AI trong giáo dục cần bắt đầu từ nền tảng tin cậy
AI trong giáo dục là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy, quản lý và nghiên cứu nhằm hỗ trợ hoạt động đào tạo, với hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, năng lực người dùng và cơ chế kiểm soát. Vì thế, câu hỏi không chỉ là nhà trường có thể đưa công nghệ vào nhanh đến đâu, mà còn là dữ liệu được xử lý ra sao và ai chịu trách nhiệm. Ngày 29/10, Học viện Chính trị Công an nhân dân tổ chức hội thảo khoa học về ứng dụng AI gắn với bảo đảm chủ quyền dữ liệu và thúc đẩy chuyển đổi số tại các học viện, trường Công an nhân dân. Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy, Giám đốc Học viện, nhấn mạnh vai trò của các cơ sở đào tạo trong bồi dưỡng cán bộ, chiến sĩ và phát triển khoa học, công nghệ phục vụ công tác công an.
Hội thảo diễn ra khi AI, dữ liệu lớn và công nghệ số mở ra nhiều hướng đổi mới cho quản lý, giảng dạy và nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo. Đây là cơ hội đáng kể, nhưng không nên biến tốc độ triển khai thành thước đo thành công. Nếu dữ liệu thiếu tin cậy, hạ tầng yếu hoặc người dùng chưa đủ năng lực số, công cụ mới có thể tạo thêm rủi ro thay vì cải thiện chất lượng đào tạo.
Giá trị thực tế nằm ở đào tạo và quản lý tốt hơn
Một ứng dụng AI có ích cần giải quyết nhu cầu cụ thể của người học và nhà trường. Trong môi trường đào tạo, công nghệ phù hợp có thể hỗ trợ đổi mới cách tổ chức giảng dạy, phát triển học liệu số và nâng cao năng lực số cho cán bộ, giảng viên, học viên. Với người học, những thay đổi ấy có thể giúp tiếp cận tài liệu thuận tiện hơn; với cơ sở đào tạo, chúng mở ra cơ hội cải tiến quy trình quản lý và tổ chức chương trình. Tuy nhiên, nguồn tư liệu về hội thảo không xác nhận các lợi ích cụ thể như cá nhân hóa lộ trình học hay tự động hệ thống hóa tri thức, nên không thể xem đó là kết quả đã được chứng minh.
Phân tích dữ liệu cũng có thể giúp nhà trường nhìn rõ thực trạng chuyển đổi số, nhận diện khó khăn về nguồn lực, hạ tầng, chất lượng dữ liệu và năng lực số để điều chỉnh quản lý, đồng thời hỗ trợ hoạt động nghiên cứu. Các tham luận tại hội thảo đã xem xét mối liên hệ giữa ứng dụng AI, quản trị dữ liệu và an toàn thông tin, cũng như những vướng mắc trong triển khai tại các cơ sở đào tạo Công an nhân dân. Nhưng phân tích chỉ đáng tin khi dữ liệu có nguồn gốc rõ, được cập nhật và dùng đúng mục đích.
Chủ quyền dữ liệu và an toàn thông tin không thể là phần bổ sung
Đưa AI vào trường học đồng nghĩa với việc tăng hoạt động thu thập, khai thác và xử lý dữ liệu. Bởi vậy, chủ quyền dữ liệu phải được xem là điều kiện thiết kế, không phải thủ tục xử lý sau khi hệ thống đã vận hành. Tại hội thảo, Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, nhận định dữ liệu số là tài sản đặc biệt, tư liệu sản xuất cốt lõi của lực lượng Công an nhân dân; chủ quyền dữ liệu trong không gian mạng là bộ phận không thể tách rời của chủ quyền quốc gia.
Rủi ro được nêu rõ: mất an toàn thông tin, lộ lọt bí mật nhà nước và sử dụng AI thiếu kiểm soát. Vì vậy, cần xác định cụ thể loại dữ liệu được phép khai thác, quyền truy cập và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; đồng thời tuân thủ quy định về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo. Đây không chỉ là yêu cầu của các cơ sở đào tạo thuộc lực lượng công an. Bất kỳ trường học nào cũng cần đặt quyền riêng tư và an toàn của người học bên cạnh mục tiêu đổi mới.
Triển khai có trách nhiệm mới tạo được niềm tin
Bước tiếp theo không nên là chạy đua mua hoặc đưa vào sử dụng thật nhiều công cụ, mà là chọn mô hình phù hợp, xác định lộ trình và phân công trách nhiệm rõ ràng. Hội thảo đề xuất hoàn thiện quản trị dữ liệu, phát triển hạ tầng số, nâng cao năng lực ứng dụng AI và nghiên cứu xây dựng, kết nối các hệ thống dữ liệu dùng chung để hình thành môi trường giáo dục số an toàn, hiệu quả, bền vững. Những điều kiện ấy quyết định liệu công nghệ có phục vụ người học hay tạo ra một lớp rủi ro mới.
Ban Thư ký hội thảo sẽ hoàn thiện báo cáo tổng thuật và hệ thống kiến nghị để báo cáo Đảng ủy Công an Trung ương cùng lãnh đạo Bộ Công an xem xét, chỉ đạo triển khai thống nhất trong toàn lực lượng. Đây là bước chuẩn bị cần thiết, nhưng giá trị cuối cùng phải được đo bằng chất lượng đào tạo, hiệu quả quản lý và khả năng bảo vệ dữ liệu trong thực tế. AI chỉ đáng tin khi người học được hưởng lợi mà thông tin của họ vẫn được kiểm soát đúng quy định. Nói cách khác, đổi mới giáo dục và an toàn thông tin phải tiến cùng nhau.
