TP.HCM tái định vị: từ đô thị đơn lẻ thành trung tâm chuỗi giá trị vùng
Liên kết vùng TP.HCM theo chuỗi giá trị là cách tổ chức lại quan hệ kinh tế giữa TP.HCM, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long dựa trên phân công chức năng từ sản xuất, chế biến đến logistics, tài chính và xuất khẩu, nhằm hình thành một không gian đầu tư thống nhất, đủ quy mô và sức cạnh tranh, thay thế cho mô hình phát triển rời rạc của từng địa phương. Với vai trò kết nối thị trường, tài chính, công nghệ và quốc tế, TP.HCM được định hướng trở thành đầu mối dẫn dắt, trong khi Đông Nam Bộ phát huy thế mạnh công nghiệp công nghệ cao, công nghệ số và logistics quốc tế, còn Đồng bằng sông Cửu Long đảm nhận vai trò trung tâm kinh tế nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. Cách tiếp cận mới này không phải là khẩu hiệu hợp tác chung chung, mà là bước chuyển chính trị – kinh tế rõ ràng: từ mỗi địa phương “chạy một mình” sang cùng tham gia một chuỗi giá trị Đông Nam Bộ – ĐBSCL có cấu trúc, có thứ tự ưu tiên và có trách nhiệm chia sẻ lợi ích.
Ba chuỗi giá trị trọng tâm: khi thế mạnh vùng được lắp vào cùng một cỗ máy
Điểm khác biệt của liên kết vùng TP.HCM lần này là mục tiêu rất cụ thể: ITPC xác định ba nhóm chuỗi giá trị ưu tiên để kết nối liên vùng, gồm công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp – thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu; cùng với năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Chuỗi giá trị Đông Nam Bộ không còn chỉ là các khu công nghiệp tự cạnh tranh thu hút đầu tư, mà được yêu cầu nối liền với vùng nguyên liệu ĐBSCL và hệ thống cảng, sân bay, trung tâm tài chính tại TP.HCM. Phần “điểm khép kín chuỗi” được thiết kế rõ: Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long tạo ra sản lượng, nguyên liệu, công suất sản xuất; TP.HCM đảm nhận khâu tiêu thụ, xuất khẩu, tài chính và kết nối thị trường quốc tế. Khi ba mắt xích này được gắn vào từng dự án cụ thể, không gian đầu tư thống nhất mới đủ lực cạnh tranh với các vùng khác.
Từ hội nghị bàn giấy đến hạ tầng và dịch vụ chạm đời sống dân
Liên kết vùng không còn dừng ở tuyên bố thiện chí. Các thỏa thuận hợp tác kinh tế – xã hội giữa TP.HCM với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2023 – 2025 đã được triển khai quyết liệt, đồng bộ trên thương mại, đầu tư, du lịch, nông nghiệp, khoa học – công nghệ, giáo dục, y tế và an sinh xã hội. Một câu chuyện đáng chú ý là hạ tầng giao thông đa phương thức: trục cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận – Cần Thơ vận hành hiệu quả, các luồng hàng hải như Kênh Chợ Gạo, Định An – Sông Hậu được nâng cấp, trong khi các địa phương cùng nghiên cứu tuyến đường bộ ven biển và đường sắt TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau. Ở dịch vụ công, liên kết y tế chuyên sâu giúp kỹ thuật xạ trị, phẫu thuật ngoại niệu, can thiệp tim mạch, hồi sức cấp cứu được chuyển giao từ các bệnh viện lớn của TP.HCM cho nhiều tỉnh, với tỷ lệ can thiệp thành công đạt 95 – 98%, góp phần giảm tải rõ rệt cho tuyến trên. Đây không còn là câu chuyện chiến lược trừu tượng, mà là lợi ích cụ thể cho người bệnh, người học và người lao động trong toàn vùng.
Kết nối cung – cầu, OCOP và không gian đầu tư thống nhất
Khi nói đến liên kết vùng TP.HCM, nhiều người nghĩ ngay đến hạ tầng; nhưng cuộc chơi chuỗi giá trị Đông Nam Bộ – ĐBSCL sẽ thất bại nếu hàng hóa và doanh nghiệp không được dẫn vào cùng một sân chơi. ITPC đang chủ trương tăng cường kết nối trực tiếp nguồn nguyên liệu, nông sản và sản phẩm – nhất là OCOP và hàng Việt Nam chất lượng cao – với hệ thống bán lẻ, logistics và thương mại điện tử tại TP.HCM, đồng thời thúc đẩy chuyển giao công nghệ nuôi trồng, chế biến và phát triển hạ tầng logistics để giảm chi phí vận chuyển, kéo dài thời gian bảo quản và gia tăng giá trị sản phẩm. Hàng trăm sản phẩm OCOP 4 – 5 sao của Đồng bằng sông Cửu Long đã được đưa vào hệ thống bán lẻ hiện đại, trong khi chương trình kết nối cung – cầu và thương mại điện tử liên vùng được đẩy mạnh. Về xúc tiến đầu tư, TP.HCM cùng các địa phương xác định danh mục các dự án quan trọng, kêu gọi đầu tư và rà soát định kỳ để làm đầu vào cho chương trình xúc tiến đầu tư giai đoạn 2027 – 2030, qua đó dần hình thành một không gian đầu tư thống nhất thay vì “mạnh ai nấy kêu gọi”.
Hội nghị vùng: nơi chốt lại tầm nhìn và đòi hỏi những cú nhảy mới
Các hội nghị liên kết vùng gần đây không chỉ có lãnh đạo địa phương mà còn quy tụ chuyên gia, nhà khoa học, tạo diễn đàn để nhìn lại thành quả và các điểm nghẽn. Tại đây, đại diện UBND TP.HCM cùng các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long đã ký Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026 – 2030, trong đó có thỏa thuận phát triển du lịch giai đoạn 2026 – 2030 được ký ngày 29/8/2026. Điều đáng chú ý là định hướng “từ kết nối hạ tầng sang kiến tạo không gian kinh tế”: các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt, cảng biển, logistics không chỉ là công trình giao thông, mà mỗi công trình phải mở ra một không gian kinh tế mới và tạo lực đẩy tăng trưởng mới. Dù vậy, các nút thắt như nguồn cát đắp nền, đá xây dựng, tuyến đường bộ ven biển chưa đồng bộ, chuỗi giá trị nông sản quy mô lớn thiếu bền vững dài hạn vẫn là cảnh báo nghiêm túc. Liên kết vùng TP.HCM chỉ thật sự bền nếu địa phương dám chia sẻ nguồn lực, đồng thời chấp nhận một cơ chế điều phối đủ mạnh để biến thỏa thuận thành hành động có kỷ luật.
