Từ kỳ thi một lần sang xét tuyển dựa trên cả quá trình
Xét tuyển lớp 10 Hà Nội là định hướng tuyển sinh mới, trong đó kết quả học tập cấp THCS được kiểm tra và đánh giá thường xuyên, dùng làm căn cứ xét tốt nghiệp và có thể tiến tới sử dụng để tuyển sinh vào lớp 10, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào một kỳ thi cuối cùng. Quan điểm của người viết rất rõ: đây là một bước đi đúng hướng, nhưng chỉ tốt cho học sinh và phụ huynh nếu quá trình đánh giá học tập liên tục được tổ chức minh bạch, chuẩn hóa và hạn chế tối đa bệnh thành tích. Đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên đã được ngành Giáo dục Thủ đô xác định là một trong 7 nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027. Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học mới diễn ra sáng 21/8, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội PGS.TS Nguyễn Văn Hiền cho biết dữ liệu đánh giá sẽ không dừng ở bảng điểm mà được phân tích theo từng môn học, trường học, nhóm học sinh và mức độ tiến bộ để làm cơ sở cho hỗ trợ, phụ đạo và bồi dưỡng.
Áp lực tuyển sinh lớp 10 thay đổi nhưng không hề giảm đơn giản
Nếu xét tuyển lớp 10 Hà Nội dựa vào đánh giá học tập liên tục, áp lực sẽ chuyển từ vài tháng ôn thi nước rút sang 4 năm học THCS. Thực tế, quy mô học sinh lớp 9 tại Hà Nội duy trì ở mức rất cao: năm 2026 có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó khoảng 130.000 em đăng ký thi vào lớp 10; dự kiến năm 2027 con số tốt nghiệp tăng lên gần 190.000 và giai đoạn 2028–2030 số học sinh lớp 9 được dự báo quanh mức 160.000 mỗi năm. Con số đó cho thấy cạnh tranh vào trường THPT công lập vẫn rất khốc liệt. Khi tuyển sinh lớp 10 thay đổi, nhiều phụ huynh kỳ vọng "hết thi là hết áp lực". Tôi cho rằng đây là một kỳ vọng hơi lạc quan. Áp lực điểm số có thể không dồn vào một kỳ thi, nhưng sẽ dàn trải trên mọi bài kiểm tra, mọi kỳ đánh giá. Nếu nhà trường và Sở không kiểm soát chặt chẽ việc xác thực kết quả ở cấp THCS như đã tuyên bố, bất bình đẳng về điểm số giữa các trường, các địa bàn rất dễ bùng lên.
Đánh giá học tập liên tục: cơ hội hỗ trợ học sinh thay vì xếp hạng
Điểm tích cực lớn nhất của việc chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển là học sinh được đánh giá thường xuyên, từ đó nhà trường có dữ liệu để hỗ trợ kịp thời thay vì chờ đến kỳ thi cuối cùng. Sau mỗi đợt đánh giá, trường phải xác định rõ học sinh đang thiếu kiến thức, kỹ năng nào, nhóm nào cần được hỗ trợ sớm, nội dung nào giáo viên cần điều chỉnh và nguồn lực nào cần bổ sung. Nếu thực hiện đúng, đây là một thay đổi mang tính văn hóa: coi điểm số là tín hiệu để cải thiện, không phải "bằng chứng" để phán xét. PGS.TS Nguyễn Văn Hiền cũng lưu ý việc so sánh phải đặt trong bối cảnh đầu vào và mức độ tiến bộ, tránh xếp hạng đơn thuần. Quan điểm này cần được biến thành quy định cụ thể: hạn chế công bố bảng xếp hạng, chú trọng báo cáo về sự tiến bộ của từng nhóm học sinh. Khi đánh giá học tập liên tục gắn với phụ đạo, bồi dưỡng và tư vấn hướng nghiệp, học sinh lớp 9 sẽ có cái nhìn thực tế hơn về năng lực của mình thay vì chạy theo trường "hot" bằng mọi giá.
Gia đình và học sinh lớp 9 nên chuẩn bị thế nào?
Trong bối cảnh tuyển sinh lớp 10 thay đổi, gia đình không thể tiếp tục chiến lược "lớp 6–8 học cho qua, lớp 9 ôn thi". Điểm số của từng năm, từng học kỳ đều có thể trở thành căn cứ xét tuyển. Với đánh giá học tập liên tục, phụ huynh nên cùng con theo dõi kết quả định kỳ, hỏi kỹ giáo viên về những kỹ năng còn thiếu, đăng ký các hoạt động phụ đạo hoặc câu lạc bộ phù hợp dựa trên phân tích của nhà trường. Học sinh lớp 9 cũng cần thay đổi thói quen học: tập trung hiểu bài ngay trên lớp, chú ý các bài đánh giá nhỏ, vì chúng không còn là "bài kiểm tra cho vui" mà là một phần trong hồ sơ xét tuyển tương lai. Cạnh đó, việc Hà Nội khuyến khích 30–60 phút mỗi tuần sử dụng tiếng Anh ở bậc trung học qua diễn đàn, hùng biện và các dự án cho thấy kỹ năng ngoại ngữ, thuyết trình, làm việc nhóm sẽ ngày càng quan trọng, không chỉ điểm Toán – Văn – Anh.
Kết luận: Xét tuyển là bước tiến, nhưng cần hàng rào bảo vệ công bằng
Nhìn tổng thể, việc Hà Nội ưu tiên đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên và tiến tới xét tuyển vào lớp 10 thể hiện một tầm nhìn học sinh–trung tâm: chú trọng quá trình, dữ liệu và hỗ trợ cá nhân. Tôi ủng hộ định hướng thi tuyển sang xét tuyển, nhưng nhấn mạnh rằng mọi lợi ích nói trên sẽ không tự xuất hiện nếu thiếu những "hàng rào" bảo vệ công bằng. Từ cấp quản lý đến từng trường, cần cam kết minh bạch hóa quy trình đánh giá, chuẩn hóa cách cho điểm giữa các khu vực và xử lý nghiêm bệnh thành tích. Phụ huynh và học sinh cũng phải chấp nhận một thực tế mới: không còn con đường tắt ôn thi cấp tốc để "lật ngược tình thế" trong vài tháng. Cơ hội vào lớp 10 nằm ở sự tiến bộ đều đặn suốt bốn năm THCS. Nếu tất cả các bên cùng thay đổi suy nghĩ theo hướng đó, xét tuyển lớp 10 Hà Nội có thể trở thành bước ngoặt tích cực, giảm ám ảnh thi cử mà vẫn giữ được chất lượng và tính cạnh tranh của hệ thống THPT.
