Drone xâm nhập sân bay: Từ sự cố đơn lẻ thành mối đe dọa hệ thống
Drone xâm nhập sân bay là các vụ thiết bị bay không người lái hoạt động trái phép trong vùng cấm bay quanh đường cất hạ cánh, khu vực điều hành bay và các công trình quốc phòng – an ninh, gây nguy cơ va chạm với tàu bay, buộc phải dừng hoặc điều chỉnh khai thác, làm gián đoạn lịch trình và đe dọa trực tiếp an toàn hàng không UAV của toàn hệ thống. Đây không còn là rủi ro lý thuyết mà là mối đe dọa hiện hữu, lặp lại nhiều lần và ngày càng khó kiểm soát. Những gì đang diễn ra tại Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng cho thấy vùng cấm bay drone đang bị xâm phạm một cách đáng báo động. Tối 11/8, UAV xâm nhập vùng cấm bay Tân Sơn Nhất khiến sân bay phải 2 lần đóng cửa, hơn 100 chuyến bay bị ảnh hưởng. Hai ngày sau, thêm 21 chuyến bị uy hiếp bởi 3 con diều bay vào không phận hạn chế. Tại Đà Nẵng, từ 17 đến 24/2 đã ghi nhận 6 vụ UAV xâm nhập làm 83 chuyến bay bị ảnh hưởng. Đây là những con số đủ để nói rằng hệ thống bảo vệ vùng trời quanh sân bay đang đứng trước một bài kiểm tra khắc nghiệt.
Ứng phó khẩn cấp với drone: Quy trình chặt chẽ nhưng vẫn chạy đua với thời gian
Mỗi sự cố drone xâm nhập sân bay là một cuộc chạy đua với thời gian, nơi quy trình ứng phó khẩn cấp drone được kích hoạt nhưng luôn phải điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Khi kiểm soát viên không lưu phát hiện hoặc nhận thông tin về UAV, việc đầu tiên là xác định vị trí, độ cao, đặc điểm, thời gian xuất hiện và nguồn báo cáo, rồi lập tức đánh giá khả năng ảnh hưởng đến hoạt động bay. Nếu rủi ro đủ lớn, lệnh tạm dừng cất cánh được ban ra với tàu bay khởi hành, còn tàu bay đến được yêu cầu bay lại, bay chờ hoặc chuyển hướng đến sân bay dự bị. Trong sự cố tại Tân Sơn Nhất, kịch bản còn phức tạp hơn khi một tàu bay báo nhiên liệu giảm đến mức có khả năng phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Kiểm soát viên vừa phải duy trì kiểm soát các tàu bay khác, vừa ưu tiên cho chuyến bay này quay lại hạ cánh trong bối cảnh sân bay đang hạn chế tiếp thu tàu bay vì UAV. Đây là minh chứng rõ ràng rằng an toàn hàng không UAV không chỉ dựa vào thiết bị mà là bản lĩnh và khả năng ra quyết định trong vài phút của cả kíp trực.
Phối hợp đa cơ quan: Khi an toàn không thể là nỗ lực đơn lẻ
Mỗi lần vùng cấm bay drone bị xâm nhập, không chỉ một đơn vị phải hành động mà cả một mạng lưới phối hợp đa cơ quan cùng lúc được kích hoạt. Cơ sở điều hành bay phải trao đổi liên tục với tổ lái, cảng hàng không và các lực lượng chức năng mặt đất để xác minh thông tin, đánh giá mức độ nguy hiểm, quyết định tạm dừng hay đóng cửa sân bay, đồng thời tổ chức điều tiết luồng không lưu an toàn nhất. Theo mô tả từ lực lượng kiểm soát, "an toàn trong tình huống này là kết quả của cả một chuỗi phối hợp xử lý nhịp nhàng và chặt chẽ từ cơ sở điều hành bay, tổ lái, cảng hàng không đến các lực lượng liên quan". Ở góc độ hãng hàng không, Vietnam Airlines không chờ đến khi xảy ra sự cố mà chủ động tham gia diễn tập mô phỏng với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) và Tổng công ty Cảng hàng không (ACV), xây dựng kịch bản bao phủ ba trụ cột: bảo đảm hoạt động bay – cảng hàng không – hãng hàng không. Các kịch bản tập trung vào tiếp nhận, xác minh, chia sẻ thông tin, đánh giá tác động và điều chỉnh khai thác, cho thấy nhận thức rằng ứng phó khẩn cấp drone là trách nhiệm chia sẻ, không phải “cuộc chiến riêng” của không lưu.
Tuần tra UAV hằng đêm và diễn tập: Củng cố tuyến phòng thủ ngoài đường băng
Sau những vụ xâm nhập lặp lại, hệ thống an ninh không thể chỉ trông chờ vào phản ứng trong tháp kiểm soát; tuyến phòng thủ phải được kéo rộng ra ngoài sân bay. Tại Đà Nẵng, lực lượng quân sự địa phương đã triển khai tuần tra UAV hằng ngày ở các khu vực trọng điểm như Công viên APEC, ven sông Hàn, khu vực gần trụ sở UBND, Thành ủy và các tuyến phố có nguy cơ thiết bị bay hoạt động gần sân bay. Trạm quan sát trực 24/24, sẵn sàng cơ động khi có tình huống, đồng thời tăng cường nhắc nhở, tuyên truyền người dân không sử dụng drone tại khu vực sân bay, công trình quốc phòng – an ninh và các khu vực thuộc phạm vi cấm, hạn chế bay. Ở cấp quốc gia, các cuộc diễn tập mô phỏng không chỉ là hoạt động hình thức mà là bài kiểm tra lạnh lùng đối với khả năng phát hiện, truyền thông tin và ra quyết định. Diễn tập 3A.2026 sử dụng video, dữ liệu chuyến bay để mô phỏng toàn bộ chuỗi phản ứng, từ phát hiện UAV đến phục hồi khai thác. Kết quả giúp các đơn vị rà soát, hoàn thiện quy trình, đặc biệt là khả năng trao đổi thông tin và xử lý tình huống trong thực tế khai thác. Đây là bước đi cần thiết nếu muốn biến các bài học đau đớn từ Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng thành năng lực ứng phó bền vững.
Lỗ hổng an ninh và điều bắt buộc phải thay đổi
Chuỗi sự cố drone xâm nhập sân bay đã phơi bày một thực tế khó chịu: hệ thống an ninh hàng không được thiết kế để đối phó với máy bay thương mại hàng chục tấn, nhưng lại lúng túng trước những vật thể nhỏ, linh hoạt, khó phát hiện. Trong 7 tháng đầu năm, ngành hàng không ghi nhận 22 vụ UAV ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác và 18 vụ việc tiềm ẩn nguy cơ. Những sự cố này không chỉ kéo dài thời gian khai thác, làm gián đoạn lịch trình mà còn phát sinh thêm chi phí vận hành, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch đi lại của hành khách. Không thể tiếp tục coi việc người dân "bay chơi" gần sân bay là vi phạm nhỏ, xử lý chiếu lệ. Vùng cấm bay drone cần được quản lý như một không gian an ninh đặc biệt, với cơ chế cấp phép rõ ràng, chế tài đủ sức răn đe và năng lực phát hiện sớm. Điều chắc chắn cần thiết là phải tăng cường khả năng phát hiện, xác định vị trí và cung cấp thông tin kịp thời cho cơ sở điều hành bay. Nếu không, mỗi chiếc UAV giá rẻ sẽ tiếp tục có khả năng làm tê liệt một sân bay quốc tế trong vài chục phút – cái giá quá lớn cho sự chủ quan hệ thống.
