Vì sao nhật thực toàn phần Tây Ban Nha lần này đáng để bạn lên đường?
Nhật thực toàn phần Tây Ban Nha ngày 12.8 là hiện tượng Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời khi ba thiên thể thẳng hàng, khiến bóng Mặt Trăng quét ngang bán đảo Iberia lúc hoàng hôn, mang lại vài phút bầu trời tối sầm giữa ngày và mở ra cơ hội du lịch thiên văn kết hợp khám phá văn hóa hiếm có trong hơn một thế kỷ.
Điểm mấu chốt: nếu bạn yêu du lịch và tò mò với bầu trời đêm, đây là chuyến đi “phải làm một lần trong đời”. Tây Ban Nha sẽ chứng kiến nhật thực toàn phần đầu tiên sau hơn 100 năm vào ngày 12.8 – con số đủ để cho thấy độ hiếm. Dải bóng Mặt Trăng dài khoảng 8.260km, di chuyển trong gần 90 phút chủ yếu trên Đại Tây Dương, bắt đầu gần Bắc Cực và kết thúc tại Địa Trung Hải. Điều này biến Tây Ban Nha thành một trong số ít nơi trên thế giới có cơ hội rơi trọn trong “vùng bóng tối” thay vì chỉ thấy Mặt Trời bị khuyết một phần. Nếu bỏ lỡ, bạn sẽ phải chờ nhiều năm nữa để có trải nghiệm tương đương.
Dải nhật thực đi qua đâu và ai nên cân nhắc du lịch xem nhật thực?
Nhật thực toàn phần ngày 12.8 sẽ quét qua Tây Ban Nha rồi tiếp tục sang Iceland và Greenland, trước khi rời khỏi châu Âu. Với những người chịu khó di chuyển đúng “đường đi” của bóng Mặt Trăng, bạn có thể được thưởng khoảng 2 phút bóng tối toàn phần – khoảng thời gian được xem là lý tưởng cho cả trải nghiệm cảm xúc lẫn chụp ảnh. Đây là chuyến đi đặc biệt phù hợp với người mê Tây Ban Nha du lịch thiên văn: bạn vừa có bầu trời kỳ ảo, vừa có cảnh quan Địa Trung Hải, đồ ăn, và không khí lễ hội của các thành phố trên bán đảo Iberia.
Ngay cả khi không ở trong dải toàn phần, hàng loạt khu vực khác vẫn nhìn thấy nhật thực một phần: từ Alaska, Siberia, Canada, miền Bắc nước Mỹ đến phần lớn châu Âu và Tây Phi đều có thể quan sát hiện tượng này. Điều đó nghĩa là: nếu bạn đang sống ở các vùng đó, bạn có thể chọn hai chiến lược. Một là “chơi lớn” bay vào Tây Ban Nha để săn nhật thực toàn phần. Hai là ở lại quê nhà, xem phiên bản “Mặt Trời bị cắn dở”, nhưng phải chấp nhận rằng cảm giác bầu trời tối sầm và vành nhật hoa mờ ảo sẽ không trọn vẹn như ở vùng toàn phần.
Hướng dẫn xem nhật thực an toàn: đừng đánh đổi đôi mắt cho vài phút phấn khích
Không có hướng dẫn xem nhật thực nghiêm túc nào lại bỏ qua chuyện an toàn mắt. Các chuyên gia đã nhấn mạnh: luôn phải dùng kính chuyên dụng khi quan sát, kể cả khi Mặt Trời chỉ bị che một phần rất nhỏ. Đặc biệt trong giai đoạn nhật thực một phần, cần kính đạt chuẩn ISO 12312–2 hoặc ISO 12312–2:2015 khi nhìn Mặt Trời ở mọi thời điểm; kính râm thông thường hoàn toàn không đủ bảo vệ. Đây là câu nói đáng ghi nhớ: “Sunglasses are not sufficient to protect your eyes”.
