Hiện tượng du lịch chụp ảnh: từ di tích đến ảnh viral
Hiện tượng du lịch chụp ảnh là xu hướng người trẻ lựa chọn điểm đến không chỉ để tham quan mà còn để tạo những bộ ảnh có tính kể chuyện, thời trang hoặc cosplay, rồi đăng tải lên mạng xã hội nhằm đạt hiệu ứng chụp ảnh viral Việt Nam, biến các di tích lịch sử và không gian văn hóa thành điểm check-in hot và sản phẩm nội dung cá nhân. Xu hướng này không trung lập: nó đang thay đổi cách chúng ta nhìn du lịch từ trải nghiệm khám phá sang trải nghiệm ghi hình. Tại Việt Nam, vài năm gần đây, vai trò của nghệ sĩ và influencer đặc biệt rõ nét khi họ biến những địa điểm vốn yên tĩnh, gắn với tâm linh hoặc hoàng cung xưa, thành phông nền sáng tạo cho trào lưu ảnh mạng xã hội mới, kéo theo dòng khách đến chỉ để chụp, quay và hóa thân.
Ao Bà Om: một MV biến ao Vuông thành sân khấu Khmer
Ao Bà Om nằm trên quốc lộ 53, thuộc phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long, lâu nay là không gian xanh mát cho người yêu sự tĩnh lặng. Nhưng chỉ sau MV "Thiên đường với người thương" của ca sĩ Phương Mỹ Chi, nơi này được tái định nghĩa trên bản đồ điểm check-in hot: từ chỗ là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia gắn với cộng đồng Khmer, ao Vuông trở thành bối cảnh chụp ảnh cosplay Khmer. Giới trẻ không chỉ cover ca khúc, họ kéo nhau đến ao, thuê trang phục truyền thống Khmer với màu sắc rực rỡ, hoa văn, ánh kim, quấn váy chuẩn bản địa để tạo bộ ảnh mang đậm dấu ấn văn hóa. Một gói chụp gồm trang phục, trang điểm và chụp ảnh có giá 1 triệu đồng, cho thấy du lịch chụp ảnh đã hình thành hệ sinh thái dịch vụ xoay quanh nội dung cá nhân hóa của khách.
Hiệu ứng này không chỉ là phong trào nhất thời. Theo cơ quan văn hóa địa phương, dịp lễ 2-9, Vĩnh Long đón 197.327 lượt khách, tăng 11,84% so với cùng kỳ, doanh thu du lịch hơn 199,7 tỉ đồng, tăng 15,4%. Đây là con số biết nói: một sản phẩm âm nhạc chạm tới văn hóa Khmer đã lan ra không gian vật lý, kéo người trẻ đến tiếp xúc di sản qua lăng kính thời trang và mạng xã hội. Nhưng đằng sau những bức ảnh lung linh, câu hỏi đặt ra là: liệu chúng ta đang tôn vinh hay đang tiêu thụ văn hóa bản địa giống như một "concept" chụp ảnh? Cách giới trẻ hóa thân thành người Khmer có thể tạo sự gần gũi, song cũng dễ trượt sang bề nổi nếu thiếu giải thích về câu chuyện tâm linh và lịch sử của "Srah Ba Om".
Lăng Tự Đức và cú chạy xuyên không 5 triệu lượt xem
Nếu Ao Bà Om lên ảnh bằng sự tĩnh lặng và váy Khmer, thì lăng Tự Đức ở Huế lại bùng nổ nhờ chuyển động: trào lưu "chạy xuyên không". Cuối tháng 8, một đoạn video ghi lại cảnh cô gái mặc cổ phục chạy kiểu phim ảnh tại lăng Tự Đức lan truyền trên mạng xã hội, nhanh chóng vượt mốc 5 triệu lượt xem. Nữ khách Vũ Dương thừa nhận bản thân không bất ngờ vì những video có cách thể hiện tương tự thường dễ hút chú ý. Từ một đề nghị "chạy cho vui" của nhiếp ảnh gia, khung cảnh bậc thang, hồ nước, cây xanh thời Nguyễn lập tức trở thành sân khấu cho du lịch chụp ảnh. Người trẻ bay từ nhiều nơi đến Huế chỉ để thử cảnh chạy, giống như một nghi thức bắt trend thay vì một khoảnh khắc ngẫu hứng.
