Liên kết chuỗi giá trị: Câu trả lời cho bài toán “miền Trung chậm lớn”
Liên kết chuỗi giá trị tại miền Trung là chiến lược tổ chức lại không gian kinh tế vượt qua ranh giới hành chính, nhằm kết nối dòng hàng, dòng vốn, dữ liệu, doanh nghiệp và thị trường thành các chuỗi sản xuất – dịch vụ khép kín có sức cạnh tranh cao, thay cho cách phát triển rời rạc theo từng địa phương, giúp kinh tế tư nhân Việt Nam lớn lên trên nền tảng kết nối nội lực khu vực bền vững. Theo quan điểm này, câu chuyện phát triển miền Trung không còn dừng ở việc đếm tiềm năng, mà ở cách các nguồn lực đang được liên kết với nhau. Vùng hiện có 14/34 cảng biển, 12 cảng hàng không, 11 khu kinh tế ven biển nhưng với 26,79% dân số mới đóng góp 19,26% GDP cả nước. Đây không phải là thiếu tài nguyên, mà là thiếu một kiến trúc liên kết chuỗi giá trị đủ sâu giữa biển – cảng – công nghiệp – đô thị ven biển với Tây Nguyên – nguyên liệu – nông nghiệp – năng lượng và các hành lang Đông – Tây.
VPSF: Từ đối thoại địa phương đến bàn tròn cấp miền – khi liên kết trở thành hành động
Nếu coi liên kết chuỗi giá trị là phương hướng, thì Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam VPSF đang là nơi biến phương hướng đó thành lộ trình hành động. Ngày 26/9 tại Đà Nẵng, Hội Doanh nhân trẻ thành phố đăng cai tổ chức Phiên bàn tròn kết nối nội lực cấp miền khu vực miền Trung, Tây Nguyên – phiên cấp miền thứ hai trong khuôn khổ VPSF 2026. Trước đó, 9/11 địa phương trong vùng đã tổ chức vòng đối thoại cấp tỉnh, tạo nên kho dữ liệu hiếm có: 404 ý kiến, kiến nghị và sáng kiến được tổng hợp, trong đó 43,1% được giải quyết hoặc định hướng xử lý ngay, 42,6% được địa phương tiếp thu tiếp tục xử lý, và 14,3% cần phối hợp liên vùng hoặc chuyển lên cấp cao hơn. Những con số này cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt từ đối thoại hình thức sang xử lý thực chất các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng – logistics, thị trường – chuỗi cung ứng, công nghệ – dữ liệu, chuyển đổi xanh, vốn, nhân lực và quản trị.
Từ liên kết theo địa giới đến tổ chức không gian kinh tế và chuỗi giá trị
Điểm mấu chốt của tranh luận tại phiên miền Trung là: liên kết vùng không thể tiếp tục chỉ là nối những địa danh trên bản đồ, mà phải là nối dòng hàng, dòng vốn, dữ liệu, doanh nghiệp và thị trường. Miền Trung sau điều chỉnh địa giới hành chính tháng 7/2025 gồm 11 tỉnh, thành phố, được chia thành hai không gian Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ – Tây Nguyên. Nếu vẫn quy hoạch và chính sách theo địa giới từng tỉnh, vùng sẽ tiếp tục chia nhỏ thị trường, phân tán hạ tầng và làm mỏng năng lực doanh nghiệp. PGS.TS Trần Đình Thiên đề xuất chuyển từ liên kết theo địa giới sang liên kết theo chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp làm chủ thể và Đà Nẵng là điểm hội tụ dịch vụ của vùng. Quan điểm này phù hợp với Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026, khi Bộ Chính trị xác định nhiệm vụ tổ chức lại không gian phát triển vượt khỏi địa giới hành chính, coi cơ chế liên kết vùng là khâu đột phá.
Ba khoảng cách khiến kinh tế tư nhân “chậm lớn” và bài toán nâng năng lực doanh nghiệp
Nếu kinh tế tư nhân Việt Nam ở miền Trung chưa “cất cánh”, nguyên nhân cốt lõi không chỉ ở thị trường nhỏ, mà ở ba khoảng cách đã được các vòng đối thoại chỉ ra rõ. Khoảng cách thứ nhất là từ chủ trương đến thực thi: doanh nghiệp không thiếu chính sách, họ thiếu sự chắc chắn về hồ sơ, đầu mối, thời gian xử lý – mỗi tháng chậm trễ là một loại chi phí vô hình. Khoảng cách thứ hai là từ hạ tầng đến hành lang kinh tế: cao tốc, quốc lộ, sân bay, đường sắt và cảng biển đã có, nhưng chưa được tổ chức thành các hành lang logistics và chuỗi hàng hóa Đông – Tây xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, chế biến, kho bãi tới cảng biển và cửa khẩu. Khoảng cách thứ ba là từ tăng trưởng địa phương đến năng lực doanh nghiệp: doanh nghiệp có thể mua máy móc nhưng không có người vận hành, có thị trường nhưng thiếu đội ngũ đạt chuẩn, có vốn nhưng thiếu năng lực quản trị để hấp thụ vốn hiệu quả.
Kết nối nội lực khu vực: Hành lang dữ liệu, nhà cung ứng và nhân lực theo chuỗi
Giải pháp cho miền Trung không nằm ở thêm một chiến lược trên giấy, mà ở cách chuyển từ “kết nối” sang “liên kết thực chất”. Tại phiên bàn tròn, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đề nghị năm hướng hành động: tăng tính tương thích về dữ liệu, đầu mối hỗ trợ và cơ chế theo dõi kiến nghị doanh nghiệp giữa các địa phương; chọn một số hành lang logistics và chuỗi hàng hóa Đông – Tây có tiềm năng để phân tích đến từng mắt xích; xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng miền Trung, kết nối dữ liệu doanh nghiệp với nhu cầu mua hàng của tập đoàn, FDI và doanh nghiệp đầu chuỗi; chuyển hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ sang một gói nâng cấp năng lực đồng bộ về công nghệ, AI, dữ liệu, chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn, vốn và quản trị; và tổ chức lại liên kết nhân lực, kỹ năng theo nhu cầu từng chuỗi ngành. Nếu những bước này được thực thi đến cùng, kết nối nội lực khu vực sẽ trở thành lực đẩy để phát triển miền Trung và để kinh tế tư nhân Việt Nam thực sự cất cánh trên nền năng lực doanh nghiệp được nâng cấp.
