Thành tích hôm nay đòi hỏi chuẩn bị từ sớm
Thể thao người khuyết tật là hoạt động tập luyện và thi đấu được tổ chức phù hợp với đặc điểm vận động, sức khỏe và nhu cầu tiếp cận của người khuyết tật. Thành tích quốc tế của vận động viên Việt Nam vì thế không chỉ là kết quả đáng ghi nhận mà còn đặt ra nhiệm vụ cấp thiết: tìm và đào tạo người tiếp nối. Lực lượng vận động viên chủ lực hiện phần lớn đã lớn tuổi, trong khi tìm kiếm nhân tố trẻ đủ khả năng kế thừa vẫn là thách thức. Lực sĩ cử tạ Lê Văn Công, ở tuổi 44, vẫn theo đuổi mục tiêu chuyên môn; trường hợp của anh nhắc rằng kinh nghiệm và nghị lực không thể thay thế một hệ thống đào tạo lớp trẻ. Hướng tới Asian Para Games 2030 và 2034 cùng Paralympic 2032, chuẩn bị phải bắt đầu ngay hôm nay, không thể chờ đến sát kỳ đại hội mới tuyển quân.
Đầu tư huấn luyện phải đi cùng khoa học thể thao
Muốn xây dựng lực lượng kế cận, đầu tư huấn luyện thể thao không thể dừng ở việc tăng số buổi tập. Huấn luyện viên cần được bồi dưỡng về đặc điểm vận động, tâm lý, sức khỏe và phương pháp phù hợp với từng dạng khuyết tật. Công việc này cũng cần sự phối hợp giữa chuyên môn, y tế, dinh dưỡng và tâm lý trị liệu, với thời gian đầu tư dài hơn so với cách chuẩn bị ngắn hạn trước một giải đấu. Những thiếu hụt hiện nay cho thấy khoảng cách cần lấp: vận động viên bơi Vi Thị Hằng cho biết việc phân tích kỹ thuật dưới nước chủ yếu dựa vào quan sát, trong khi thiết bị như camera dưới nước và máy đo cơ chưa có; phòng tập thể lực cũng thiếu máy móc chuyên dụng. Bổ sung thiết bị, chuyên gia và khoa học thể thao không phải phần trang trí cho thành tích, mà là nền tảng để huấn luyện chính xác, an toàn và có tiến bộ bền vững.
Tuyển chọn liên tục, không chỉ trước giải đấu
Một điểm yếu lớn là đường đi từ phong trào lên thành tích cao chưa liền mạch. Đà Nẵng tổ chức các giải ở bóng bàn, cử tạ, điền kinh và bơi để tuyển chọn người có thành tích tốt, nhưng đào tạo vẫn thường tập trung trước mỗi giải, chưa thành hệ thống liên tục. Vì vậy, phát hiện tài năng cần diễn ra sớm và rộng hơn, thông qua trường học, cơ sở bảo trợ xã hội, hội nhóm và sự phối hợp với gia đình. Địa phương cũng cần người chuyên trách đánh giá tố chất, tư vấn môn phù hợp và kết nối vận động viên với nơi tập luyện. Việc ngành thể thao phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức hội và cơ sở trợ giúp xã hội để mở rộng hoạt động là hướng đi đáng ủng hộ; nền tảng số có thể bổ trợ tuyên truyền, hướng dẫn tập và phát hiện nhân tố mới. Nhưng công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi có mạng lưới huấn luyện thực tế tiếp nhận người tập.
Điều kiện sống quyết định khả năng gắn bó
Không thể đòi hỏi vận động viên khuyết tật theo đuổi sự nghiệp dài hạn nếu việc tập luyện khiến họ phải đánh đổi sinh kế, sức khỏe hay cơ hội học tập. Người ở nông thôn còn gặp trở ngại về kinh tế, đi lại và khả năng tiếp cận cơ sở tập luyện. Chính sách giữa các địa phương cũng chưa đồng đều; chế độ đãi ngộ khác nhau có thể làm giảm sức hút của con đường thể thao chuyên nghiệp đối với người trẻ. Hỗ trợ vì thế phải bao gồm điều kiện đi lại, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, học văn hóa, học nghề và cơ hội việc làm sau khi giải nghệ, chứ không chỉ tiền tập, thi đấu hay khen thưởng. Chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và phục hồi hợp lý cũng giúp duy trì phong độ. Kết luận cần rõ ràng: muốn có lực lượng kế cận, phải đầu tư đồng bộ từ phát hiện tài năng, chất lượng huấn luyện đến điều kiện sống. Thành tích quốc tế bền vững được xây dựng qua nhiều năm chăm lo, không phải bằng một đợt chuẩn bị ngắn hạn.
