Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi lửa xuất hiện
Phòng cháy rừng là tập hợp hoạt động phát hiện, ngăn ngừa nguồn gây cháy và chuẩn bị lực lượng, phương tiện để hạn chế thiệt hại cho rừng khi xảy ra hỏa hoạn. Trong mùa khô hanh, nắng nóng kéo dài, độ ẩm thấp và thảm thực bì khô làm nguy cơ cháy rừng tăng nhanh; vì vậy, chờ đến khi có khói mới huy động lực lượng là quá muộn. Tại Hạ Hòa, kiểm lâm phối hợp với chính quyền xã Hiền Lương, công an và quân sự tổ chức tuần tra, kiểm tra rừng tự nhiên, tập trung nắm địa bàn, phát hiện dấu hiệu bất thường và tăng trao đổi thông tin. Cách làm này đáng chú ý vì đặt trọng tâm vào phát hiện sớm, thay vì chỉ chạy theo xử lý hậu quả. Hạt Kiểm lâm Hạ Hòa cũng yêu cầu rà soát điểm có nguy cơ cao, tuyên truyền sử dụng lửa an toàn và duy trì kiểm tra thường xuyên.
Bài học từ Hạ Hòa khá rõ: phòng cháy rừng không thể chỉ là chiến dịch theo mùa hay nhiệm vụ riêng của kiểm lâm. Khi chính quyền, công an, quân sự và người dân cùng nắm địa bàn, cơ hội phát hiện sớm và chặn nguy cơ sẽ cao hơn. Người dân khi thấy dấu hiệu vi phạm hoặc nguy cơ cháy cần báo ngay cho chính quyền địa phương hay kiểm lâm để kịp kiểm tra, xử lý.
Bắc Ninh và Nghệ An siết kiểm tra, kiểm soát nguồn lửa
Tại Bắc Ninh, ngày 2/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố kiểm tra công tác quản lý, bảo vệ và phòng, chống cháy rừng ở xã Đông Cứu. Địa phương đã kiện toàn 4 tổ cộng đồng bảo vệ rừng và đội xung kích phòng, chống thiên tai với 330 thành viên; đồng thời khoanh 6 thôn trọng điểm để tập trung giám sát. Đây là hướng chuẩn bị thiết thực, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc tuần tra có đều và các tổ có đủ phương tiện để ứng phó hay không. Xã đã lập kế hoạch cho mùa khô 2026–2027, thành lập tổ kiểm tra hoạt động của các nhóm cộng đồng; địa phương cũng nêu khó khăn do đất rừng xen kẽ khu dân cư và tình trạng ranh giới đất chồng lấn.
Ở Nghệ An, văn bản ban hành ngày 27/10/2026 yêu cầu 43 xã miền núi cao chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng trong mùa khô dự kiến kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 3/2027. Rủi ro không chỉ đến từ thời tiết khô nóng mà còn từ việc phát dọn thực bì, đốt nương và trồng cỏ. Vì thế, kiểm soát nguồn lửa phải đi cùng tuyên truyền quy định an toàn, phân công người trực và khả năng huy động lực lượng, phương tiện. Nghệ An cũng yêu cầu kiểm tra, đôn đốc các địa phương và chủ rừng, phát hiện thiếu sót để chấn chỉnh; khi cháy mới phát sinh, cần tiếp cận và khống chế sớm, không để lửa lan rộng.
Cấp cháy V ở Thái Nguyên đòi hỏi sẵn sàng theo phương châm 4 tại chỗ
Tại Thái Nguyên, dự báo cháy rừng cấp V — cấp cực kỳ nguy hiểm — khiến tỉnh tăng tuần tra, kiểm soát và duy trì trực 24/24 giờ khi cấp dự báo từ III trở lên. Với hơn 500.000 ha rừng, trong đó trên 300.000 ha rừng tự nhiên và tỷ lệ che phủ trên 62%, mức độ chuẩn bị không thể chỉ dừng ở văn bản hay cảnh báo. Lực lượng kiểm lâm phối hợp chính quyền cơ sở kiểm soát người ra vào rừng, chú ý các điểm trọng yếu và theo dõi cảnh báo sớm.
Khi có cháy, phương châm “4 tại chỗ” gồm chỉ huy, lực lượng, phương tiện và hậu cần tại chỗ giúp ứng phó ngay từ cơ sở, giảm thời gian chờ điều động. Nhưng phương châm này chỉ có ý nghĩa nếu nhiệm vụ từng người rõ ràng, thiết bị sẵn dùng và thông tin liên lạc thông suốt. Người dân cũng cần chấp hành quy định sử dụng lửa, không đốt dọn thực bì trong hoặc gần rừng, đồng thời báo ngay khi phát hiện khói hay lửa bất thường. Đó là những việc nhỏ nhưng có thể quyết định đám cháy được ngăn từ đầu hay lan thành sự cố lớn.
Lực lượng tại chỗ cần được duy trì, không chỉ huy động lúc khẩn cấp
Các địa phương đang cùng nhấn mạnh tuần tra, kiểm tra địa bàn, quản lý việc dùng lửa và chuẩn bị lực lượng, phương tiện. Mô hình huy động người dân cho thấy tiềm năng của cách làm sát cơ sở: tại xã Hạnh Phúc, 2.045 hộ nhận khoán bảo vệ rừng trực tiếp tham gia tuần tra, giám sát và phát hiện nguy cơ. Con số này không tự bảo đảm an toàn, nhưng cho thấy bảo vệ rừng sẽ khó hiệu quả nếu cộng đồng chỉ được kêu gọi sau khi cháy xảy ra.
Điều cần theo dõi trong những tháng tới là chất lượng thực thi: các điểm nguy cơ cao có được kiểm tra thường xuyên, tổ cộng đồng có đủ khả năng báo tin, và lực lượng chữa cháy có thể tiếp cận nhanh hay không. Đầu tư vào cảnh báo, phối hợp liên ngành và tập huấn sẽ hữu ích hơn những kế hoạch chỉ nằm trên giấy. Trong mùa khô hanh, phòng cháy rừng phải là công việc hằng ngày; còn chữa cháy rừng cần được chuẩn bị từ trước bằng lực lượng tại chỗ, phương tiện sẵn sàng và người dân biết cách hành động an toàn.
