Tái thiết chỉ có ý nghĩa khi giải quyết những bất cập hằng ngày
Tái thiết Vĩnh Hưng là kế hoạch cải tạo, chỉnh trang và phát triển đô thị trên địa bàn phường, kết hợp nâng cấp hạ tầng, bổ sung tiện ích công cộng và tổ chức lại một phần không gian để cải thiện điều kiện sống cho cư dân hiện hữu. Dự thảo Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang được lấy ý kiến cộng đồng, nghiên cứu phạm vi khoảng 447 ha và chia thành khu tái thiết cùng khu cải tạo chỉnh trang.
Lý do cần hành động không nằm ở những lời hứa về diện mạo mới, mà ở những bất tiện người dân đang chịu đựng: giờ cao điểm, ùn tắc trên phố Vĩnh Hưng có thể kéo dài 1–2 km; khi mưa lớn, đường ngập vì hệ thống cống cũ; ngõ hẹp còn cản trở xe chữa cháy tiếp cận hiện trường. Dân cư phát triển tự phát trong bối cảnh thiếu đầu tư đồng bộ càng khiến vấn đề khó tự khắc phục. Đặt kế hoạch trong tầm nhìn phát triển dài hạn của Thủ đô, không thể để những điểm yếu ấy kéo dài ngay sát lõi đô thị. Nhưng thước đo thành công phải là việc đi lại, thoát nước và ứng phó khẩn cấp tốt hơn, chứ không chỉ là một bản quy hoạch đẹp.
Giao thông và tiện ích: lợi ích phải hiện rõ trong đời sống
Quy hoạch chia khoảng 206,1 ha, tương đương 46% diện tích nghiên cứu, thành khu tái thiết toàn diện theo định hướng TOD gắn với các tuyến đường sắt đô thị tương lai số 4, 8, 10 và 15. Phần còn lại, khoảng 240,9 ha, dự kiến giữ cấu trúc làng xóm và tập trung mở rộng ngõ, nâng cấp cấp thoát nước, bổ sung không gian xanh cùng công trình công cộng. Cách phân chia này có lý: không phải nơi nào cũng cần phá bỏ để cải thiện hạ tầng Vĩnh Hưng.
Theo dự thảo, các ngõ hiện rộng 3–4 m có thể được mở lên 7–13,5 m; những trục đối ngoại dự kiến rộng 40–60 m sẽ kết nối với các vành đai, Quốc lộ 1 và các cầu qua sông Hồng. Quy hoạch cũng hướng tới mô hình “Đô thị 15 phút”: trường học, cơ sở y tế và trung tâm hành chính – văn hóa tăng diện tích đến 3,5 lần; công viên, cây xanh, mặt nước và không gian thể thao tăng từ 1,89 ha lên 42,5 ha. Đây là nền tảng đáng kể để Vĩnh Hưng tiến gần hơn tới một đô thị sinh thái. Tuy nhiên, chỉ khi công trình được xây đúng tiến độ, dễ tiếp cận và được duy tu, các tiện ích đô thị mới chuyển thành chất lượng sống thực tế.
Nguồn vốn và tiến độ phải đi cùng trách nhiệm với cư dân
Kế hoạch dự kiến huy động gần 186.000 tỷ đồng, kết hợp nguồn lực nhà phát triển tư nhân với vốn đầu tư công dành cho giao thông và công trình công cộng. Quy mô vốn lớn có thể giúp giải quyết những hạng mục mà đầu tư nhỏ lẻ khó làm đồng bộ. Nhưng con số dự kiến không tự bảo đảm đường sá, trường học hay hệ thống thoát nước sẽ hoàn thành như mong muốn; hiệu quả phụ thuộc vào năng lực triển khai, giám sát và minh bạch trách nhiệm.
Tác động xã hội cũng cần được nhìn thẳng: dự án ảnh hưởng đến hơn 7.000 hộ, gần 20.000 người, khoảng 25% dân số phường. Theo kế hoạch được nêu, dự án tái định cư sẽ triển khai trước, nhóm bị ảnh hưởng được ưu tiên tái định cư tại phường và cư dân có thể dọn về ở trong năm năm đầu. Đây là cam kết đáng chú ý, nhưng cần được kiểm chứng bằng nơi ở thay thế phù hợp, hạ tầng hoàn thiện trước khi bàn giao và hỗ trợ sinh kế trong thời gian chuyển tiếp. Gần 80.000 cư dân địa phương được xác định là nhóm thụ hưởng trực tiếp; vì thế lợi ích của họ phải là tiêu chí đánh giá trung tâm, không phải phần phụ sau mục tiêu chỉnh trang.
Giá trị tài sản là kỳ vọng, không phải lời bảo đảm
Đường sá thuận tiện, môi trường sạch hơn và dịch vụ tốt hơn có thể hỗ trợ giá trị tài sản tăng theo thời gian. Chuyên gia Nguyễn Văn Đính nhận định Vĩnh Hưng có thể chuyển từ “vùng trũng giá thấp” thành “vùng đất vàng” nếu kế hoạch tái thiết và chỉnh trang triển khai thành công. Cách diễn đạt có điều kiện ấy rất quan trọng: giá trị tài sản là dự báo gắn với chất lượng thực hiện và nhu cầu thị trường, không phải kết quả đã được bảo đảm.
Cư dân cũng cần được hưởng lợi theo những cách cụ thể hơn việc nhà tăng giá trên giấy: tiếp cận dịch vụ trong thời gian ngắn hơn, có không gian công cộng sử dụng được, và có cơ hội kinh doanh từ lượng khách đến khu vực. Quy hoạch nêu mục tiêu để cư dân di chuyển dưới 15 phút tới trường học, bệnh viện, công viên, trung tâm mua sắm và giải trí. Nhưng khả năng đạt mục tiêu đó cần được đối chiếu với tiến độ công trình, kết nối giao thông thực tế và chi phí sinh hoạt sau khi khu vực thay đổi. Kết luận nên rõ ràng: tái thiết Vĩnh Hưng chỉ thành công khi hạ tầng tốt hơn đi cùng chỗ ở ổn định, sinh kế được tính đến và cư dân hiện hữu thực sự sử dụng được những tiện ích mới.
