Xét tuyển lớp 10 là gì và vì sao Hà Nội muốn thay đổi?
Chủ trương Hà Nội nghiên cứu chuyển từ thi tuyển lớp 10 sang xét tuyển lớp 10 dựa trên kết quả đánh giá thường xuyên ở THCS là định hướng tuyển sinh lớp 10 mới, nhằm dùng dữ liệu học tập của nhiều năm thay cho một kỳ thi duy nhất để quyết định cơ hội vào trường công lập của học sinh.
Hiện nay, tuyển sinh lớp 10 ở Hà Nội chủ yếu qua kỳ thi 3 môn Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba, với mức cạnh tranh thuộc hàng căng nhất cả nước. Năm 2026, khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, dự kiến 130.000 em đăng ký thi lớp 10, hơn 124.000 em vào trường công, trong khi chỉ tiêu khoảng 82.660, tỷ lệ trúng tuyển khoảng 66%. Với áp lực ngày càng tăng, thành phố tính tới phương án xét tuyển lớp 10 bằng việc “thẩm định kết quả đánh giá thường xuyên ở cấp THCS để làm căn cứ tuyển sinh”. Đây không chỉ là kỹ thuật tuyển sinh, mà là sự dịch chuyển của chính sách giáo dục Hà Nội từ “một kỳ thi quyết định tất cả” sang coi trọng cả quá trình học tập.
Áp lực thi cử và mục tiêu giảm tải có thật sự bền vững?
Một trong những lý do mạnh nhất để Hà Nội tính đổi phương thức tuyển sinh lớp 10 là sức ép quy mô học sinh ngày càng lớn. Dự báo đến năm 2027 sẽ có gần 190.000 học sinh tốt nghiệp THCS; giai đoạn 2028-2030, số học sinh lớp 9 giữ ở mức khoảng 160.000 mỗi năm, cao hơn khoảng 20.000 em so với năm 2026. Áp lực vào lớp 10 công lập vì thế được nhận định “sẽ tăng lên đáng kể trong tương lai”.
Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT, quan điểm là phải “giảm áp lực kỳ thi vào lớp 10 với học sinh và gia đình, nhưng không làm giảm tính khách quan, công bằng”. Nghe rất thuyết phục, nhưng muốn giảm áp lực bền vững, xét tuyển lớp 10 phải đi kèm hệ thống kiểm tra, đánh giá thường xuyên khách quan, có độ tin cậy cao. Nếu không, áp lực từ một kỳ thi sẽ biến dạng thành áp lực điểm số suốt bốn năm THCS, thậm chí căng thẳng hơn. Câu hỏi cốt lõi không phải là “thi hay xét”, mà là “cách đánh giá nào đủ công bằng để xã hội tin tưởng”.
Học sinh và phụ huynh lo nhất điều gì khi bỏ thi, chuyển sang xét tuyển?
Từ góc nhìn người trong cuộc, nỗi ám ảnh kỳ thi vào 10 của học sinh Hà Nội là có thật. Chia sẻ từ một nam sinh đã lên lớp 11 cho thấy gần như cả năm lớp 9 “lịch học kín cả tuần”, tối và cuối tuần dành để ôn các môn thi, làm đề, so điểm với điểm chuẩn các năm trước; áp lực lớn đến mức lúc nào cũng sợ không đạt nguyện vọng. Điều này cho thấy mô hình thi tuyển hiện nay đang đẩy học sinh vào cuộc đua điểm số ngắn hạn, thay vì phát triển năng lực dài hơi.
Tuy vậy, học sinh không phản đối thay đổi, mà họ sợ bị động. Một nữ sinh lớp 9 nói rõ mong muốn nếu thay đổi phương thức tuyển sinh, “phương án mới được thông báo sớm để học sinh có thời gian chuẩn bị”, vì biết trước cách thi hay xét tuyển giúp các em chủ động hơn và bớt áp lực. Nỗi lo lớn nhất hiện nay không phải là xét tuyển lớp 10 hay thi tuyển, mà là nguy cơ chính sách giáo dục Hà Nội đổi nhanh nhưng thông tin tới học sinh chậm, khiến cả nhà trường lẫn phụ huynh không kịp điều chỉnh kế hoạch học tập.
Hà Nội cần làm gì để xét tuyển lớp 10 vẫn công bằng?
Để xét tuyển lớp 10 không trở thành “cuộc chơi mù mờ”, Hà Nội phải biến dữ liệu đánh giá thường xuyên thành một hệ thống tin cậy. Sở GD&ĐT định hướng tổ chức đánh giá định kỳ theo kế hoạch chung toàn thành phố; với THPT, chất lượng học sinh các khối 10, 11, 12 sẽ được phân tích theo môn, theo nhóm, theo mức độ tiến bộ, không chỉ dừng ở điểm số trên học bạ và không sa vào xếp hạng đơn thuần. Ở cấp THCS, việc kiểm tra và thẩm định kết quả đánh giá thường xuyên sẽ làm căn cứ xét công nhận tốt nghiệp THCS, từ đó dùng cho tuyển sinh lớp 10.
Tư duy chính sách giáo dục Hà Nội cũng được tuyên bố là “chuyển mạnh từ chính sách sang hành động, từ phong trào sang kết quả, từ thu thập dữ liệu sang sử dụng dữ liệu để hỗ trợ từng học sinh”. Trong năm học 2026-2027, toàn ngành tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu, dần tích hợp trí tuệ nhân tạo vào giáo dục, đổi mới chương trình theo hướng phát triển năng lực, song song các chính sách hỗ trợ người học và giáo viên. Nếu làm đúng, đây sẽ là nền tảng giúp xét tuyển lớp 10 dựa trên dữ liệu minh bạch, hạn chế được tình trạng “mỗi nơi một kiểu chấm”.
Học sinh lớp 9 nên chuẩn bị gì cho giai đoạn chuyển tiếp?
Trong bối cảnh thời điểm áp dụng xét tuyển lớp 10 chưa được ấn định, cách chuẩn bị khôn ngoan nhất của học sinh là “kịch bản kép”: vừa sẵn sàng cho thi tuyển, vừa xây nền cho xét tuyển. Về học thuật, thay vì dồn lực luyện đề nước rút, học sinh cần giữ nhịp học đều các môn, vì kết quả đánh giá thường xuyên tất cả môn ở THCS có thể trở thành dữ liệu quan trọng trong tương lai. Với kỳ thi hiện tại vẫn còn, việc ôn tập theo cấu trúc đề thi chính thức vẫn cần thiết, nhưng không nên hi sinh toàn bộ hoạt động khác.
Về chiến lược, học sinh và phụ huynh nên: bám sát thông báo chính thức về tuyển sinh lớp 10 của Sở; điều chỉnh kế hoạch ôn tập ngay khi có thay đổi; giữ liên hệ với giáo viên chủ nhiệm để hiểu rõ tiêu chí đánh giá thường xuyên; và tránh chạy theo tin đồn. Việc chuẩn bị lớp 10 vì thế không chỉ là học thêm vài môn thi, mà là học cách thích ứng với một chính sách giáo dục Hà Nội đang chuyển từ thi cử nặng nề sang quản lý bằng dữ liệu và quá trình. Khi hiểu logic này, gia đình sẽ bớt hoang mang và biết mình cần đầu tư vào điều gì để con có lợi nhất.
