Định kiến đầu đời và cú “đổi chiều” mang tên mắm
Câu chuyện của Jongrak – một vlogger Hàn Quốc sống tại Việt Nam – là hành trình chuyển hóa từ định kiến sang mê mẩn, khi trải nghiệm ẩm thực Việt Nam qua ba món mắm đã khiến anh thay đổi cách nhìn, nhận ra chiều sâu văn hóa và hương vị độc đáo của nước mắm Việt Nam như một chiếc cầu nối giữa hai nền ẩm thực xa lạ. Jongrak từng thừa nhận trong video rằng có những món Việt lần đầu ăn dễ bị chê, nhưng đến lần thứ hai lại có thể “thành nghiện”. Anh chọn một tiêu đề gây sốc: “Tôi đã ‘coi thường’ món ăn Việt Nam: Ba món khó ăn nhưng ăn được là nghiện luôn!”, không phải để tạo drama, mà để thành thật về xuất phát điểm đầy hoài nghi của mình. Việc một du khách Hàn Quốc dám nói ra điều đó cho thấy khoảng cách nhận thức giữa khách ngoại và ẩm thực Việt vẫn còn khá lớn – và cũng cho thấy sức mạnh của trải nghiệm ẩm thực khi định kiến bị thách thức bằng… một miếng mắm.
Lẩu mắm 316: từ “món khó nhằn” đến nghi thức thưởng thức
Điểm hẹn đầu tiên trong hành trình của Jongrak là quán lẩu mắm 316, nằm tại số 316 Nguyễn Văn Đậu, quận Bình Thạnh – một không gian “ẩn mình” mà theo anh, chủ yếu dân Sài Gòn sành ăn mới biết đến. Quán hoạt động từ khoảng 17h đến 0h, phục vụ nồi lẩu mắm giá 300.000 đồng đi kèm thịt heo, cá miếng lớn, bạch tuộc, mực, tôm, cà tím, khổ qua và nước lẩu màu đục sẫm đặc trưng. Ngay khoảnh khắc nồi lẩu sôi sùng sục, hương mắm lan khắp không gian, anh chàng từng e dè bỗng liên tục xuýt xoa. Điều đáng chú ý là cách anh phân biệt bún mắm và lẩu mắm: bún mắm dành cho người mới tập làm quen, còn lẩu mắm dành cho người muốn thưởng thức trọn vẹn hương vị “đậm đặc” nhất. Đây là kiểu nhận xét mà nếu không gắn bó với trải nghiệm ẩm thực Việt, khó một du khách Hàn Quốc nào dám chắc mình hiểu đến vậy.
Thái độ “biết ăn” của Jongrak thể hiện ở từng động tác: múc một muôi nước lẩu để nếm trước, rồi nhúng rau giá, rau ngổ, bông súng, dùng ngón út chấm thử nước mắm kiểm tra độ cay, dùng tay lấy bún thay vì gắp bằng đũa và chan nước lẩu lên để sợi bún thấm đẫm hương vị. Anh còn góp kinh nghiệm như một người bản địa: “Nếu các bạn không biết ăn lẩu mắm thì phải ăn với rau, vì nếu chỉ ăn với thịt thì sẽ đậm mùi mắm, hơi khó ăn, đặc biệt là người nước ngoài”. Trong mắt nhiều khán giả, đây không đơn thuần là một du khách Hàn Quốc đi ăn cho vui; đó là hình ảnh một người dùng nước mắm Việt Nam như chìa khóa để hiểu logic kết hợp rau – bún – mắm trong ẩm thực Việt Nam.
Mực khô chiên nước mắm và thịt kho mắm ruốc: những nấc mùi cao hơn
Sau lẩu mắm, thử thách tiếp theo với Jongrak là mực khô chiên nước mắm và thịt kho mắm ruốc – hai món nâng mùi mắm lên một nấc cao hơn, dễ khiến người mới tiếp cận phải… buông đũa. Phần mực mà anh gọi có giá 100.000 đồng, là món “ăn chơi” nhưng lại mang sức nặng văn hóa: mùi mắm bám trên sợi mực khô tạo ra hương vị vừa mặn, vừa ngọt, vừa cay, khác xa những món hải sản tẩm gia vị kiểu Hàn. Điều hấp dẫn ở đây không phải chuyện anh ăn được hay không, mà ở cách anh dành thời gian giải thích từng lớp vị, so sánh với trải nghiệm trước kia khi làm việc ở miền Tây và ăn mắm với cơm, gọi đó là ký ức ngon miệng khó quên.
Thịt kho mắm ruốc mới là “cửa ải” khó hơn. Ngay cả nhiều người Việt cũng thừa nhận mắm ruốc khá kén người thưởng thức, nặng mùi và lạ với khách ngoại. So với lẩu mắm, Jongrak cho rằng mắm ruốc có hương vị nặng hơn và khá lạ đối với người nước ngoài, nhưng anh mô tả nó nằm đâu đó giữa nước mắm và mắm tôm, lại không tới mức khó chịu như mắm tôm. Ở đây, nước mắm Việt Nam và các loại mắm không chỉ là gia vị đậm đà; chúng là hệ quy chiếu để anh so sánh, định vị và từng bước tháo gỡ sự sợ hãi của mình trước những gì mang tiếng “mùi nặng”. Đó chính là lúc trải nghiệm ẩm thực trở thành cuộc đối thoại thành thật giữa khẩu vị Hàn Quốc và chiều sâu ẩm thực Việt Nam.
Khi nước mắm trở thành chiếc cầu nối văn hóa ẩm thực
Ba món mắm trong video không chỉ là nội dung giải trí; chúng là cú bẻ lái cảm xúc khiến Jongrak từ thái độ e dè ban đầu trở thành “fan cứng” của ẩm thực Việt Nam chỉ sau một lần trải nghiệm. Qua cách anh thưởng thức, có thể thấy tình yêu dành cho ẩm thực Việt không dừng ở phở, bún chả hay những tên tuổi phổ biến, mà đi vào những góc nhỏ mang tính địa phương, nơi mắm là linh hồn bàn ăn. Video thử ba món mắm nhận được nhiều phản hồi tích cực từ khán giả Việt Nam, nhiều người bất ngờ khi một chàng trai xứ kim chi lại thưởng thức những món vốn được xem là khá khó nhằn, thậm chí tỏ ra am hiểu cách ăn và kết hợp nguyên liệu.
Câu chuyện này quan trọng với bất kỳ du khách Hàn Quốc nào đang tò mò về trải nghiệm ẩm thực tại Việt Nam: nó cho thấy khoảng cách văn hóa ẩm thực không thể rút ngắn bằng những món an toàn, mà bằng việc đối diện hương vị gốc như nước mắm Việt Nam và các loại mắm địa phương. Mắm có thể là gia vị “kén người”, “khó ăn” nếu tiếp cận sai cách; nhưng khi được giải thích, kết hợp với rau, bún, thịt đúng như chia sẻ của Jongrak, nó trở thành cánh cửa mở ra toàn bộ triết lý cân bằng cay – ngọt – mặn trong ẩm thực Việt Nam. Và ở đầu bên kia cánh cửa đó, một người từng “coi thường” món Việt giờ lại chủ động đi tìm những quán mắm kín tiếng nhất Sài Gòn – đó là minh chứng rõ ràng nhất cho sức mạnh của một lần dám nếm kỹ.
