Quy định quản lý UAV: điểm cân bằng mới giữa an ninh và tăng trưởng
Quy định quản lý UAV là hệ thống pháp luật tàu bay không người lái nhằm kiểm soát việc nhập khẩu, đăng ký, cấp phép bay, sử dụng và chế tài thiết bị bay không người lái trong không phận quốc gia, với mục tiêu đồng thời bảo đảm an ninh quốc phòng và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vận chuyển bằng drone và phát triển kinh tế UAV ở nhiều lĩnh vực dân sự. Sáng 4/8, tại thảo luận Tổ 10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị tiếp tục rà soát các quy định quản lý UAV để vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh, vừa không tạo rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng dụng công nghệ. Đây là cách tiếp cận đúng lúc khi UAV đã đi ra khỏi phạm vi thuần túy quân sự và bước vào đời sống hàng ngày của người dân và doanh nghiệp.
Giữ UAV là ngành kinh doanh có điều kiện: cần thiết nhưng không được "siết mù"
Việc nhiều đại biểu đề nghị tiếp tục coi kinh doanh UAV là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cho thấy nhận thức rõ ràng về rủi ro an ninh nếu buông lỏng quản lý ngay từ khâu nhập khẩu, đăng ký đến cấp phép bay. Ở đây, vấn đề không phải là có quản lý hay không, mà là quản lý thông minh hay quản lý cản trở. Khi các văn bản pháp luật khác lại đề xuất bãi bỏ quy định này, nguy cơ hình thành khoảng trống pháp lý là có thật. Quan điểm hợp lý là duy trì điều kiện kinh doanh để kiểm soát năng lực kỹ thuật, nguồn gốc thiết bị, vùng trời khai thác… nhưng đồng thời phải tinh giản thủ tục, thống nhất danh mục ngành nghề trong Luật Đầu tư để doanh nghiệp có thể dự đoán và lên kế hoạch dài hạn. Một ngành mới không thể lớn lên nếu mỗi bước phát triển đều phải "xin phép" qua nhiều tầng nấc mơ hồ.
6.000 chuyến bay thử nghiệm: dữ liệu thuyết phục cho kinh tế UAV
Nếu chỉ nhìn UAV qua lăng kính rủi ro, chúng ta sẽ bỏ lỡ một đòn bẩy kinh tế mới. Tại Điện Biên, hơn 6.000 chuyến bay thử nghiệm đã được triển khai trong địa hình miền núi bị chia cắt mạnh, nơi chi phí logistics truyền thống cao và tiếp cận dịch vụ y tế vùng sâu vùng xa gặp nhiều trở ngại. Đề án đặt mục tiêu kiểm chứng khả năng giảm 20–30% thời gian hoặc chi phí vận hành – một con số nếu đạt được sẽ đủ sức thay đổi bài toán dịch vụ công và thương mại ở vùng khó. Ở nông nghiệp, UAV tham gia gieo hạt, phun thuốc, giám sát mùa vụ và vận chuyển nông sản sau thu hoạch, giúp tăng năng suất và giảm tiếp xúc trực tiếp với hóa chất. Trong logistics và y tế, vận chuyển bằng drone thuốc, vật tư y tế, bệnh phẩm và hàng thiết yếu đến bản làng xa xôi không chỉ là cải tiến công nghệ, mà là can thiệp nhân văn sâu sắc.
Sandbox và pháp luật tàu bay không người lái: từ giả định sang dữ liệu
Điểm sáng của cách tiếp cận hiện nay là chấp nhận "thử rồi sửa" thông qua cơ chế sandbox. Tại Điện Biên, doanh nghiệp công nghệ được thử nghiệm UAV trong môi trường thực tế với các cơ chế miễn trừ linh hoạt, quy trình kiểm định giảm tới 60 trong tổng số 69 yêu cầu về thử nghiệm tần số và chống nhiễu. Cách này chuyển tư duy quản lý từ dựa trên giả định sang dựa trên dữ liệu, cho phép chính sách hoàn thiện ngay trong quá trình thực hành. Nhưng sandbox chỉ là giai đoạn; để đi tới một nền kinh tế không gian tầm thấp trị giá đến 10 tỷ USD, pháp luật tàu bay không người lái phải được viết trên nền kinh nghiệm trong nước, tránh biến Việt Nam thành thị trường tiêu thụ công nghệ ngoại nhập. Việc Luật Hàng không dân dụng 2025 bổ sung khung vận tải tầm thấp và có hiệu lực từ 1/7/2026 càng đặt áp lực đồng bộ văn bản hướng dẫn, tránh trường hợp luật "mở" nhưng nghị định "khóa".
Đường đi tiếp theo: quản lý vùng trời chặt, để kinh tế UAV bay xa
Hướng đi hợp lý không phải nới lỏng vô điều kiện, mà là quản lý vùng trời thông minh. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đã nhấn mạnh: bỏ giấy chứng nhận không đồng nghĩa với bỏ điều kiện quản lý, và mọi biện pháp đình chỉ, chế áp, bắt giữ UAV phải kèm biên bản điện tử, ghi rõ căn cứ, thời gian, người ra quyết định, thiết bị sử dụng và cơ chế khiếu nại để bảo đảm quyền lợi tổ chức, cá nhân. Đó là tín hiệu tốt cho doanh nghiệp: rủi ro bị "bắt" UAV không rõ lý do sẽ giảm nếu luật buộc cơ quan thực thi phải minh bạch. Tiếp theo, cần làm rõ việc huy động lực lượng và phương tiện UAV, trách nhiệm bồi thường khi phát sinh thiệt hại. Khi gần 10 địa phương đã bày tỏ mong muốn áp dụng mô hình kinh tế không gian tầm thấp, việc hoàn thiện pháp luật không còn là chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc để một ngành hàng tỷ USD chậm cất cánh, hoặc chấp nhận làm khó chính mình để luật vừa bảo vệ bầu trời, vừa mở đường cho tăng trưởng.
