Từ chuyến thăm lịch sử đến bước ngoặt trong quan hệ chiến lược
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Nhà vua Thái Lan Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua và Hoàng hậu tới Việt Nam từ ngày 14–16/9 là một sự kiện ngoại giao khu vực có ý nghĩa biểu tượng: nó đánh dấu bước chuyển quan hệ Việt Nam Thái Lan từ giai đoạn tích lũy lòng tin và hợp tác hữu nghị sang một giai đoạn mới, nơi hợp tác chiến lược hai nước được triển khai toàn diện, có chiều sâu và gắn chặt với lợi ích dài hạn của cả hai dân tộc.
Điều làm chuyến thăm này khác với những cuộc tiếp xúc thông thường là cấp độ tham gia: Nhà vua với tư cách nguyên thủ quốc gia và Thủ tướng Anutin Charnvirakul cùng hiện diện, đưa đây trở thành hình thức ngoại giao cao nhất mà Bangkok có thể dành cho Hà Nội. Trong 10 năm trị vì, Vua Rama X mới chỉ thăm cấp Nhà nước bốn quốc gia trước Việt Nam, và Việt Nam là nước ASEAN thứ hai ông chọn. Đó không phải là lịch làm việc ngẫu nhiên; đó là cách Hoàng gia Thái Lan gửi đi thông điệp ưu tiên chiến lược. Nếu trước đây, hai nước chủ yếu nói về “quan hệ hữu nghị”, thì sau khi nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện và được củng cố bằng chuyến thăm này, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận: Việt Nam và Thái Lan đang nhìn nhau như những trụ cột cùng chia sẻ trách nhiệm trong một ASEAN 11 thành viên.
Nửa thế kỷ vun đắp lòng tin: ký ức, lãnh đạo và nhân dân
Quan hệ Việt Nam Thái Lan không hình thành trong vài bản ghi nhớ mà được xây trên ký ức tốt đẹp, những lớp lòng tin và sự kiên nhẫn chính trị qua nửa thế kỷ. Từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1976, hai nước đã đi một hành trình dài: biến sự gần gũi địa lý thành gắn kết lợi ích, chuyển tương đồng văn hóa thành đồng cảm giữa nhân dân, và nâng dần khung hợp tác từ hữu nghị lên Đối tác chiến lược, rồi Đối tác chiến lược toàn diện.
Nhà vua Maha Vajiralongkorn từng đến Việt Nam hai lần vào các năm 1992 và 1997 khi còn là Thái tử; việc ông quay lại sau hơn ba thập kỷ trên cương vị nguyên thủ khiến chuyến thăm lần này chất chứa chiều sâu ký ức và sự tiếp nối giữa các thế hệ lãnh đạo. Đó là nền tâm lý mà mọi thỏa thuận chiến lược cần có. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam luôn coi trọng quan hệ láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện với Thái Lan và mong hai nước đồng hành, hỗ trợ nhau phát triển, đóng góp cho hòa bình và ổn định khu vực, đó không chỉ là lời xã giao, mà là sự công nhận vai trò đặc biệt của Bangkok trong tính toán đối ngoại của Hà Nội. "50 năm không chỉ là một dấu mốc thời gian, mà cho thấy quan hệ hai nước đã đi từ quá trình xây dựng lòng tin đến một giai đoạn hợp tác ngày càng toàn diện và có chiều sâu".
Những lĩnh vực hợp tác mới: từ “đối thủ” đến “đối tác cộng sinh”
Điểm đáng bàn nhất sau chuyến thăm Nhà vua Thái Lan là cách nó mở ra không gian hợp tác mới, buộc hai bên phải vượt qua tâm lý cạnh tranh, nhất là trên mặt trận kinh tế. Với vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng khu vực, doanh nghiệp hai nước lâu nay thường nhìn nhau như đối thủ tranh giành thị phần. Điều này không còn phù hợp với tầm nhìn Đối tác chiến lược toàn diện. Giới học giả đã nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp Việt Nam và Thái Lan có thể trở thành "đối tác cộng sinh" trong chuỗi giá trị khu vực, cùng tiếp cận thị trường thứ ba thay vì triệt tiêu nhau trên sân nhà.
