Kết nối ASEAN 2026-2035 là gì và vì sao lại quan trọng?
Chương trình hành động kết nối ASEAN 2026-2035 là kế hoạch cấp quốc gia nhằm hiện thực hóa Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, thông qua tăng cường liên kết vật chất, cải cách thể chế và thúc đẩy giao lưu nhân dân, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong mọi hoạt động.
Trọng tâm chính trị đã được định hình rất rõ: Việt Nam không muốn đứng ngoài cuộc chơi tái định hình chuỗi cung ứng khu vực, mà muốn trở thành mắt xích chủ động trong kết nối ASEAN 2026-2035. Việc Phó Thủ tướng Phan Văn Giang ký Quyết định số 1775/QĐ-TTg ngày 14/9/2026 phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035 cho thấy đây không phải là khẩu hiệu, mà là cam kết chính thức ở cấp Chính phủ. Câu hỏi không còn là “có tham gia hay không”, mà là “ai sẽ tận dụng cơ hội nhanh hơn: doanh nghiệp hay đối thủ trong khu vực?”.
Ba trụ cột: Liên kết vật chất, thể chế và giao lưu nhân dân
Cốt lõi của chiến lược phát triển khu vực lần này là tăng cường liên kết vật chất, thể chế và giao lưu nhân dân trong khu vực, qua đó hỗ trợ thực hiện Tầm nhìn ASEAN 2045. Nói cách khác, Việt Nam đang chuyển từ tư duy “mở cửa thương mại” sang “kết nối toàn diện” – nơi hàng hóa, luật lệ và con người cùng dịch chuyển dễ dàng hơn trong không gian ASEAN.
Liên kết vật chất ASEAN đồng nghĩa với hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng được nâng cấp và kết nối xuyên biên giới tốt hơn. Cải cách thể chế hướng tới đồng bộ pháp luật trong nước với các cam kết nội khối, giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và hạn chế rủi ro pháp lý. Giao lưu nhân dân mở ra nhiều chương trình trao đổi giáo dục, lao động, du lịch, tạo nền tảng niềm tin và hiểu biết lẫn nhau – yếu tố thường bị xem nhẹ nhưng lại quyết định sức sống dài hạn của Cộng đồng ASEAN. Nếu ba trụ cột này không được triển khai cân bằng, chương trình sẽ biến thành “kết nối trên giấy”.
Sáu lĩnh vực chiến lược: Cơ hội cụ thể cho kinh tế và thương mại biên giới
Điểm được doanh nghiệp cần đọc kỹ là Chương trình sẽ triển khai đồng bộ trên 6 lĩnh vực chiến lược: cơ sở hạ tầng bền vững; phát triển đô thị thông minh và bền vững; đổi mới sáng tạo số; logistics và chuỗi cung ứng liền mạch; hợp tác và quy định xuất sắc; kết nối giữa con người với con người. Sáu lĩnh vực này tương ứng với 6 mục tiêu chiến lược và 49 biện pháp cụ thể – không phải là bản tuyên bố chung chung mà là danh sách việc cần làm có phân công rõ cơ quan chủ trì và thời gian thực hiện.
Với thương mại biên giới, tác động tiềm năng là rất rõ: hạ tầng bền vững và logistics liền mạch nghĩa là đường bộ, cảng biển, kho lạnh, trung tâm trung chuyển được cải thiện, thủ tục hải quan điện tử nhanh hơn, giúp hàng nông sản, thủy sản, hàng tiêu dùng Việt Nam đi sâu hơn vào thị trường ASEAN. Đổi mới sáng tạo số và kinh tế số mở ra sân chơi mới cho doanh nghiệp nhỏ, từ thương mại điện tử xuyên biên giới tới dịch vụ số. Tuy vậy, nếu địa phương biên giới không kịp “lồng ghép” kế hoạch này vào chiến lược phát triển của mình, họ rất dễ bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua kết nối.
Người dân và doanh nghiệp là trung tâm: Lợi ích và rủi ro
Một điểm tiến bộ đáng chú ý là Chương trình nhấn mạnh “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, hướng tới nâng cao chất lượng tăng trưởng, mở rộng cơ hội thị trường, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa hội nhập kinh tế với phát triển bền vững, bao trùm và an sinh xã hội. Đây không chỉ là khẩu hiệu chính trị; nếu được thực thi đúng, nó sẽ quyết định việc lợi ích từ kết nối ASEAN 2026-2035 có đến được với doanh nghiệp nhỏ, người lao động và cộng đồng dễ tổn thương hay không.
Về cơ hội, doanh nghiệp được hỗ trợ khai thác tốt hơn thị trường ASEAN, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và tăng năng lực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Người dân có thể hưởng lợi từ việc làm mới, dịch vụ công tốt hơn, đô thị thông minh hơn. Nhưng rủi ro cũng rõ ràng: nếu cải cách thể chế chậm, thủ tục vẫn rườm rà, chi phí logistics không giảm, thì lợi ích sẽ bị bào mòn. Khi đó, kết nối ASEAN có thể chỉ gia tăng cạnh tranh từ hàng hóa khu vực mà không tạo “đệm” đủ lớn cho doanh nghiệp nội địa.
Lộ trình 2026-2035: Thách thức nằm ở thực thi
Chương trình hành động kết nối ASEAN 2026-2035 không phải kế hoạch ngắn hạn mà là lộ trình hai giai đoạn, gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội quốc gia đến 2030, tầm nhìn 2045. Trong giai đoạn 2026-2030, năm 2026 phải hoàn thành xây dựng và ban hành chương trình hành động của các bộ, ngành, đồng thời lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội ở Trung ương và địa phương; năm 2028 đánh giá giữa kỳ, đến 2030 đánh giá cuối kỳ và xây dựng chương trình giai đoạn 2031-2035. Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục triển khai theo từng lĩnh vực, với đánh giá giữa kỳ năm 2033 và cuối kỳ năm 2035.
Câu chuyện then chốt không còn ở việc “có chiến lược hay không”, mà ở chỗ phối hợp liên ngành, tránh chồng chéo, nâng cao năng lực cơ quan đầu mối và cơ chế giám sát. Nếu các bộ, ngành, địa phương coi đây là “một kế hoạch nữa” để cất vào ngăn kéo, kết nối ASEAN sẽ chỉ tồn tại trong báo cáo. Ngược lại, nếu gắn nghiêm túc với cải cách pháp luật, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao nhận thức hội nhập, kết nối ASEAN 2026-2035 có thể trở thành cú hích quan trọng để Việt Nam củng cố vai trò trong khu vực, đồng thời đưa người dân và doanh nghiệp tiến gần hơn đến mục tiêu Tầm nhìn ASEAN 2045.
