Khám sức khỏe người cao tuổi: từ khẩu hiệu nhân văn đến nhiệm vụ bắt buộc
Khám sức khỏe người cao tuổi định kỳ miễn phí là chính sách trong đó chính quyền địa phương tổ chức các đợt khám, sàng lọc bệnh không lây nhiễm và vấn đề lão khoa tại cộng đồng, ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời lập hồ sơ điện tử y tế để theo dõi lâu dài và kết nối điều trị giữa các tuyến, nhằm bảo đảm người cao tuổi không bị bỏ sót vì khó khăn kinh tế, địa lý hay hạn chế tiếp cận dịch vụ. Bộ Y tế đã chính thức yêu cầu UBND các tỉnh, thành chỉ đạo ngành y tế coi chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với mục tiêu nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong năm 2026, các địa phương phải xây dựng kế hoạch và bố trí nguồn lực cho khám định kỳ, sàng lọc bệnh miễn phí theo Nghị quyết 72-NQ/TW. Vấn đề không còn là “nên làm” mà là “phải làm tốt”.
Tại sao phải ưu tiên người nghèo, cô đơn, khuyết tật và vùng sâu, vùng xa?
Điểm mạnh nhất của chính sách lần này là xác định đúng đối tượng ưu tiên: người cao tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hoàn cảnh khó khăn, cô đơn, khuyết tật, sống ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nếu chỉ mở phòng khám chờ người bệnh tới, phần lớn nhóm này sẽ tiếp tục đứng ngoài hệ thống y tế. Chính sách đặt ra yêu cầu “không để người cao tuổi thuộc nhóm ưu tiên bị bỏ sót vì khó khăn kinh tế, đi lại hoặc hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ y tế” là một tuyên bố mang tính cam kết chính trị lẫn đạo đức. Về thực chất, đây là bài kiểm tra năng lực tổ chức chăm sóc sức khỏe vùng sâu: trạm y tế xã phải được giao vai trò trung tâm khám, đánh giá sức khỏe, phát hiện nguy cơ, trong khi tuyến trên hỗ trợ nhân lực và trang thiết bị khi địa phương thiếu thốn.
Hồ sơ điện tử y tế: chìa khóa để quản lý dài hạn thay vì phong trào ngắn hạn
Nếu khám định kỳ là cánh cửa, thì hồ sơ điện tử y tế chính là con đường dài phía sau. Bộ Y tế yêu cầu các địa phương củng cố việc lập và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử cho người cao tuổi, tăng kết nối thông tin giữa trạm y tế và các cơ sở khám chữa bệnh để bảo đảm chăm sóc, điều trị liên tục. Không có hồ sơ số hóa, các đợt sàng lọc bệnh miễn phí dễ biến thành “chiến dịch” một lần rồi thôi. Ngược lại, khi mỗi lần đo huyết áp, xét nghiệm đường máu, đánh giá trí nhớ… được nhập vào hồ sơ điện tử, bác sĩ tuyến xã và tuyến trên có thể quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng có hệ thống, điều chỉnh thuốc, tư vấn dinh dưỡng, vận động, phòng ngừa té ngã và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Đây cũng là cách giúp người cao tuổi vùng sâu, vùng xa được tiếp cận chất lượng chuyên môn gần tương đương đô thị, dù họ không thể di chuyển thường xuyên.
Làm thế nào để chính sách đi tới từng ngõ nhỏ, từng người già khó đi lại?
Chính sách chỉ có ý nghĩa khi chạm tới những người yếu nhất: người cao tuổi cô đơn, mắc bệnh nặng hoặc hạn chế khả năng đi lại. Bộ Y tế đã nêu rõ địa phương phải tổ chức khám, tư vấn hoặc hỗ trợ chăm sóc tại nơi cư trú cho nhóm này. Điều đó đòi hỏi mô hình chăm sóc sức khỏe tại nhà, đội y tế lưu động, kết hợp Hội Người cao tuổi và mạng lưới cộng tác viên thôn bản. Trung tâm là trạm y tế xã, nhưng không thể hoạt động đơn lẻ: cần huy động nhân viên chuyên môn từ cơ sở khám chữa bệnh tuyến trên hỗ trợ những nơi thiếu nhân lực, trang thiết bị. Với các chương trình chuyên biệt như “Mắt sáng cho người cao tuổi”, việc sàng lọc đục thủy tinh thể, glocom và bệnh võng mạc đái tháo đường không nên dừng ở chẩn đoán; địa phương phải chủ động tạo đường dẫn để người cao tuổi khó khăn được khám chuyên khoa, phẫu thuật và phục hồi chức năng thị giác.
Từ Tháng hành động đến chiến lược lâu dài: không được phép chỉ làm cho đẹp báo cáo
Các hoạt động khám sức khỏe người cao tuổi, sàng lọc bệnh miễn phí và lập hồ sơ điện tử sẽ được lồng ghép vào Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam năm 2026 và duy trì thường xuyên sau đó. Đây là lời nhắc rằng chăm sóc người cao tuổi không phải phong trào ngắn hạn. Địa phương được đề nghị chủ động bố trí ngân sách, lồng ghép các chương trình liên quan và huy động nguồn lực hợp pháp, ưu tiên địa bàn khó khăn cùng nhóm dễ bị tổn thương. Nếu chỉ coi đây là dịp để tổng kết thành tích, lập vài chục hồ sơ rồi bỏ đó, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng hệ thống quản lý lão khoa bài bản. Ngược lại, nếu gắn nguồn lực bền vững với trạm y tế xã, đào tạo lão khoa, nâng kỹ năng giao tiếp và chăm sóc “lấy người cao tuổi làm trung tâm”, Việt Nam có thể bước một bước dài về phía xã hội già hóa nhưng lành mạnh hơn.
