Phòng ngừa sớm là cách giảm thiệt hại
Phòng cháy rừng là việc chủ động nhận diện và giảm các nguồn gây cháy, đồng thời chuẩn bị con người, phương tiện và phương án để phát hiện, khống chế đám cháy trước khi lan rộng. Cách làm này càng cần thiết khi mùa khô hanh đến gần: nắng nóng kéo dài, độ ẩm không khí thấp và thảm thực bì khô khiến nguy cơ cháy rừng tăng cao. Vì thế, chuẩn bị trước khi có cảnh báo khẩn cấp không phải thủ tục hành chính mà là lớp bảo vệ đầu tiên cho rừng và cộng đồng sống gần rừng. Hạ Hòa đã triển khai theo hướng đó, kết hợp chỉ đạo, kiểm tra địa bàn, tuyên truyền và phối hợp giữa kiểm lâm, chính quyền cùng các lực lượng chức năng. Điểm đáng chú ý là trọng tâm đặt vào phát hiện sớm và xử lý tại chỗ, thay vì chờ xảy ra cháy rồi mới dồn lực ứng cứu.
Một đợt tuần tra gần đây cho thấy sự phối hợp ấy được thực hiện cụ thể: Hạt Kiểm lâm Hạ Hòa cùng UBND xã Hiền Lương, Công an xã và Ban Chỉ huy Quân sự xã kiểm tra diện tích rừng tự nhiên, tập trung nắm tình hình tại các khu vực trọng điểm. Các lực lượng rà soát hiện trạng, trao đổi thông tin và chú ý dấu hiệu bất thường có thể ảnh hưởng đến việc quản lý, bảo vệ rừng. Đây là cách tiếp cận hợp lý vì lực lượng ở cơ sở thường có điều kiện nhận biết địa bàn và phát hiện biến động sớm. Tuy nhiên, tuần tra chỉ phát huy tác dụng khi thông tin được chuyển nhanh và người dân biết phải báo cho ai khi thấy khói, lửa hoặc hành vi sử dụng lửa thiếu an toàn.
Hạ Hòa tập trung vào điểm nóng và trách nhiệm tại chỗ
Ở Hạ Hòa, công tác phòng cháy không dừng ở tuần tra chung. Kiểm lâm phối hợp với các xã rà soát nơi có thảm thực bì dày, địa hình phức tạp, gần khu dân cư hoặc khu vực người dân thường xuyên canh tác để xác định điểm có nguy cơ cao. Từ đó, lực lượng tăng kiểm tra, nhắc nhở người dân và chuẩn bị nhân lực, phương tiện, dụng cụ chữa cháy. Các chủ rừng được hướng dẫn theo dõi tình trạng rừng, phát quang đường băng cản lửa tại vị trí cần thiết, kiểm tra khu vực có nguy cơ và chuẩn bị dụng cụ chữa cháy tại chỗ. Việc kiểm soát nguồn lửa trong và ven rừng khi trời khô nóng kéo dài cần được xem là trách nhiệm thường nhật, không chỉ là việc làm theo đợt.
Người dân cũng là mắt xích quan trọng, bởi họ sinh sống, sản xuất sát rừng và có thể nhận ra dấu hiệu bất thường trước khi lực lượng chuyên trách tiếp cận. Hạt Kiểm lâm Hạ Hòa vận động cộng đồng chấp hành quy định lâm nghiệp, không chặt phá hay lấn chiếm đất rừng, không khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản trái pháp luật và thực hiện nghiêm quy định phòng cháy, chữa cháy rừng. Khi phát hiện nguy cơ cháy hoặc hành vi vi phạm, người dân cần báo chính quyền địa phương hoặc lực lượng chức năng. Cách chuẩn bị này chỉ có hiệu quả nếu tuyên truyền đi kèm hướng dẫn dễ hiểu, phương án rõ ràng và phản hồi kịp thời từ cơ sở.
Nghệ An yêu cầu 43 xã sẵn sàng ứng phó
Nghệ An mở rộng yêu cầu chuẩn bị trên quy mô lớn hơn. Ngày 27/10/2026, UBND tỉnh ban hành Văn bản số 14238/UBND-NN, yêu cầu 43 xã miền núi cao triển khai đồng bộ biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng, kiểm soát chặt nguồn lửa và sẵn sàng lực lượng ứng cứu. Tỉnh dự báo mùa khô hanh tại khu vực miền núi kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 3/2027, khi độ ẩm thấp và thời tiết khô nóng làm tăng nguy cơ cháy. Đây là khoảng thời gian cần duy trì cảnh giác liên tục, không chỉ tăng cường vào những ngày nắng gay gắt. Các xã được giao tuyên truyền pháp luật và cảnh báo nguy cơ đến cán bộ, đảng viên, người dân; đồng thời rà soát, hoàn thiện phương án phù hợp với điều kiện rừng và hoạt động sản xuất tại từng địa bàn.
Rủi ro ở miền núi không chỉ đến từ thời tiết. Phát dọn thực bì, đốt nương rẫy và trồng cỏ phục vụ sản xuất đều có thể tạo nguồn lửa; nếu thiếu kiểm soát, lửa có thể lan vào rừng. Bởi vậy, yêu cầu giám sát hoạt động xử lý thực bì và phát dọn đường ranh cản lửa là thiết thực, nhưng cần được triển khai sát lịch sản xuất và điều kiện từng thôn, bản. Nghệ An cũng yêu cầu chuẩn bị theo phương châm “4 tại chỗ”: lực lượng, phương tiện, hậu cần và chỉ huy tại chỗ; khi cấp dự báo nguy cơ cháy từ cấp III trở lên, lực lượng phải trực 24/24 giờ. Khi phát hiện cháy, chính quyền cần huy động người và phương tiện nhanh chóng khống chế, dập lửa từ lúc mới phát sinh để tránh cháy lan.
Hiệu quả phụ thuộc vào phối hợp và phản ứng nhanh
Hai địa phương cho thấy phòng cháy rừng hiệu quả cần nối liền ba việc: nhận diện điểm nguy hiểm, kiểm soát nguồn lửa và sẵn sàng chữa cháy rừng. Hạ Hòa nhấn mạnh tuần tra phối hợp, kiểm tra chủ rừng và vận động cộng đồng; Nghệ An đặt yêu cầu đồng bộ cho 43 xã, kèm trực lực lượng theo cấp dự báo và phương án ứng cứu tại chỗ. Điểm chung có giá trị nhất là không đợi cháy xảy ra mới xác định trách nhiệm. Dù vậy, văn bản và phương án chỉ có ý nghĩa khi lực lượng, phương tiện thực sự sẵn có, người dân nắm được cách xử lý an toàn và việc báo tin không bị chậm trễ.
Khi xảy ra cháy, xử lý ban đầu quyết định đám cháy có bị khống chế hay lan thành sự cố lớn. Sau mỗi vụ việc, Nghệ An yêu cầu kiểm tra, xác minh nguyên nhân, xem xét trách nhiệm nếu có vi phạm và báo cáo kịp thời về cơ quan thường trực của tỉnh. Còn tại Hạ Hòa, việc tiếp tục tuần tra, rà soát khu vực nguy cơ cao và phối hợp giữa kiểm lâm, chính quyền, lực lượng chức năng cùng người dân là hướng đi cần duy trì trong suốt mùa hanh khô. Kết luận rất rõ: chuẩn bị sớm không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng giúp phát hiện nhanh hơn và hạn chế thiệt hại. Muốn giữ rừng an toàn, cảnh giác phải trở thành việc thường xuyên của cả lực lượng chuyên trách lẫn cộng đồng.
