Kênh đào Bình Lục: Tuyến 134 km được thiết kế để xoay trục thương mại nội địa Trung Quốc ra Vịnh Bắc Bộ, rút ngắn 560 km đường vận chuyển tới biển, nối mạng lưới sông ngòi miền Nam và Tây Nam với các tuyến logistics Đông Nam Á và toàn cầu, tạo một xương sống mới cho vận tải đa phương thức của khu vực.
Điểm mấu chốt của kênh đào Bình Lục không phải chiều dài, mà là tham vọng định hình lại bản đồ vận tải khu vực. Đây là tuyến kênh nối sông với biển đầu tiên được quy hoạch ở cấp quốc gia tại Trung Quốc kể từ năm 1949, dài 134,2 km nhưng giúp rút ngắn tới 560 km đường từ nội địa Quảng Tây ra biển. Việc con tàu chỉ huy đầu tiên "Bình Lục 001" được bàn giao ngày 31/8 và hệ thống hải đồ, báo hiệu hàng hải được công bố ngày 7/9 cho thấy Bắc Kinh muốn đưa tuyến này vào khai thác nhanh và với lưu lượng lớn. Về bản chất, đây là một quyết định chiến lược: ưu tiên đầu tư vào một "đường biển rút ngắn" thay vì chỉ mở rộng đường bộ hay đường sắt, để giảm chi phí logistics và gia tăng sức cạnh tranh cho xuất khẩu nội địa.
Tác động lên logistics Đông Nam Á: Một huyết mạch mới nối sâu nội địa với cảng biển khu vực
Kênh đào Bình Lục được thiết kế cho tàu tới 5.000 tấn và trở thành tuyến đường thủy xương sống của Hành lang Thương mại Quốc tế Đường bộ và Đường biển mới. Bằng cách kết nối mạng lưới sông ngòi rộng khắp với Vịnh Bắc Bộ, tuyến này mở cửa biển cho các tỉnh nằm sâu trong đất liền như Vân Nam, Quý Châu, Tứ Xuyên nhanh hơn, trực tiếp hơn. Điều đó có nghĩa là hàng dệt may, gỗ, nhựa, điện tử, thép có thể đi thẳng ra các tuyến thương mại hướng vào logistics Đông Nam Á thay vì phải vòng vèo qua đường bộ hoặc đường sắt tốn kém. Theo hải đồ mới, đoạn ven biển khoảng 22 km từ cầu Tần Giang tới điểm giao với cảng Khâm Châu đã được kết nối liền mạch với hệ thống bản đồ hiện có, tạo một chuỗi cảng biển khu vực mới trên Vịnh Bắc Bộ. Về thực tế, đây là bước nâng cấp hạ tầng để các cảng trong khu vực cạnh tranh trực diện trong chuỗi cung ứng ASEAN.
Kết nối thương mại Trung Quốc với ASEAN: Từ Nam Ninh ra biển, Việt Nam ở điểm cuối dòng chảy
Việc tuyến kênh đi vào hoạt động dự kiến trùng với Hội chợ Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23 tại Nam Ninh không phải trùng hợp ngẫu nhiên. Nam Ninh được xác định là đầu mối giao thông để hàng hóa, linh kiện từ miền Tây và Tây Nam Trung Quốc tập kết, trước khi chuyển lên tàu xuôi theo kênh đào Bình Lục ra Vịnh Bắc Bộ và xuống các thị trường ASEAN. Một nhận định đáng chú ý là: "Hàng hóa và linh kiện từ các nhà máy ở miền Tây và Tây Nam Trung Quốc có thể được đưa tới Nam Ninh, trước khi vận chuyển qua Kênh đào Bình Lục tới Việt Nam. Điều này có thể giúp giảm cả chi phí lẫn thời gian". Trong bối cảnh thương mại Trung Quốc – ASEAN tăng 24,7% lên 744,4 tỷ USD và riêng với Việt Nam tăng 33,7% lên 215,1 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm, kênh đào này là công cụ để Bắc Kinh đa dạng hóa tuyến xuất khẩu, nuôi dưỡng động lực mới cho các vùng giáp ranh ASEAN.
Cơ hội và thách thức cho Việt Nam: Từ điểm cuối tuyến mới đến trung tâm logistics Đông Nam Á
Việt Nam nổi lên như một điểm đến ưu tiên của các nhà sản xuất Trung Quốc muốn dịch chuyển hoạt động, đồng thời là một trong những thị trường có thể hưởng lợi trực tiếp từ tuyến kết nối mới này. Nhờ đường biển rút ngắn, hàng Trung Quốc sẽ đến gần hơn với các khu công nghiệp ven biển phía Bắc và miền Trung, tạo sức ép nhưng cũng mở cơ hội hợp tác trong chuỗi cung ứng. Chi phí vận tải đường thủy thường thấp hơn đường bộ và đường sắt, nên nếu Việt Nam đầu tư đúng vào cảng nước sâu, bến trung chuyển, kho bãi và các trung tâm logistics, dòng hàng hóa tăng lên có thể biến Vịnh Bắc Bộ thành một cực trọng yếu trong logistics Đông Nam Á. Ngược lại, nếu hạ tầng, thể chế và dịch vụ cảng không theo kịp, lợi ích sẽ bị chia sẻ cho các cảng biển khu vực khác, và Việt Nam dễ rơi vào thế chỉ là điểm trung chuyển bị động cho kết nối thương mại Trung Quốc.