Đứng sau trào lưu là Nguyễn Văn Lam cùng ê-kíp 5 người chuyên chụp Việt phục tại các điểm thuộc quần thể cố đô Huế. Họ biến những màn chạy thường thấy trong ảnh cưới thành concept mới: khách mặc áo Nhật Bình, chân váy trắng, chạy trên bậc thang để tạo chuyển cảnh từ video sang ảnh. Lịch chụp tháng 9 của nhóm gần kín; Lam chỉ nhận khoảng 8 khách mỗi ngày vì chỉ có 7–8 bộ trang phục, trong khi lượng người hỏi vượt khả năng đáp ứng. Cảnh một du khách như Bùi Linh Yến phải chờ một tiếng dưới trời mưa để thực hiện cú chạy xuyên không cho thấy sức hút lạ lùng của trào lưu ảnh mạng xã hội: trải nghiệm di tích bị nén lại trong vài chục giây nội dung, nhưng đủ mạnh để định hình cách người khác hình dung về lăng Tự Đức.
Khi di tích hóa thành sàn diễn thời trang và cosplay
Điểm chung giữa Ao Bà Om và lăng Tự Đức là sự dịch chuyển vai trò của di tích: từ nơi lưu giữ ký ức lịch sử, chúng trở thành sàn diễn cho thời trang và cosplay. Ao Bà Om vốn gắn với đời sống tâm linh, văn hóa và lịch sử người Khmer vùng Trà Vinh trước đây, nay được giới trẻ tiếp cận qua lớp trang điểm, váy áo lấp lánh và đạo cụ. Tại Huế, những công trình thời Nguyễn, vốn mang tính trang nghiêm, được "hóa giải" bằng Việt phục, tà váy bay trên bậc thang, cảnh "ngã cầu thang", "chạy xuyên không" để tạo nội dung giải trí. Trào lưu ảnh mạng xã hội đã phá vỡ khoảng cách "khách – di tích", cho phép người trẻ nhập vai vào không gian lịch sử thay vì đứng ngoài chụp ảnh ghi chép. Nhưng việc dùng di tích như backdrop cũng đặt áp lực lên công tác bảo tồn: mật độ chạy, nhảy, quay, chụp trên bậc thang, cầu đá có thể làm tăng nguy cơ xuống cấp nếu thiếu quy định.
Điều đáng nói là các concept đều xây dựng trên khung văn hóa địa phương. Ao Bà Om được kể lại bằng trang phục, phụ kiện Khmer, với sự khác nhau giữa sinh hoạt, lễ hội, cưới hỏi. Trào lưu chạy xuyên không thì bám vào Việt phục, cổ phục Việt, kết hợp đường nét kiến trúc lăng Nguyễn. Văn hóa bản địa không bị che lấp bởi phong cách chụp ảnh hiện đại; nó được remix để phù hợp thẩm mỹ mạng xã hội. Đây là cơ hội để các giá trị văn hóa đặc sắc đến gần giới trẻ theo cách tự nhiên hơn. Tuy nhiên, nếu mọi thứ chỉ dừng ở level "concept" và "outfit", chúng ta sẽ mất đi chiều sâu: những bức ảnh đẹp nhưng không truyền tải câu chuyện về vua Tự Đức, về truyền thuyết Ba Om, về lịch sử vùng đất mà họ đang bước chân lên.
Xu hướng mới, trách nhiệm mới: người trẻ cần làm hơn là chụp
Có thể nói, sự kết hợp giữa truyền thống văn hóa địa phương và xu hướng chụp ảnh hiện đại đang tạo ra một hiện tượng du lịch mới: người trẻ đi để chụp, hóa thân, kể câu chuyện của riêng mình, và kéo di sản vào đời sống hàng ngày. Chụp ảnh viral Việt Nam không còn là đặc quyền của những bối cảnh xa lạ, mà lấy chất liệu từ chính ao, lăng, rừng sao, đồi thông quanh ta. Đây là cơ hội vàng cho ngành du lịch: xây dịch vụ xoay quanh cảm hứng sáng tạo, thay vì chỉ bán vé tham quan. Đồng thời, nó là lời nhắc với các địa phương rằng bảo tồn không thể tách khỏi truyền thông; một bài hát, một video trend có thể làm được điều mà brochure không làm được.
Nhưng với người trẻ, quyền lực của chiếc điện thoại đi kèm trách nhiệm. Mỗi cú chạy xuyên không, mỗi lần khoác Khmer phục hay Việt phục là một cuộc đối thoại với lịch sử thật. Nếu chỉ xem di tích là phông nền cho lượt thích, chúng ta sẽ làm phẳng câu chuyện, biến văn hóa thành đạo cụ. Ngược lại, nếu chủ động tìm hiểu truyền thuyết, kiến trúc, nhân vật gắn với không gian mình chụp, trào lưu ảnh mạng xã hội có thể trở thành cánh cửa dẫn vào di sản. Đi du lịch chụp ảnh không phải điều xấu; điều đáng lo là du lịch không còn nội dung ngoài tấm ảnh. Và đó là lựa chọn nằm trong tay người cầm máy, chứ không phải thuật toán.
