Một khoảng lặng có mục tiêu nhân đạo
Ngừng bắn Oleshky là thỏa thuận tạm dừng hoạt động quân sự tại một khu vực tiền tuyến ở tỉnh Kherson nhằm đưa hàng cứu trợ vào và mở hành lang an toàn cho dân thường sơ tán. Nga thông báo lực lượng nước này bắt đầu thực thi lệnh từ 4 giờ ngày 27/10, theo giờ địa phương, để tiến hành chiến dịch nhân đạo. Giá trị của thỏa thuận vì thế không nằm ở tuyên bố ngừng giao tranh, mà ở việc liệu lương thực, thuốc men và nước uống có đến được với người đang mắc kẹt hay không. Đây là một bước đi giới hạn, nhưng cấp thiết: khi đời sống thường nhật bị đe dọa, một khoảng ngừng bắn có thể tạo khác biệt trực tiếp giữa việc chờ đợi trong nguy hiểm và được sơ tán.
Tín hiệu ban đầu đáng chú ý là thỏa thuận gắn việc tạm dừng giao tranh với các công việc cụ thể: rà phá bom mìn, kiểm tra tuyến đường và vận chuyển nhu yếu phẩm. Nếu những cam kết ấy được thực hiện, cứu trợ Kherson sẽ chuyển từ lời hứa ngoại giao thành hỗ trợ có thể nhận thấy tại địa phương.
Thiếu lương thực, thuốc men và đường đi an toàn
Oleshky từng có khoảng 24.000 dân trước khi xung đột toàn diện bùng phát năm 2022; hiện chỉ còn khoảng 1.700–2.000 người sinh sống. Thành phố nằm bên bờ nam sông Dnipro, đối diện khu vực Kherson do Ukraine kiểm soát, và người dân đang thiếu lương thực, thuốc men, đồng thời phải đối mặt với hạ tầng khó khăn. Khoảng 2.000 dân thường vẫn mắc kẹt tại đây. Những con số ấy cho thấy khủng hoảng nhân đạo không phải một nguy cơ xa vời: đó là tình trạng thiếu thốn kéo dài của những người còn ở lại.
Rời khỏi thành phố cũng đầy rủi ro. Nhiều người từng tìm cách đi qua các tuyến đường bị rải mìn và thường xuyên trở thành mục tiêu của máy bay không người lái. Vì vậy, sơ tán dân thường chỉ có ý nghĩa khi hành lang được kiểm tra, bảo vệ và có phương tiện đưa người dân đến nơi họ lựa chọn. Lệnh ngừng bắn tạo điều kiện cần thiết, nhưng an toàn thực tế phụ thuộc vào việc các bước ấy có được duy trì hay không.
Tuyệt thực dừng lại, công việc cứu trợ mới bắt đầu
Phó Chủ tịch Nghị viện châu Âu Pina Picierno đã dừng tuyệt thực sau khi Nga và Ukraine đạt thỏa thuận ngừng bắn tại Oleshky. Bà bắt đầu tuyệt thực ngày 20/10 nhằm thúc đẩy một lệnh ngừng bắn nhân đạo, biến sức ép chính trị thành lời kêu gọi hành động cụ thể. Việc bà dừng tuyệt thực là dấu hiệu cho thấy thỏa thuận đã đáp ứng yêu cầu trước mắt, nhưng không thể xem đó là bằng chứng rằng khủng hoảng đã được giải quyết. Với cư dân Oleshky, phép thử không nằm ở tuyên bố hay phản ứng của các chính khách, mà ở việc hàng thiết yếu có đến nơi và người muốn rời đi có được đưa ra an toàn hay không.
Theo kế hoạch được công bố, lực lượng công binh sẽ rà phá và trinh sát để bảo đảm hành lang cho các đoàn xe cứu trợ; các quan chức dân sự hai nước dự kiến đến từng nhà xác định nhu cầu của người dân. Công tác sơ tán có thể kéo dài nhiều ngày, và người muốn đi sẽ được hỗ trợ phương tiện đến địa điểm họ chọn. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp liên tục, không chỉ một lần tạm dừng giao tranh.
Thành công sẽ được đo bằng những gì người dân nhận được
Ngừng bắn Oleshky là một mở đầu đáng hoan nghênh vì đặt nhu cầu dân thường ở trung tâm của một thỏa thuận giữa hai bên tham chiến. Nhưng ngừng bắn cục bộ luôn mong manh: bom mìn, nguy cơ tấn công và nhiều ngày sơ tán có thể làm suy yếu hành lang nếu cam kết không được giữ vững. Bởi vậy, điều cần theo dõi là hoạt động rà phá có hoàn tất hay không, hàng cứu trợ có đến được các hộ gia đình hay không, và người dân có thể lựa chọn rời đi mà không phải đánh cược tính mạng hay không.
Kết luận nên đơn giản: đây là một cơ hội nhân đạo, chưa phải giải pháp cho toàn bộ cuộc khủng hoảng. Nếu thỏa thuận được thực hiện đầy đủ, nó có thể giảm bớt thiếu thốn và đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm; nếu không, tuyên bố ngừng bắn sẽ chỉ tạo ra hy vọng ngắn ngủi. Thước đo cuối cùng không phải số ngày im tiếng súng, mà là số người được tiếp tế và sơ tán an toàn.
