Quyết sách chạy thận miễn phí: Thông điệp an sinh rõ ràng
Chính sách chạy thận miễn phí mới của TP.HCM là chủ trương dùng ngân sách để chi trả toàn bộ phần chi phí cùng chi trả bảo hiểm y tế cho người mắc bệnh thận mạn tính giai đoạn 5 thuộc nhóm yếu thế, nhằm bảo đảm điều trị duy trì sự sống lâu dài mà không đẩy gia đình vào kiệt quệ tài chính, đồng thời tạo lá chắn an sinh xã hội cho hàng trăm hộ dễ tái nghèo. Nhìn dưới góc độ an sinh, đây không chỉ là một chương trình hỗ trợ bệnh nhân nghèo; đó là tuyên bố chính trị rõ ràng rằng quyền được điều trị của người mắc bệnh thận mạn tính không thể phụ thuộc vào túi tiền. Theo tờ trình, Thành phố đề xuất hỗ trợ toàn bộ chi phí cùng chi trả bảo hiểm y tế cho người bệnh thận mạn tính giai đoạn 5 cư trú trên địa bàn, áp dụng cho trẻ em dưới 16 tuổi, hộ mới thoát nghèo và người cao tuổi hoàn cảnh khó khăn. Đây là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi phải điều trị chạy thận suốt đời, nên việc ưu tiên là lựa chọn có tính đạo đức hơn là thuần túy kỹ thuật.
Những con số biết nói: chi phí cứu sống và tránh tái nghèo
Bệnh thận mạn tính giai đoạn 5 là bệnh lý nguy hiểm, đòi hỏi điều trị thay thế thận lặp lại suốt đời, khoảng ba lần mỗi tuần với chạy thận nhân tạo hoặc hàng ngày với lọc màng bụng chu kỳ. Chi phí điều trị tích lũy rất lớn, đè nặng lên người bệnh và gia đình, khiến mỗi chu kỳ điều trị là một lần cân não giữa sức khỏe và tiền bạc. Dùng ngân sách hỗ trợ ở thời điểm này là cách Thành phố can thiệp trực diện vào vòng xoáy nghèo đói do bệnh tật gây ra. Theo số liệu hiện có, TP.HCM đang quản lý 9.882 bệnh nhân bệnh thận tại 63 cơ sở điều trị, trong đó khoảng 692 người thuộc diện được hỗ trợ, gồm trẻ từ 6 đến dưới 16 tuổi, hộ mới thoát nghèo và người cao tuổi khó khăn. UBND Thành phố dự kiến tổng kinh phí điều trị mỗi năm cho nhóm này vào khoảng 10,5 tỷ đồng, một con số cho thấy đây là khoản đầu tư an sinh hoàn toàn nằm trong khả năng cân đối ngân sách nhưng tác động thì vượt xa giá trị tài chính.
Giảm gánh nặng tài chính, mở rộng quyền tiếp cận điều trị
Cốt lõi của chính sách y tế mới là bệnh nhân sẽ được chi trả 100% phần chi phí cùng chi trả bảo hiểm y tế khi điều trị bằng dịch vụ kỹ thuật thận nhân tạo thường quy và lọc màng bụng chu kỳ. Nghĩa là với người nghèo, người cao tuổi khó khăn hay trẻ em, mỗi lần máy chạy thận hoạt động không còn là nỗi lo tiền bạc dai dẳng mà được bảo trợ bởi ngân sách công. Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM đánh giá đây là “quyết sách cấp bách nhằm giải quyết trực tiếp nguy cơ kiệt quệ tài chính cho các gia đình khó khăn”. Ý nghĩa lớn nhất không chỉ ở việc hỗ trợ bệnh nhân nghèo, mà ở chỗ Nhà nước đứng ra chia sẻ rủi ro dài hạn của bệnh thận mạn tính thay vì phó mặc cho bảo hiểm y tế và từng hộ gia đình. Đặc biệt, chính sách yêu cầu bệnh nhân phải có thường trú hoặc tạm trú từ 12 tháng trở lên và tham gia bảo hiểm y tế, qua đó gắn kết hỗ trợ với việc duy trì hệ thống bảo hiểm, tránh tình trạng thanh toán trùng lặp với nguồn bảo hiểm hoặc tài trợ khác.
Đưa bác sĩ tuyến trên về cơ sở: mảnh ghép còn lại của bài toán công bằng
Nếu chỉ có chạy thận miễn phí mà không nâng chất lượng tuyến cơ sở, chính sách sẽ khó đạt hiệu quả thực tế cho người ở vùng xa. TP.HCM vì thế đi thêm một bước: HĐND Thành phố đã thông qua gói hỗ trợ tài chính đặc thù dành cho nhân viên y tế luân phiên về trạm y tế xã, phường, đặc khu từ ngày 1/10/2026 đến hết năm 2030. Mỗi bác sĩ tình nguyện hoặc được điều động về trạm y tế được hỗ trợ hàng tháng, với mức cao hơn cho xã đảo Thạnh An và cao nhất khi công tác tại Côn Đảo. Kết quả rà soát cho thấy 168 trạm y tế đang quản lý khoảng 14,5 triệu dân nhưng vẫn cần thêm hơn một nghìn lượt bác sĩ để đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Ngay trong tháng 10, đợt điều động đầu tiên sẽ đưa 81 bác sĩ từ 41 bệnh viện tuyến trên về 37 trạm y tế xã, phường. Đây là bước đi mang tính cấu trúc, giúp người bệnh thận mạn tính ở Cần Giờ, Thạnh An hay những khu vực xa trung tâm có thể tiếp cận kỹ thuật cao ngay tại chỗ, giảm chi phí đi lại và sinh hoạt, đồng thời được hưởng chất lượng chăm sóc tương đương tuyến cuối.
Thách thức phía trước: từ nghị quyết đến giường bệnh
Dù định hướng chính sách rất rõ, khoảng cách từ nghị quyết đến giường bệnh luôn là phép thử lớn nhất. Sở Y tế cho biết sẽ phối hợp cơ quan bảo hiểm xã hội xây dựng quy trình xác thực dữ liệu bệnh nhân nhanh chóng, chặt chẽ, với mục tiêu không để phát sinh thủ tục hành chính rườm rà, phiền hà cho người bệnh và bảo đảm chi trả đúng đối tượng, không thanh toán trùng. Nếu khâu này không làm tốt, chạy thận miễn phí trên giấy có thể biến thành chuỗi hồ sơ khiến người nghèo nản lòng. Điều đáng ghi nhận là Thành phố không nhìn chính sách chạy thận miễn phí như giải pháp đơn lẻ, mà như một phần trong chương trình hành động đưa 1.000 bác sĩ về cơ sở giai đoạn 2026–2030, nhằm phát triển y tế cơ sở và huy động hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao hỗ trợ tuyến dưới. Vấn đề còn lại là trách nhiệm giám sát để bảo đảm từng ca chạy thận miễn phí thực sự đến đúng người cần, và từng bác sĩ được điều động không chỉ hiện diện về mặt nhân sự mà tạo ra thay đổi cụ thể trong chất lượng chăm sóc.
