Drone nông nghiệp Việt Nam: Từ khái niệm đến cuộc đổi vai trên ruộng lúa
Drone nông nghiệp Việt Nam là hệ thống máy bay không người lái kết hợp cảm biến, phần mềm điều khiển và quy trình canh tác số, được dùng để gieo sạ, phun thuốc, bón phân và quản lý đồng ruộng chính xác trên quy mô lớn, qua đó giảm lao động thủ công, tối ưu chi phí và tạo nền tảng cho chuyển đổi số nông nghiệp. Việc đưa máy bay không người lái, hệ thống tưới và bón phân tự động, truy xuất nguồn gốc vào sản xuất đang từng bước thay đổi phương thức canh tác ở nhiều địa phương biên giới và đồng bằng. Câu hỏi không còn là “có nên dùng drone hay không” mà là “nông dân nào sẽ bị bỏ lại nếu không kịp bước vào kỷ nguyên số này”. Đây là cuộc đổi vai lịch sử: từ người lao động tay trần sang người vận hành cỗ máy bay trên đồng.
Lệ Thủy: Máy bay không người lái lúa chấm dứt thời lúa tái sinh
Lệ Thủy là minh chứng rõ nhất cho việc máy bay không người lái đang thay thế phương thức sản xuất truyền thống trên cánh đồng lúa tái sinh. Gần ba thập kỷ qua, hơn 8.500 ha lúa tái sinh từng là “lộc trời” cứu đói nhưng nay đang đi vào đoạn kết. Khi những mô hình sản xuất hai vụ từ hợp tác xã đến người trẻ bỏ phố về quê xuất hiện, đây không chỉ là chuyện thêm một vụ lúa, mà là cuộc “đại phẫu” tư duy canh tác để hồi sinh cánh đồng hoang. Trên vùng đồng từng chỉ làm lúa đông xuân rồi để lúa tái sinh hoặc bỏ hoang, anh Trần Văn Khánh gom hơn 22 ha ruộng, thuê máy cày bừa, đắp lại bờ vùng, rồi thuê thiết bị bay gieo sạ thay cho tay người. Cả cánh đồng chỉ cần một người điều khiển, máy bay lượn vòng gieo hạt và sau đó rải phân từ trên không. Hình ảnh ấy tuy lạ mắt với lão nông nhưng là tín hiệu cho một chu kỳ sản xuất mới: lúa tái sinh lùi lại, lúa hai vụ được dẫn dắt bởi drone tiến lên.
Quảng Trực: Chuyển đổi số nông nghiệp không dừng ở chiếc drone
Nếu Lệ Thủy cho thấy drone có thể thay đổi một cánh đồng lúa, thì Quảng Trực cho thấy chuyển đổi số nông nghiệp phải là một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Đây là xã biên giới có địa bàn rộng, nông nghiệp là trụ cột nhưng thiếu lao động và chi phí sản xuất cao. Theo lãnh đạo địa phương, việc đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất là nội dung then chốt để cụ thể hóa nghị quyết của cấp ủy. Từ máy bay không người lái đến hệ thống tưới, bón phân tự động, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử, mọi khâu đều được số hóa dần. Gia đình có 1,6 ha cà phê trên đất dốc, từng chật vật với việc thuê nhân công phun thuốc, nay dùng drone phun cho cả vườn, công việc nhẹ hơn, nhanh hơn và giảm rủi ro sức khỏe cho người phun. Một nông dân khác đầu tư hệ thống tưới, châm phân tự động: trước đây cần 4 lao động tưới một ngày được 4 ha, thì nay hệ thống có thể tưới tới 17 ha trong cùng thời gian. Đây là con số biết nói: chuyển đổi số không phải khẩu hiệu, mà là năng suất lao động tăng gấp nhiều lần.
Từ tổ chuyển đổi số đến cánh đồng hai vụ: Nông thôn đổi cảnh, nông dân đổi vai
Điểm đáng chú ý là drone nông nghiệp Việt Nam không chỉ dành cho vài hộ “giàu công nghệ” mà đang được cộng đồng hóa. Tại bon Bu Lum, Tổ chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp được lập để nông dân trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong sử dụng thiết bị bay, hệ thống tưới, bón phân tự động. Chính mô hình tổ nhóm này giúp máy bay không người lái bớt xa lạ và tạo hiệu ứng lan tỏa. Ở Lệ Thủy, từ cánh đồng lúa hai vụ của anh Khánh, bà con tận mắt thấy một người trẻ dám dồn điền, đắp bờ, áp dụng cơ giới và thiết bị bay cho tất cả các khâu từ giống, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh. Theo bài viết về Lệ Thủy, “khi những mô hình sản xuất hai vụ đầy quả cảm bắt đầu đơm hoa kết trái trên vùng đất khó, thì đó là cuộc đại phẫu tư duy canh tác để hồi sinh những cánh đồng vàng trù phú”. Cánh đồng nông thôn vì thế đổi cảnh: bớt cảnh nông dân còng lưng, thêm hình ảnh người điều khiển drone, nhìn ruộng lúa qua màn hình và dữ liệu.
Tương lai nào cho drone nông nghiệp Việt Nam?
Nhìn từ Quảng Trực và Lệ Thủy, câu chuyện drone nông nghiệp không dừng ở vài mô hình trình diễn. Địa phương ở biên giới này đặt mục tiêu thời gian tới mở rộng chuyển đổi số trong sản xuất, phấn đấu đưa tỷ lệ diện tích ứng dụng giải pháp số lên khoảng 50–70% và đồng thời đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu sạch, mở rộng thị trường trong và ngoài nước. Ở Lệ Thủy, người trẻ làm nông như anh Khánh mong muốn được thuê thêm ruộng để đủ điều kiện đưa cơ giới và công nghệ vào sản xuất trên quy mô lớn hơn. Tức là tương lai của máy bay không người lái lúa gắn với quá trình tích tụ ruộng đất, tổ chức lại sản xuất, chứ không chỉ là mua thêm vài chiếc drone. Nếu chính sách đất đai, tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật theo kịp, drone sẽ không còn là “máy bay vi vu trên cánh đồng hoang”, mà thành công cụ bình thường trong mọi cánh đồng lúa tái sinh được chuyển sang sản xuất hai vụ. Khi đó, chuyển đổi số nông nghiệp sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là nhịp sống hàng ngày của nông thôn Việt Nam.
