ngày.
Đầu tư lớn cho cơ sở vật chất hiện đại: vì sao không thể chỉ dừng ở "đủ học"?
Một điểm đáng chú ý là quy mô và mức độ hiện đại của các trường nội trú mới ở vùng biên, cho thấy lựa chọn chính sách: không chấp nhận chuẩn "tạm đủ học" cho giáo dục vùng khó khăn. Tại Nghệ An, giai đoạn một có 10 trường phổ thông nội trú liên cấp ở khu vực biên giới tổ chức lễ khai giảng sáng 5/9 với hơn 14.000 học sinh, trong đó 7 trường đủ điều kiện khánh thành và khai giảng năm học mới. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Anh Sơn được đầu tư đồng bộ với khối học tiểu học, THCS, nhà học bộ môn, khu nội trú học sinh, khu nội trú giáo viên, nhà hiệu bộ, nhà đa năng, bếp ăn, nhà ăn và hạ tầng kỹ thuật. Ở Quảng Ngãi và Gia Lai, toàn bộ các dự án có quy mô 212 lớp học, đáp ứng nhu cầu học tập của 7.108 học sinh trên diện tích khoảng 51,9ha. Sau hơn 8 tháng, một bãi đất trống đã trở thành trường học với phòng học, khu bán trú, khối nội trú ba tầng, nhà đa năng, thư viện, sân bóng mini, cảnh quan cây xanh và công trình phụ trợ phục vụ dạy – học lẫn sinh hoạt.
Hành trình còn tiếp tục: từ những ngày khai giảng đầu tiên đến mạng lưới giáo dục vùng sâu rộng hơn
Dù những ngày khai giảng năm học mới đã đánh dấu một bước tiến lớn, mạng lưới trường nội trú vùng biên vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Ở Nghệ An, một số trường chưa hoàn thiện cơ sở vật chất nên việc đưa học sinh vào ở nội trú, học tập tại trường chính được thực hiện theo hình thức cuốn chiếu; nhà trường tiếp tục dạy tại các phân hiệu cũ và từng bước chuyển về trường nội trú khi điều kiện cho phép. Riêng ba trường tại các xã Nhôn Mai, Tam Hợp, Keng Đu tổ chức khai giảng năm học 2026-2027 và dự kiến hoàn thành trước tháng 10 cùng năm. Từ những lớp học mới ở Anh Sơn, mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp đang mở ra thêm không gian học tập, sinh hoạt cho học sinh vùng biên, vùng sâu, vùng xa. Với học sinh vùng biên ở Quảng Ngãi, Gia Lai, Đà Nẵng, việc đầu tư trường học tại khu vực biên giới được xác định không chỉ cải thiện điều kiện học tập trước mắt, mà còn là đầu tư cho tương lai của học sinh và sự phát triển lâu dài của vùng biên. Câu chuyện trường nội trú vùng biên vì thế không dừng ở vài lễ khai giảng, mà là một cam kết lâu dài: đưa giáo dục vùng khó khăn tiệm cận chuẩn chất lượng mà mọi đứa trẻ đều xứng đáng.
