Khi hình học trở thành công cụ thiết kế
Dạy Toán theo định hướng STEM là cách tổ chức học tập để học sinh dùng kiến thức toán học giải quyết một nhiệm vụ thực tế, từ đo đạc, tính toán đến thiết kế và chế tạo sản phẩm. Cách học này khiến hình học rời khỏi trang sách để trở thành công cụ có thể cầm nắm, thử nghiệm và điều chỉnh. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, thành phố Hải Phòng, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng STEM, hướng đến phát triển năng lực vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. Trong tiết minh họa, cô giáo Đỗ Thị Quyên cùng học sinh lớp 8B1 học cách vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông vào thiết kế sản phẩm. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì chỉ hỏi học sinh nhớ định nghĩa hay giải đúng bài tập, hoạt động yêu cầu các em chứng minh kiến thức có ích như thế nào.
Từ cạnh, góc đến sản phẩm có thể sử dụng
Trong hoạt động, học sinh THCS dùng đặc điểm về cạnh, góc, đường chéo, trục đối xứng và tâm đối xứng để đo đạc, tạo hình, gấp ghép, định hình kết cấu sản phẩm. Những khái niệm vốn dễ trở nên trừu tượng vì thế được đặt trước một phép thử cụ thể: sản phẩm có đúng hình, đứng vững và đáp ứng mục đích sử dụng hay không? Chủ đề Halloween giúp bài học gắn với những vật dụng quen thuộc như diều, hộp kẹo và đồ trang trí. Một ví dụ cụ thể là hộp kẹo “Trick or Treat” được nhóm học sinh gấp từ tờ giấy vuông 20 x 20 cm; các em giới thiệu sản phẩm theo hình thức bán hàng và trả lời câu hỏi của “khách hàng”. Đây là Toán học thực tế theo nghĩa thiết thực nhất: kiến thức phải làm việc trong quá trình tạo ra vật thể, chứ không chỉ xuất hiện ở phần đáp án.
Giá trị của STEM nằm ở năng lực vận dụng
Điểm mạnh của chuyên đề không nằm ở việc làm ra đồ thủ công đẹp mắt, mà ở chuỗi năng lực học sinh phải huy động để hoàn thành sản phẩm. Các em cần hợp tác, trao đổi ý tưởng, giải quyết vấn đề, thuyết trình và sáng tạo; đồng thời được rèn năng lực số và ứng dụng công nghệ thông tin. Tiết học còn định hướng học sinh dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để tìm kiếm thông tin, rồi tự kiểm chứng kết quả bằng kiến thức Toán học. Cách làm này phù hợp với yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018: phát huy tính chủ động, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức, thay vì giới hạn việc học trong bài tập, kiểm tra. Trong giáo dục STEM, Toán học giúp mô hình hóa tình huống, tính kết cấu, chọn vật liệu và cân nhắc độ an toàn. Khi học sinh phải giải thích vì sao một đường chéo hay góc gấp phù hợp, hiểu biết hình học trở nên có ý nghĩa và bền hơn.
Một tiết dạy cần mở ra hoạt động lâu dài
Một chuyên đề chỉ tạo được thay đổi khi kinh nghiệm từ tiết minh họa được chuyển thành cách dạy có thể áp dụng rộng hơn. Nhà trường cho biết đã chỉ đạo tổ Khoa học tự nhiên xây dựng 17 chủ đề STEM để triển khai trong năm học 2026-2027. Quy mô này cho thấy dạy Toán STEM không được xem như một hoạt động trình diễn đơn lẻ, mà có thể trở thành một phần trong kế hoạch học tập của trường. Trong năm học 2026-2027, câu lạc bộ STEM của trường dự kiến tiếp tục tham gia các sân chơi khoa học, công nghệ và triển khai dự án về giám sát môi trường cho thành phố thông minh, cũng như hệ thống tự động cảnh báo khoảng cách an toàn theo tốc độ xe. Lãnh đạo ngành giáo dục cũng mong muốn chuyên đề trở thành diễn đàn để giáo viên Toán THCS trao đổi kinh nghiệm xây dựng bài học, giao nhiệm vụ và đánh giá năng lực học sinh.
Từ hình thoi, hình vuông đến hộp kẹo hay sản phẩm trang trí, chuyên đề tại Võ Thị Sáu đưa ra một thông điệp rõ ràng: học Toán có giá trị hơn khi học sinh được dùng Toán để làm việc cụ thể. Muốn giáo dục STEM đi xa, nhà trường cần duy trì những nhiệm vụ gắn với đời sống và đánh giá cả quá trình tư duy, thử nghiệm, hợp tác—not chỉ hình thức sản phẩm cuối cùng. Khi ấy, hình học không còn là phần kiến thức phải nhớ cho bài kiểm tra, mà trở thành năng lực giúp học sinh hiểu và thiết kế thế giới quanh mình.