Thỏa thuận thúc đẩy giao lưu nhân dân, giáo dục, văn hóa, du lịch, kết nối giao thông và hợp tác giữa các địa phương không phải là phụ lục mềm yếu của ngoại giao mà là nền tảng để hợp tác kinh tế và an ninh trở nên bền vững. Trong nhiều năm, các dự án do Hoàng gia Thái Lan quan tâm đã hỗ trợ giáo dục, dinh dưỡng học đường, chăm sóc sức khỏe và phát triển cộng đồng tại nhiều địa phương Việt Nam. Những cam kết mới sẽ làm sâu thêm các kết nối này, khiến hợp tác chiến lược hai nước thấm xuống đời sống thường ngày: sinh viên đi lại dễ hơn, doanh nghiệp địa phương có thêm đối tác, du khách có thêm tuyến kết nối, và xã hội hai bên hiểu nhau hơn. Nếu quan hệ kinh tế cần số liệu thì quan hệ chiến lược cần lòng tin; các chương trình xã hội chính là khoản đầu tư dài hạn vào lòng tin ấy.
Ý nghĩa địa chính trị: hai trụ cột mới của ngoại giao khu vực
Không thể hiểu hết ý nghĩa của chuyến thăm nếu tách nó khỏi bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu, nơi Đông Nam Á đang chịu sức ép từ nhiều hướng. Trong môi trường biến động, việc hai trung tâm kinh tế – chính trị của khu vực củng cố hợp tác chiến lược hai nước có tác dụng ổn định như một điểm tựa. Các học giả Thái Lan tin rằng nếu cùng nhau, Việt Nam và Thái Lan có thể trở thành trụ cột của một ASEAN 11 thành viên. Khi quan hệ song phương được tăng cường, sức đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc ngoại giao khu vực cũng được củng cố.
Quan hệ tốt đẹp giữa hai nước không chỉ mang lại lợi ích cho nhân dân mà còn là lời đáp cho những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đang đan xen. Cả Việt Nam và Thái Lan đều có lợi ích căn bản trong việc duy trì môi trường khu vực hòa bình, ổn định, hợp tác; một khi hai bên phối hợp tốt hơn trong các diễn đàn ASEAN và tiểu vùng, tiếng nói chung về các vấn đề biển, kinh tế số, an ninh chuỗi cung ứng sẽ có trọng lượng hơn. Thẳng thắn mà nói, không một nước ASEAN nào có thể đơn độc giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực; chỉ bằng những cặp quan hệ chiến lược như Việt Nam – Thái Lan, khối mới có đủ sức đề kháng trước các làn sóng phân cực.
Từ biểu tượng Hoàng gia đến lợi ích người dân: bước đi tiếp theo
Chuyến thăm Nhà vua Thái Lan mang giá trị biểu tượng xã hội lớn, giúp quan hệ Việt Nam Thái Lan được cảm nhận không chỉ ở cấp chính phủ mà còn gần gũi hơn với công chúng hai nước. Khi hình ảnh Nhà vua và Hoàng hậu dự lễ cầu an tại chùa Quán Sứ, gặp gỡ người dân và nhắc tới các chương trình hỗ trợ cộng đồng, thông điệp gửi tới xã hội là rõ ràng: quan hệ song phương không phải câu chuyện xa vời của giới ngoại giao, mà là điều gắn với giáo dục, sức khỏe, du lịch và đời sống tinh thần hàng ngày.
Hai nhà lãnh đạo đã thống nhất sẽ thúc đẩy mạnh hơn giao lưu nhân dân, giáo dục, văn hóa, du lịch, kết nối giao thông và hợp tác giữa các địa phương – những nội dung sẽ quyết định xem Đối tác chiến lược toàn diện có đi vào thực chất hay chỉ dừng ở văn kiện. Tương lai của ngoại giao khu vực, xét cho cùng, không nằm ở bản thông cáo chung mà ở số lượng người trẻ hai nước hiểu về nhau, số doanh nghiệp chọn nhau làm đối tác và số cộng đồng địa phương cùng hưởng lợi từ các dự án chung. Kết luận hợp lý sau chuyến thăm này là: nền móng lòng tin đã đủ dày, giờ là lúc Hà Nội và Bangkok phải chấp nhận bước nhanh hơn, sâu hơn, và để xã hội hai bên trở thành người giám sát đòi hỏi hiệu quả trong mọi kế hoạch hợp tác.
