AIPA-47 là cầu nối giữa cam kết ASEAN và chính sách quốc gia
AIPA-47 là Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN lần thứ 47, nơi các nghị viện thành viên phối hợp về lập pháp và giám sát để đưa cam kết khu vực vào chính sách quốc gia. Đại hội diễn ra tại Manila từ ngày 17 đến 21/11, với chủ đề xây dựng một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm. Ý nghĩa của kỳ họp không nằm ở số lượng tuyên bố, mà ở việc những ưu tiên chung có thể đi tiếp vào luật, ngân sách và hoạt động giám sát trong từng nước hay không. Chủ tịch AIPA-47 Faustino G. Dy III nhấn mạnh vai trò đó trước những thách thức đan xen của khu vực, đồng thời đặt kỳ họp trong mục tiêu thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Đây là phép thử thực tế cho hợp tác nghị viện: thống nhất mục tiêu chỉ có giá trị khi tạo ra thay đổi mà người dân cảm nhận được.

Bốn chủ đề cho thấy vì sao Việt Nam được đề nghị dẫn dắt
Philippines đã đề nghị Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn dắt thảo luận bốn nội dung tại AIPA-47: an ninh mạng, tăng trưởng bao trùm và tự cường kinh tế, giao lưu và sự tham gia của người dân, cùng vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong quản trị trí tuệ nhân tạo. Lựa chọn này có sức nặng vì các chủ đề không đứng ngoài chương trình lập pháp Việt Nam. An ninh số gắn với việc hoàn thiện quy định về an ninh mạng, dữ liệu cá nhân và công nghiệp công nghệ số; tăng trưởng bao trùm liên quan đến chính sách đầu tư, việc làm, an sinh và hỗ trợ vùng khó khăn. Hai nội dung còn lại chạm tới tham vấn người dân trong quá trình làm luật, cũng như bình đẳng giới và quản trị AI. Việt Nam vì thế có thể đóng góp bằng kinh nghiệm đang được kiểm nghiệm trong nước, thay vì chỉ nêu những nguyên tắc chung.
Sự kết nối ấy tạo ra giá trị hai chiều: kinh nghiệm thể chế hóa của Việt Nam có thể bổ sung cho nghị sự ASEAN, còn trao đổi khu vực giúp Quốc hội tham khảo chuẩn mực và khung pháp lý của các nước. Đây là cách ngoại giao nghị viện tạo ảnh hưởng bằng nội dung cụ thể, đồng thời giữ cho thảo luận khu vực gắn với những vấn đề mà từng quốc gia đang xử lý.
Nghị viện phải biến đồng thuận thành luật, nguồn lực và kết quả
Cam kết khu vực không tự chuyển thành quyền lợi hay sự bảo vệ cho người dân. Nghị viện có thể nội luật hóa cam kết thành quy định tương thích, giám sát tiến độ thực hiện các kế hoạch ASEAN và quyết định ngân sách để bảo đảm chính sách có nguồn lực. Vai trò đại diện cũng quan trọng không kém: đại biểu tiếp nhận ý kiến cử tri để các mục tiêu về phúc lợi, cơ hội cho phụ nữ và thanh niên, hay bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương không chỉ nằm trên văn kiện. Vì vậy, AIPA-47 đáng được nhìn nhận như một mắt xích trong quá trình thực thi Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, chứ không chỉ là diễn đàn đối thoại. Khi lập pháp, giám sát và đại diện cùng vận hành, nghị viện mới giúp ưu tiên khu vực đi tới đời sống thường ngày.
Từ đối thoại đến trách nhiệm thực thi
Đoàn Quốc hội Việt Nam tham gia AIPA-47 với thông điệp định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phát biểu của Chủ tịch Quốc hội tại phiên toàn thể và bốn dự thảo nghị quyết do Việt Nam đề xuất hoặc đồng bảo trợ. Trong khuôn khổ kỳ họp, các nghị viện còn dự kiến xem xét kết nạp Quốc hội Timor-Leste làm thành viên chính thức thứ 11 của AIPA. Những bước đi này mở rộng không gian hợp tác, nhưng thước đo sau cùng vẫn là việc các nghị viện thành viên có theo dõi thực hiện và phản hồi kết quả hay không. Bốn chủ đề Việt Nam được đề nghị dẫn dắt cho thấy nghị viện có thể nối chương trình lập pháp trong nước với nhu cầu chung của khu vực. Muốn Cộng đồng ASEAN 2045 thành hiện thực, hợp tác nghị viện phải đưa cam kết qua khỏi hội trường, thành luật lệ, nguồn lực và lợi ích cụ thể cho người dân.






