Ẩm thực Việt Nam: từ bản sắc đời thường đến sức mạnh mềm quốc gia
Ẩm thực Việt Nam là hệ thống món ăn, thức uống và đặc sản truyền thống Việt phản ánh lịch sử, thổ nhưỡng, tập quán và tâm tư của cộng đồng qua nhiều thế hệ, đồng thời ngày càng trở thành nguồn lực kinh tế văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia thông qua ảnh hưởng tới trải nghiệm du lịch, nhận diện thương hiệu và hình ảnh đất nước trên không gian số.Ẩm thực Việt Nam không còn là câu chuyện quanh mâm cơm gia đình mà đang bước vào giai đoạn tái định nghĩa, nơi mỗi món ăn trở thành một “tế bào” sức mạnh mềm quốc gia. Khi một tô phở hay chiếc bánh truyền thống mang theo “mã di truyền (DNA) của vùng đất sinh ra nó”, giá trị không chỉ dừng lại ở hương vị. Nó là cách Việt Nam kể lại lịch sử, biến ký ức cộng đồng thành tài sản có thể cạnh tranh trên bản đồ ẩm thực toàn cầu. Quan điểm xem ẩm thực là bộ phận của kinh tế văn hóa cũng cho thấy lựa chọn chiến lược: hoặc coi món ăn là dịch vụ phụ trợ, hoặc coi đó là ngành công nghiệp văn hóa có thể tạo thương hiệu khác biệt.
Ẩm thực như động cơ kinh tế văn hóa: từ tìm kiếm món ăn đến hệ sinh thái du lịch
Nếu vẫn nhìn ẩm thực Việt Nam như “phần ăn uống” trong tour du lịch, chúng ta đang đánh mất một nguồn lực kinh tế văn hóa quan trọng. Dữ liệu tìm kiếm cho thấy du khách lựa chọn điểm đến thông qua trải nghiệm ẩm thực, chứ không chỉ qua danh lam thắng cảnh. Khi một món ăn đặc sản được thiết kế thành trải nghiệm, nó kích hoạt cả chuỗi giá trị: vùng nguyên liệu, sản xuất nông nghiệp, chế biến, vận chuyển, nhà hàng, lưu trú, bán lẻ và quà tặng. Theo Trip.com Group, trong 8 tháng đầu năm 2026, lượng tìm kiếm liên quan đến ẩm thực tăng 45% và số lượng từ khóa ẩm thực tăng 46%, trong đó Việt Nam đứng thứ 4 trong nhóm điểm đến ẩm thực được tìm kiếm nhiều nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây không chỉ là cơ hội, mà là lời nhắc rằng kinh tế văn hóa sẽ hụt hơi nếu vẫn coi món ăn là tiện ích bổ sung thay vì sản phẩm giá trị cao dẫn dắt hành vi tiêu dùng.
Chuyển đổi số: từ chiếc bánh truyền thống đến không gian văn hóa số
Điểm thú vị là bước nhảy của ẩm thực Việt Nam lên không gian số không xuất phát từ những nền tảng đồ sộ, mà từ chiếc bánh truyền thống trên phố Hàng Than. Những ngày đầu thu, giữa không khí mua bán nhộn nhịp, nghệ nhân Ngô Thị Tính hướng dẫn khách dùng điện thoại quét mã trên bao bì bánh, mở ra cả câu chuyện lịch sử – từ chùa Một Cột, cầu Long Biên đến Văn Miếu và Hồ Gươm. Công nghệ sản xuất giúp chiếc bánh đáp ứng chuẩn thị trường hiện đại, còn công nghệ số đưa câu chuyện văn hóa phía sau tiếp cận người dùng qua một thao tác đơn giản trên điện thoại và mạng xã hội. Những video về các công trình lịch sử trở thành nội dung ngắn, trực quan dễ chia sẻ trên TikTok, khiến giới trẻ tiếp cận di sản qua chính món quà họ ăn mỗi ngày. Đây là luận điểm quan trọng: công nghệ hiện đại không làm phai bản sắc, mà là công cụ để đặc sản truyền thống Việt giữ nguyên chất lượng đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa trên không gian số.
Ẩm thực Việt trên bản đồ sức mạnh mềm: khi món ăn trở thành câu chuyện quốc gia
Sức mạnh mềm quốc gia không đến từ khẩu hiệu, mà từ những trải nghiệm nhỏ nhưng gây ấn tượng lâu dài – như một bát bún chả hay ly cà phê trứng được nhắc lại sau chuyến đi. Khi một món ăn Việt được quốc tế biết đến, một phần câu chuyện về đất nước và con người cũng được lan tỏa theo. Nhà hàng Việt được đánh giá cao trở thành “điểm tiếp xúc văn hóa”, nơi thực khách nước ngoài bước đầu cảm nhận bản sắc, lối sống và thái độ hiếu khách. Trong bối cảnh Việt Nam đón 15,9 triệu lượt khách quốc tế trong 8 tháng năm 2026, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025, bỏ qua ẩm thực trong chiến lược sức mạnh mềm là tính toán ngắn hạn. Nghị quyết 80-NQ/TW đã nhấn mạnh hội nhập quốc tế về văn hóa không chỉ là đưa sản phẩm ra thế giới, mà còn nâng cao vị thế, uy tín và sức mạnh mềm quốc gia. Ẩm thực, với khả năng chạm vào cảm xúc nhanh hơn bất kỳ loại hình nghệ thuật nào, đang là “cửa ngõ” hiệu quả để xây dựng thương hiệu đất nước trên bản đồ ẩm thực toàn cầu.
Từ chính sách đến bữa ăn: cần một tầm nhìn dài hơi cho ẩm thực Việt
Điểm mấu chốt hôm nay không phải Việt Nam có ẩm thực phong phú đến đâu, mà là chúng ta tổ chức và kể câu chuyện đó như thế nào. Nghị quyết 80-NQ/TW đã xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển, đồng thời yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng thương hiệu văn hóa Việt có sức lan tỏa. Ẩm thực rõ ràng được đặt trong tầm nhìn đó: một bộ phận của kinh tế văn hóa, nơi giá trị truyền thống được sáng tạo, thương mại hóa và đưa vào thị trường trong nước lẫn quốc tế. Nhưng nếu chiến lược dừng ở khẩu hiệu, món ăn Việt sẽ tiếp tục nổi lẻ tẻ theo dạng “hiện tượng”, thay vì thành hệ thống thương hiệu quốc gia. Cần cách nhìn nhất quán: từ chiếc bánh kết hợp mã QR kể chuyện lịch sử đến việc thiết kế tour ẩm thực chuyên sâu, đào tạo đầu bếp như sứ giả văn hóa, coi mỗi đặc sản truyền thống Việt là mắt xích trong chuỗi sức mạnh mềm. Khi bữa ăn gia đình gặp tầm nhìn chính sách, ẩm thực Việt Nam mới thực sự thay đổi cách thế giới nhìn nhận đất nước.
