Một khoảng lặng để cứu người
Ngừng bắn cục bộ là thỏa thuận tạm dừng giao tranh trong một khu vực và thời gian giới hạn, nhằm tạo điều kiện cho hoạt động nhân đạo mà không chấm dứt xung đột trên toàn chiến tuyến. Tại Oleshky, tỉnh Kherson, Nga xác nhận cùng Ukraine đạt thỏa thuận này sau khi Nhà Trắng thông báo vào ngày 23/10; mục tiêu trước mắt là đưa hàng cứu trợ vào và sơ tán dân thường qua hành lang an toàn. Đây là một bước đi đáng hoan nghênh vì nhu cầu của người dân không thể chờ đợi một dàn xếp chính trị toàn diện. Tuy nhiên, giá trị của thỏa thuận không nằm ở cách gọi nó như một tín hiệu hòa bình, mà ở việc liệu người cần được cứu trợ có thực sự nhận được lương thực, thuốc men và lối thoát an toàn hay không.
Thời điểm triển khai được công bố chưa hoàn toàn thống nhất: Nhà Trắng nêu ngày 29/10, trong khi Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery Gerasimov nói lực lượng Nga sẽ ngừng bắn tại hướng Kherson từ 4 giờ sáng ngày 27/10 theo giờ Moscow; phía Ukraine cũng xác nhận thời điểm này. Sự khác biệt ấy khiến việc xác định giờ bắt đầu và phạm vi thực thi cần được theo dõi sát. Dẫu vậy, việc hai bên công khai xác nhận thỏa thuận Oleshky tạo ra một cơ sở cụ thể để tổ chức cứu trợ và sơ tán, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi.
Khủng hoảng nhân đạo là lý do cấp bách
Oleshky đã mất phần lớn dân số trước chiến tranh: thành phố từng có khoảng 24.000 người, nhưng ước tính hiện còn 1.700-2.000 cư dân, trong đó khoảng 50 trẻ em; phía Nga đưa ra con số thấp hơn, chỉ hơn 1.000 người. Dù số liệu không trùng khớp, bức tranh chung rất rõ: người dân gặp khó khăn trong tiếp cận lương thực, nước sạch, thuốc men và dịch vụ y tế. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết việc đưa thực phẩm và thuốc men vào thành phố trở nên bất khả thi trong bối cảnh pháo kích và các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái liên tục diễn ra.
Thỏa thuận vì thế có ý nghĩa thiết thực nếu hàng cứu trợ thực sự đến được nơi cần đến. Theo Peskov, cư dân muốn rời Oleshky sẽ được phép đi và hoạt động sơ tán có thể kéo dài vài ngày. Với người cao tuổi, trẻ em và những người thiếu chăm sóc y tế, một hành lang an toàn có thể tạo khác biệt tức thời. Nhưng tuyên bố về quyền sơ tán chưa đủ; an toàn phải được bảo đảm trên thực địa, còn hàng cứu trợ cần đi qua mà không bị cản trở. Thành công nhân đạo nên được đánh giá bằng kết quả ấy, chứ không phải bằng mức độ lạc quan trong thông điệp chính trị.
Thỏa thuận giới hạn, kỳ vọng cần giữ chừng mực
Ngừng bắn Nga Ukraine tại Oleshky không phải lệnh đình chiến trên toàn chiến tuyến, và các cuộc giao tranh ở những khu vực khác vẫn tiếp diễn. Đây là ranh giới quan trọng giữa một thỏa thuận nhân đạo và tiến trình hòa bình Nga Ukraine. Nếu được thực hiện hiệu quả, thỏa thuận có thể cho thấy hai bên vẫn phối hợp được trong vấn đề cấp bách dù bất đồng chính trị và quân sự còn sâu sắc; nhưng một tiền lệ hữu ích không đồng nghĩa với bước đột phá ngoại giao. Những bất đồng về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và trật tự an ninh châu Âu vẫn chưa được giải quyết. Vì vậy, gọi Oleshky là tín hiệu hòa bình lâu dài lúc này sẽ đi xa hơn những gì thỏa thuận thực sự bảo đảm.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine được dự kiến nối lại trong nửa đầu tháng 11, với địa điểm được nêu là Abu Dhabi hoặc có thể là Thụy Sĩ. Đây là cơ hội để duy trì đối thoại, nhưng không có căn cứ để kỳ vọng vòng gặp tiếp theo lập tức tạo ra thỏa thuận cuối cùng. Bài kiểm tra trước mắt vẫn là việc các bên tuân thủ ngừng bắn, mở đường cho cứu trợ và bảo vệ người sơ tán. Oleshky có thể giảm bớt tổn thất nhân đạo và giữ cánh cửa ngoại giao mở; muốn tiến xa hơn, các cam kết an ninh phải đủ thực chất và được cả hai phía chấp nhận.
