Đổi mới phải bắt đầu từ vai trò đại diện
Đổi mới phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam là điều chỉnh cách tập hợp, lắng nghe và đại diện cho Nhân dân để đáp ứng biến chuyển xã hội, đồng thời nâng chất lượng giám sát và kết nối giữa người dân với hệ thống chính trị. Chiều 20/10, tại Hà Nội, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về phương thức hoạt động trong giai đoạn mới, nhằm góp ý cho nhiệm vụ và giải pháp của nhiệm kỳ 2026-2031. Đây không nên là cuộc bàn luận thuần túy về cơ cấu hay cách tổ chức phong trào. Thước đo quan trọng hơn là Mặt trận có giúp tiếng nói và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân được lắng nghe, phản ánh và bảo vệ hay không. Vì vậy, yêu cầu đổi mới cần đặt vai trò đại diện ở trung tâm, thay vì xem tuyên truyền là đích đến.
Thực tế được nêu tại hội thảo cho thấy MTTQ các cấp đã chuyển dần từ tuyên truyền sang đồng hành, vận động xã hội và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân; công tác giám sát, phản biện xã hội cũng có bước tiến về chất lượng. Những chuyển động ấy tạo nền tảng, nhưng không bảo đảm rằng mọi nhóm dân cư đều được tiếp cận và có cơ hội lên tiếng. Đổi mới MTTQ chỉ có ý nghĩa khi năng lực tập hợp đi cùng khả năng phản hồi: người dân nêu vấn đề, Mặt trận ghi nhận, kết nối đúng nơi và theo dõi việc giải quyết.
Đối thoại và giám sát phải chạm tới đời sống
Một điểm cần được đẩy mạnh là chuyển từ truyền đạt một chiều sang đối thoại và tương tác hai chiều, đồng thời lựa chọn cách tập hợp phù hợp với từng nhóm người dân. Điều này làm thay đổi cách hiểu về hoạt động Mặt trận: không chỉ phổ biến chủ trương hay phát động cuộc vận động, mà còn phải tạo điều kiện để người dân trình bày mối quan tâm, góp ý và hiến kế. Khi tiếng nói từ khu dân cư được tiếp nhận có hệ thống, vai trò đại diện mới bớt hình thức.
Giám sát và phản biện xã hội cũng cần gắn chặt với những vấn đề người dân đang gặp trong đời sống, thay vì dừng ở quy trình hoặc báo cáo. Hội thảo được đặt ra để đánh giá khách quan kết quả, hạn chế và nguyên nhân tại các cấp, nhất là ở địa phương, rồi đề xuất mô hình phù hợp. Cách tiếp cận ấy là cần thiết: một hoạt động giám sát chỉ tạo được niềm tin khi nội dung xuất phát từ mối quan tâm thực tế, kiến nghị rõ ràng và có cơ chế theo dõi. Nếu thiếu khâu nối từ phản ánh đến kết quả, người dân khó nhận thấy giá trị của việc tham gia.
Cơ sở và tổ chức thành viên là phép thử
Những điểm nghẽn được nêu tại hội thảo cho thấy lý do phải đổi mới ngay: phương thức tập hợp có nơi chưa theo kịp đời sống xã hội; một số cấp, nhất là cấp xã, còn lúng túng, phối hợp chưa đồng bộ; chuyển đổi số cũng chưa đồng đều. Đây không phải những vấn đề có thể xử lý chỉ bằng một chỉ đạo chung. Cấp cơ sở là nơi Mặt trận tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng, nên năng lực cán bộ, cách phối hợp và điều kiện tiếp nhận phản ánh quyết định người dân có được kết nối thực chất hay không.
Việc sắp xếp các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng được giao nhiệm vụ trực thuộc MTTQ được xem là cơ hội tăng gắn kết, liên thông và phối hợp. Nhưng tập hợp đầu mối không đồng nghĩa với xóa nhòa thế mạnh riêng. MTTQ cần giữ vai trò chủ trì, kết nối và điều phối; tổ chức thành viên cần chủ động, phát huy năng lực và gần gũi với nhóm người dân mình đại diện. Đổi mới chỉ đi vào thực chất khi cách phối hợp này vận hành được tại địa bàn, chứ không chỉ được thiết kế trên sơ đồ tổ chức.
Tinh gọn phải đi cùng hiệu quả phục vụ
Sắp xếp bộ máy và thay đổi địa giới hành chính khiến yêu cầu đổi mới càng cấp thiết, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đời sống số. Tinh gọn có thể tạo thuận lợi cho phối hợp, nhưng tự nó không bảo đảm hoạt động hiệu quả. Điều cần kiểm chứng là người dân có dễ tìm đầu mối, gửi kiến nghị và nhận phản hồi hơn không; cán bộ cơ sở có đủ khả năng theo dõi vấn đề đến cùng không; các kênh trực tiếp và số có bổ trợ cho nhau hay tạo thêm khoảng cách.
Hội thảo hướng tới làm rõ giải pháp cho Chương trình hành động nhiệm kỳ 2026-2031, trong đó có đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và vận hành bộ máy chuyên trách tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Bước tiếp theo vì thế không chỉ là hoàn thiện mô hình, mà còn phải gắn giải pháp với điều kiện cụ thể của từng cấp và tổ chức thành viên. Kết luận cần rút ra là đổi mới MTTQ phải được đo bằng mức độ người dân được lắng nghe, được đại diện và thấy kiến nghị của mình có đường đi rõ ràng; đó mới là nền tảng bền vững cho giám sát và đồng thuận xã hội.
