Từ hợp tác quốc tế đến năng lực tạo giá trị
Hệ sinh thái robot là mạng lưới gồm nhà sản xuất, đơn vị công nghệ, doanh nghiệp tích hợp, công ty phần mềm, trường học và tổ chức nghiên cứu cùng phát triển, triển khai và duy trì các giải pháp robot. Tại GRECO 2026, AICAP công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), AIBRAIN và Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), với mục tiêu thúc đẩy vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị robot. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng ý nghĩa của thỏa thuận không nằm ở việc đưa thêm thiết bị vào thị trường. Thước đo quan trọng hơn là liệu doanh nghiệp trong nước có thể tham gia thiết kế giải pháp, tích hợp robot vào quy trình sản xuất và cung cấp dịch vụ kỹ thuật hay không. Nếu chỉ dừng ở mua bán thiết bị, cơ hội làm chủ năng lực công nghiệp sẽ bị giới hạn.
Bối cảnh chính sách đang tạo lực đẩy cho lĩnh vực này: Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển; các Quyết định 1131/QĐ-TTg và 21/2026/QĐ-TTg đưa robot, tự động hóa cùng một số dòng sản phẩm robot vào nhóm công nghệ và sản phẩm chiến lược ưu tiên nghiên cứu, phát triển. Tuy nhiên, định hướng chính sách chỉ phát huy tác dụng khi chuyển thành năng lực thực tế của doanh nghiệp. Vì vậy, hợp tác robot cần được đánh giá qua mức độ mở đường cho doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn, chứ không chỉ qua quy mô thỏa thuận.
Cơ hội chỉ thành hiện thực khi có năng lực bản địa
Thị trường còn nhiều dư địa ứng dụng robot trong sản xuất, nhưng tăng số lượng robot được lắp đặt chưa đồng nghĩa với việc ngành robot Việt Nam đã mạnh lên. Khoảng cách giữa tiếp cận thiết bị và năng lực tạo giá trị nằm ở những công việc ít hào nhoáng hơn: kết nối robot với dây chuyền hiện hữu, phát triển phần mềm, xử lý dữ liệu, đào tạo nhân lực, bảo trì và tối ưu vận hành. Đây cũng là những mắt xích mà doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận nếu được tiếp cận công nghệ, đối tác và bài toán ứng dụng thực tế. Theo đó, cơ hội của Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc tự sản xuất mọi linh kiện hay chế tạo một robot đa năng. Con đường khả thi hơn là làm chủ từng khâu tích hợp, triển khai và dịch vụ, rồi mở rộng dần sang nghiên cứu và phát triển giải pháp.
Thỏa thuận giữa AICAP và AIBRAIN hướng tới xây dựng nền tảng thương mại hóa và vận hành robot được bản địa hóa; AICAP kết nối nhu cầu ứng dụng và đối tác triển khai, AIBRAIN đóng góp nền tảng vận hành, còn CDRA điều phối nguồn lực từ các đơn vị thành viên. AICAP và CDRA cũng ký thỏa thuận mua sắm tập trung với nhu cầu dự kiến 1.000 robot. Con số này có thể tạo quy mô ban đầu cho triển khai, nhưng lượng thiết bị không tự bảo đảm giá trị giữ lại trong nước. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp Việt tham gia đến đâu trong khâu lựa chọn, tùy biến, tích hợp, vận hành và hỗ trợ sau bán hàng.
Kết nối rộng là điểm khởi đầu, không phải đích đến
GRECO quy tụ đại diện hơn 30 doanh nghiệp sản xuất và viện nghiên cứu về robot, trí tuệ nhân tạo trong khu vực, cùng doanh nghiệp, hiệp hội, cơ sở giáo dục và đơn vị nghiên cứu trong nước; chương trình cũng giới thiệu 30 mẫu robot ở nhiều lĩnh vực. Sự hiện diện của nhiều bên tạo cơ hội nối nhu cầu doanh nghiệp với công nghệ, nghiên cứu và đào tạo. Với người dùng, các hướng ứng dụng được nêu gồm robot vệ sinh sàn tại khách sạn, trung tâm thương mại, văn phòng và khu công nghiệp, cùng hoạt động trình diễn, triển lãm, trải nghiệm robot ở điểm du lịch và sự kiện văn hóa. Những ứng dụng gần gũi này giúp công chúng thấy robot trong công việc và dịch vụ hằng ngày, thay vì chỉ xuất hiện như sản phẩm trưng bày.
Mối liên kết với HUTECH cũng hướng đến kết nối nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu công nghiệp giữa trường đại học với doanh nghiệp. Đây là phần không thể thiếu: thị trường cần nhân lực hiểu bài toán thực tế, biết thiết kế giải pháp và tích hợp nhiều hệ thống, bởi nhu cầu của mỗi doanh nghiệp khác nhau. Thỏa thuận sẽ có giá trị lâu dài nếu hoạt động trình diễn được nối tiếp bằng dự án thử nghiệm, đào tạo và triển khai có phản hồi rõ ràng. Nếu không, mạng lưới đối tác đông đảo vẫn có thể dừng ở danh sách ký kết, trong khi doanh nghiệp trong nước tiếp tục đứng ngoài những khâu tạo giá trị cao.
AICAP bắt tay với CDRA, AIBRAIN và HUTECH đã tạo một điểm kết nối đáng chú ý cho hệ sinh thái robot trong nước. Nhưng để tiến sâu vào chuỗi giá trị robot, Việt Nam cần biến hợp tác thành năng lực: doanh nghiệp phải học cách tích hợp và vận hành, trường đại học gắn đào tạo với bài toán thật, còn đối tác quốc tế cần tạo điều kiện để tri thức và dịch vụ được bản địa hóa. Khi đó, hợp tác mới giúp ngành robot Việt Nam đi xa hơn nhập khẩu thiết bị và tiến tới cùng thiết kế những giải pháp phù hợp với thị trường.
