Định kiến ẩm thực không nằm ở món ăn, mà ở lần nếm đầu tiên
Định kiến ẩm thực là trạng thái người ăn đánh giá thấp một nền ẩm thực hoặc một món ăn chỉ dựa trên ấn tượng ban đầu về mùi, vị hay ngoại hình, trong khi những trải nghiệm sau đó – nếu cho mình cơ hội nếm lại, tìm hiểu cách ăn và bối cảnh văn hóa – thường có thể xoay chuyển cảm nhận từ e dè sang yêu thích mãnh liệt. Đó chính xác là hành trình của Jongrak, một vlogger người Hàn Quốc sống tại Việt Nam, khi đối diện với những món mắm mà nhiều người nước ngoài dễ dàng liệt vào nhóm "khó ăn". Từ chỗ "coi thường" món Việt, anh chuyển thành "fan cứng" của ẩm thực Việt Nam chỉ sau một lần trải nghiệm ở Sài Gòn. Câu chuyện của Jongrak đặt ra một luận điểm rõ ràng: vấn đề không phải nước mắm hay mắm ruốc quá mạnh, mà là chúng ta đã được hướng dẫn thưởng thức đúng cách hay chưa.
Một nồi lẩu mắm 316 và cú lật ngược nhận thức
Không phải phở hay bánh mì, thứ kéo Jongrak về gần hơn với ẩm thực Việt Nam lại là lẩu mắm – món ăn mà ngay cả nhiều người Việt cũng thừa nhận là khá kén người thưởng thức. Anh tìm đến quán lẩu mắm 316, nằm tại số 316 Nguyễn Văn Đậu, quận Bình Thạnh, nơi được anh gọi là "không gian ẩn mình" của dân sành ăn Sài Gòn. Một nồi lẩu mắm tại đây có giá 300.000 đồng, đi kèm thịt heo, cá miếng lớn, bạch tuộc, mực, tôm, cà tím, khổ qua trong thứ nước lẩu màu đục sẫm đặc trưng. Nhìn nồi lẩu sôi sùng sục, hương thơm lan khắp không gian, Jongrak liên tục xuýt xoa vì quá hấp dẫn. Quan trọng hơn, anh phân biệt rõ: bún mắm dành cho người mới làm quen, còn lẩu mắm dành cho người thực sự muốn thưởng thức trọn vẹn mùi vị đặc trưng. Đó không chỉ là nhận xét kỹ thuật, mà là dấu hiệu cho thấy định kiến ban đầu đã nhường chỗ cho sự tò mò và tôn trọng.
Khi người ngoại quốc ăn mắm còn sành hơn người Việt
Điểm thú vị ở Jongrak nằm ở chỗ anh không ăn lẩu mắm như một "khách du lịch" tò mò mà như người đã nhập gia tùy tục. Anh múc nước dùng nếm trước, rồi nhận xét hương vị đủ vị cay, ngọt, mặn cùng mùi mắm đặc trưng không thể lẫn. Tiếp đó, anh nhúng giá, rau ngổ, bông súng, dùng ngón út chấm nước mắm kiểm tra độ cay, dùng tay lấy bún vì cho rằng như vậy món ăn ngon hơn, rồi chan nước lẩu lên bún cho sợi bún thấm đẫm hương vị. Anh còn chia sẻ kinh nghiệm rất "đúng điệu": "Nếu các bạn không biết ăn lẩu mắm thì phải ăn với rau, vì nếu chỉ ăn với thịt thì sẽ đậm mùi mắm, hơi khó ăn, đặc biệt là người nước ngoài". Trớ trêu là chàng trai Hàn Quốc lại tỏ ra bất ngờ khi biết có nhiều người Việt Nam cũng không ăn được mắm. Khoảnh khắc ấy cho thấy sự thiếu tự tin của chính chúng ta với di sản mùi vị của mình, trong khi người ngoài sẵn sàng ôm lấy nó với sự hứng thú.
Ba món mắm và chiếc chìa khóa mở cửa ẩm thực Việt Nam
Trong video, Jongrak chủ động chọn ba món được xem là "khó nhằn" xoay quanh mắm: lẩu mắm, mực khô chiên nước mắm và thịt kho mắm ruốc. Không ít người bất ngờ khi một chàng trai xứ sở kim chi lại có thể thưởng thức những món ăn vốn được xem là khá khó ăn, thậm chí còn tỏ ra am hiểu cách kết hợp nguyên liệu và rau ăn kèm. Phần mực khô chiên nước mắm anh gọi có giá 100.000 đồng, nhưng cái "giá" quan trọng hơn ở đây là sự sẵn sàng chấp nhận mạnh – mặn – nồng để đi tìm chiều sâu của ẩm thực Việt Nam. Qua cách Jongrak thưởng thức từng món, có thể thấy sự yêu thích của anh dành cho ẩm thực Việt không chỉ dừng ở việc thử những món phổ biến. Anh đi thẳng vào vùng mùi vị mà nhiều người Việt ngần ngại, và chính lựa chọn đó biến mắm từ thứ "đáng sợ" thành chiếc chìa khóa mở ra kho tàng canh, kho, xào và vô số món dân dã khác.
Từ câu chuyện Jongrak đến bài học cho người Việt
Theo Jongrak, đồ ăn Việt luôn có những món mà lần đầu thử người ta rất dễ chê, nhưng đến lần thứ hai thì suy nghĩ lại thay đổi hoàn toàn, thậm chí thành nghiện. Câu nói này là lời nhắc cho chính người Việt: nếu chúng ta tiếp tục né tránh mắm, coi nó là thứ quê mùa hoặc "nặng mùi", chúng ta đang bỏ lỡ nền tảng hương vị làm nên bản sắc ẩm thực Việt Nam. Chàng trai Hàn Quốc từng làm việc ở miền Tây và kể rằng chỉ ăn mắm với cơm thôi cũng đã thấy vô cùng ngon miệng. Điều đó cho thấy khi được đặt vào đúng bối cảnh – cơm trắng, rau sống, không gian quán bình dân – mắm không còn là rào cản, mà là chiếc cầu nối rất thực giữa văn hóa, ký ức và khẩu vị. Định kiến ẩm thực, vì thế, nên được xem là lời mời: hãy thử thêm một lần nữa, học cách ăn cùng rau, cùng bún, rồi để chiếc muôi nước lẩu lên tiếng thay vì nỗi sợ trong đầu.
