Từ kỳ vọng giảm lãi suất đến thực tế Fed tăng lãi suất
Chủ đề của bài viết này là cách Chủ tịch Fed Kevin Warsh điều hành chính sách tiền tệ theo hướng tăng lãi suất trong khi Tổng thống Donald Trump ban đầu kỳ vọng cắt giảm, thông qua chiến lược "đánh tiếng" trước và tham vấn khéo léo để vừa bảo vệ tính độc lập của Fed vừa duy trì quan hệ chính trị êm đẹp. Giới đầu tư đã đặt xác suất Fed nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong cuộc họp ngày 15-16/9 lên khoảng 90%, biến sự kiện này thành phép thử lớn nhất với quan hệ Warsh – Trump, đúng vào thời điểm bầu cử giữa nhiệm kỳ cận kề. Điều đáng nói: Trump từng dành nhiều tháng công kích Fed vì neo lãi suất quá cao, kỳ vọng người mình lựa chọn sẽ "giải tỏa" áp lực lãi suất. Bốn tháng sau, thực tế lại xoay chiều: Fed tăng lãi suất và Trump… không nổi giận công khai.
Kevin Warsh: từ người đòi giảm lãi suất đến kiến trúc sư chính sách Fed tăng lãi suất
Nghịch lý của chính sách Fed 2025 là Kevin Warsh từng chỉ trích Fed “đi quá chậm” trong việc giảm lãi suất, rồi chính ông lại trở thành người mang cờ tăng lãi suất. Cuối năm đó, Fed đã hạ tổng cộng 0,75 điểm phần trăm qua 3 lần để phòng ngừa nguy cơ thị trường lao động suy yếu – một quyết định phù hợp với bối cảnh khi đó. Nhưng kể từ lúc Warsh tiếp quản Fed vào tháng 5, nền kinh tế đã bước sang một môi trường hoàn toàn khác: xung đột với Iran kéo dài hơn dự kiến khiến giá năng lượng quay đầu đi lên, thuế nhập khẩu mới phát huy tác động, còn làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo làm căng thẳng nguồn cung điện và thiết bị công nghệ. Lạm phát vì thế không tiến gần hơn mục tiêu 2% trong hơn một năm. Warsh khẳng định quan điểm của ông thay đổi theo điều kiện kinh tế, không phải chính trị – và việc tăng lãi suất lần này là minh chứng thực tế cho câu nói đó.
Chiến lược "đánh tiếng" và tham vấn khéo: cách Warsh giữ êm quan hệ với Trump
Điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện Fed tăng lãi suất lần này không phải ở con số 0,25 điểm phần trăm, mà ở cách Warsh xử lý chính trị. Nhờ chủ động “đánh tiếng” và tham vấn khéo léo, ông đã vừa tăng lãi suất vừa giữ được sự ủng hộ công khai từ Trump. Theo một quan chức cấp cao Nhà Trắng, Tổng thống đã liên lạc trực tiếp với Warsh vài ngày trước cuộc họp FOMC; cuộc gọi bắt đầu bằng xã giao, rồi chuyển sang bàn thảo về quyết định tăng lãi suất dự kiến. Trump sau đó kể lại rằng ông bảo Warsh: “Ông cứ bỏ phiếu theo hội đồng đi, đằng nào cũng vậy thôi” – một cách nói vừa giữ thể diện cho Chủ tịch Fed, vừa ngầm đổ trách nhiệm lên “hội đồng rất cứng rắn” của FOMC. Đây là mẫu mối quan hệ hiếm thấy: Warsh không biến mình thành cố vấn kinh tế của Tổng thống, nhưng chủ động thông báo trước các tin bất lợi, đúng như khuyến nghị của cựu cố vấn Fed Ellen Meade rằng muốn bảo vệ tính độc lập, Fed giờ phải tương tác với Tổng thống chứ không chỉ giữ khoảng cách.
Xung đột kỳ vọng chính trị và độc lập tiền tệ: Warsh đang chơi ván cờ dài
Về nguyên tắc, Fed được thiết kế để ra quyết định độc lập với Nhà Trắng, tránh để sức ép chính trị ngắn hạn bóp méo chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy độc lập không đồng nghĩa với im lặng hay đối đầu. Warsh hiểu rõ một rủi ro mới: trong khi Nhà Trắng liên tục yêu cầu hạ lãi suất, nếu Fed giữ nguyên lãi suất trong bối cảnh thị trường đặt cược tới 90% khả năng tăng, ông có thể bị nghi ngờ chiều theo Tổng thống đã bổ nhiệm mình. Ngược lại, tăng lãi suất sát ngày bầu cử lại dễ bị quy chụp là can thiệp chính trị. Theo Ellen Meade, bảo vệ quyền tự quyết lãi suất nay đòi hỏi Fed phải chủ động tương tác với Trump, báo trước những quyết định bất lợi để tránh phản ứng cảm tính. Thay vì tuyên bố hùng hồn, Warsh chọn thể hiện tính độc lập qua hành động: thông điệp chống lạm phát rất mạnh từ cuộc họp báo đầu tiên, giữ nguyên lãi suất tháng 7 nhưng không chối bỏ khả năng thắt chặt, và cuối cùng là tăng lãi suất khi dữ liệu lạm phát xấu đi, bất chấp rủi ro chính trị.
Bài học từ Warsh – Trump: độc lập tiền tệ không đứng ngoài chính trị
Mối quan hệ Warsh – Trump cho thấy một thực tế: độc lập tiền tệ không phải là dựng tường cao ngăn cách với chính trị, mà là giữ quyền quyết định chuyên môn trong khi vẫn hiểu và xử lý được môi trường quyền lực. Trump lãi suất tiền tệ luôn muốn có tiếng nói trong quyết định lãi suất, thậm chí yêu cầu người đảm nhận ghế Chủ tịch Fed phải tham vấn ý kiến ông. Warsh chấp nhận trò chơi đó, nhưng đặt ranh giới rõ: lắng nghe, đánh tiếng, tham vấn, song quyết định cuối cùng phải dựa trên dữ liệu – từ CPI tháng 8 tăng mạnh hơn dự báo, chấm dứt hai tháng lạm phát cải thiện, cho đến đánh giá mới về xung đột địa chính trị đẩy giá năng lượng và hàng hóa leo thang. Kết luận ở đây không mấy dễ chịu cho các chính trị gia: nếu muốn một cơ quan tiền tệ độc lập, họ phải chấp nhận những quyết định đôi khi trái với kỳ vọng ngắn hạn. Và nếu muốn những quyết định đó “dễ nuốt” hơn, họ cần những nhân vật kiểu Kevin Warsh – biết tăng lãi suất mà vẫn gọi điện thoại trước.