Nếu bạn sử dụng kính lọc Mặt Trời hoặc kính thiên văn, hãy che ống nhắm (finder scope) để tránh vô tình liếc qua đó và bị tổn thương mắt. Trong giai đoạn toàn phần ngắn ngủi, khi Mặt Trăng che kín đĩa Mặt Trời và chỉ còn quầng nhật hoa, bầu trời sẽ tối hẳn, nhiệt độ hơi giảm, và tiếng ồn của thành phố thường lắng xuống – khoảnh khắc mang màu sắc gần như siêu thực. Nhưng bạn chỉ nên bỏ kính ra (nếu muốn quan sát trực tiếp) khi đã chắc chắn Mặt Trời đã bị che hoàn toàn, và lập tức đeo lại khi ánh sáng bắt đầu ló ra. Vài giây chủ quan có thể khiến chuyến du lịch nhật thực tháng 8 trở thành kỷ niệm tệ hại.
Nhật thực, mưa sao băng và Tây Ban Nha du lịch thiên văn: biến chuyến đi thành trải nghiệm nhiều lớp
Điều thú vị là ngày diễn ra nhật thực không chỉ có một sự kiện. Trước bình minh, sáu hành tinh sẽ xếp thành một vòng cung trên bầu trời. Tối cùng ngày, mưa sao băng Perseid đạt cực đại trong bối cảnh ánh trăng non rất yếu, hứa hẹn bầu trời đêm đầy sao băng nổi bật trên nền bóng tối. Đây là cơ hội vàng để biến hành trình xem nhật thực thành một kỳ nghỉ Tây Ban Nha du lịch thiên văn trọn vẹn: sáng săn bóng Mặt Trăng, đêm nằm ngửa trên một bãi biển yên tĩnh đếm sao băng rơi.
Ngay trong nước, các đài quan sát và thành phố cũng không đứng ngoài cuộc. Một đài quan sát vật lý thiên văn ở Tây Ban Nha sẽ là nơi phát trực tiếp hiện tượng, đồng thời tổ chức sự kiện dành cho công chúng tại thành phố León. Sau lần này, Tây Ban Nha tiếp tục là tâm điểm với một trong những nhật thực toàn phần dài nhất thế kỷ vào ngày 2.8.2027 ở cực Nam nước này, với thời gian toàn phần lên tới 6 phút 23 giây. Đến ngày 26.1.2028, Tây Ban Nha sẽ còn đón nhật thực hình khuyên, hoàn tất chuỗi ba sự kiện mà cơ quan vũ trụ châu Âu gọi là “một sự trùng hợp may mắn”. Nói thẳng: nếu bạn muốn kết hợp du lịch và thiên văn, hiếm có giai đoạn nào thuận lợi hơn vài năm tới.
Nếu không thể đến Tây Ban Nha: vẫn có cách “đi du lịch bằng màn hình”
Không phải ai cũng sắp xếp được lịch, chi phí và sức khỏe để lao đến Tây Ban Nha chỉ để xem nhật thực toàn phần. Tin vui là bạn vẫn có thể tham gia bằng một hình thức khác – ít phấn khích hơn nhưng cũng không kém ý nghĩa. Các cơ quan vũ trụ lớn sẽ phát trực tiếp nhật thực từ các điểm quan sát đẹp, trong đó có đài quan sát ở Tây Ban Nha. Câu nói đáng trích là: “Eastern Greenland, western Iceland, and northern Spain are the places to be if you want to witness the Aug. 12 total solar eclipse” – và nếu bạn không đến được những nơi ấy, hãy để camera thay bạn.
Trong trường hợp bạn ở trong khu vực chỉ có nhật thực một phần – như nhiều nơi tại châu Âu, Nga, châu Phi, Bắc Mỹ, bao gồm cả Alaska và một số vùng đông bắc, đông nước Mỹ – hãy tận dụng tối đa vị trí của mình. Tra cứu bản đồ tương tác để biết chính xác mức độ che phủ và thời gian tại nơi bạn sống, chuẩn bị kính đạt chuẩn và biến nó thành một “sự kiện ngoài trời” nhỏ với gia đình, bạn bè. Dù không thể có bóng tối toàn phần như ở Tây Ban Nha, việc chủ động chuẩn bị và biết mình đang xem điều gì sẽ biến một hiện tượng thiên văn thoáng qua thành ký ức chung đáng nhớ.
