Ống kính sáng tạo tùy chỉnh: khi đam mê vượt khỏi khuôn mẫu
Ống kính sáng tạo tùy chỉnh là những ống kính phi tiêu chuẩn, được thiết kế lại về quang học lẫn hình thức để tạo hiệu ứng hình ảnh độc đáo, phục vụ phong cách cá nhân của nhiếp ảnh gia hơn là chạy theo sự hoàn hảo kỹ thuật do ngành công nghiệp đặt ra.
Câu chuyện của Thomas Spicher là ví dụ điển hình cho làn sóng này: từ một người học thiết kế đồ họa không mấy đam mê, anh loay hoay tìm thứ khiến mình hứng khởi hơn và, qua quá trình thử nghiệm, tò mò và sai thử, anh nhận ra mình muốn chế tạo ống kính. Điều đáng nói là anh không bước vào ngành bằng con đường kỹ sư quang học truyền thống, mà bắt đầu bằng việc mổ xẻ chiếc Kodak VR35 K12 nhặt được ở chợ đồ cũ, rồi bê thẳng thấu kính sang máy mirrorless của mình. Ngay từ khởi điểm, động lực là nhu cầu sáng tạo cá nhân, chứ không phải bản vẽ chuẩn mực trong phòng lab.
Từ đó, anh tiếp tục thử nhiều loại thấu kính "vớ được": cái thì sắc nét, cái mơ màng, cái tệ hại. Đồng thời, cộng đồng người xem trên kênh của anh liên tục bình luận rằng “một ngày nào đó sẽ được mua ống kính của Tom”. Đây là điểm mấu chốt: nhu cầu ống kính khác lạ xuất phát từ người dùng thật, chứ không phải chiến dịch marketing. Khi đam mê cá nhân gặp nhu cầu sáng tạo của cộng đồng, ống kính sáng tạo tùy chỉnh trở thành một thị trường nghiêm túc, không còn là trò nghịch DIY.
Adapted Optics và Everyday Lens: DIY trở thành doanh nghiệp quang học
Thomas Spicher đã biến chuỗi thí nghiệm quang học trên bàn làm việc thành một công ty ống kính đúng nghĩa, Adapted Optics, với sản phẩm đầu tay mang tên Everyday Lens. Nói cách khác, anh biến thứ ống kính “tự chế” bằng 3D-print và thấu kính từ máy ảnh dùng một lần thành một sản phẩm có cấu trúc sản xuất, có mount đầy đủ và khả năng đặt hàng theo yêu cầu. Đây là lời phản biện rõ ràng với quan niệm rằng ống kính phải do các tập đoàn lớn làm mới đáng tin.
Everyday Lens dùng thân in 3D, kết hợp một thấu kính phổ biến dễ kiếm từ máy ảnh dùng một lần, nhưng được đóng gói lại với khả năng lấy nét tay chính xác, khẩu độ hoán đổi nhanh và thiết kế tùy biến. Nó hỗ trợ nhiều ngàm mirrorless khác nhau và được tối ưu để vẫn lấy nét vô cực, dù mỗi hệ thống máy đòi hỏi khoảng cách flange khác nhau. Quan trọng hơn, nó là minh chứng rằng một ống kính phi tiêu chuẩn vẫn có thể được thiết kế cẩn thận, chứ không phải món đồ chơi ngẫu hứng.
Spicher nhấn mạnh phần tùy biến là trọng tâm: người dùng có thể chọn texture vòng focus, màu sắc, loại ngàm và tổ hợp khẩu độ dạng tấm để luân phiên sử dụng. Anh cũng thẳng thắn rằng Adapted Optics được sinh ra để “làm những thứ độc đáo”, đồng nghĩa với việc đặt mình ra ngoài cuộc đua độ nét hay MTF chart. Everyday Lens đang mở pre-order với lô đầu chỉ 50 chiếc, làm theo yêu cầu từng khách hàng.
Lensbaby Twist 28: góc rộng gặp hiệu ứng Petzval cổ điển
Nếu Adapted Optics đại diện cho làn sóng DIY đi vào startup, thì Lensbaby là minh chứng rằng các công ty quang học độc lập có thể sống khỏe bằng ống kính phi tiêu chuẩn. Lensbaby Twist 28 đưa điều đó đi xa hơn khi kết hợp một tiêu cự góc rộng 28mm với hiệu ứng Petzval cổ điển: những vòng xoáy mờ ở rìa khung hình mô phỏng lại đặc trưng của các ống kính Petzval cổ. Kết quả là một ống kính sở hữu thiết kế quang học độc đáo, cố ý phá vỡ khái niệm “hoàn hảo” trong nhiếp ảnh hiện đại.
Twist 28 là ống kính nhỏ, dạng pancake, với khẩu độ cố định f/3.5, cấu trúc 4 thấu kính trong 3 nhóm và trọng lượng chỉ khoảng 140g. Nó được thiết kế dành cho các hệ mirrorless phổ biến, tập trung vào lấy nét tay và khoảng cách lấy nét tối thiểu 20cm để tối đa hóa tách bối cảnh. Điểm đáng nói là vùng ảnh trung tâm sắc nét, trong khi rìa khung được “hy sinh” cho vòng xoáy Petzval; điều này buộc người chụp phải tư duy bố cục khác đi, đặt chủ thể vào trung tâm để hiệu ứng hoạt động hiệu quả.
Theo bài đánh giá, Lensbaby Twist 28 được mô tả là “một ống kính nhỏ gọn, nhẹ, đánh đổi sự hoàn hảo kỹ thuật để lấy những xoáy Petzval đặc trưng và rất nhiều niềm vui sáng tạo”. Nó không dành cho ai chăm chăm soi độ nét góc, mà dành cho người thích thử nghiệm trong máy, mang theo mọi nơi nhờ kích thước rất gọn. Như chính người viết nhận xét, chìa khóa nằm ở việc dừng kỳ vọng về sự hoàn hảo quang học thông thường và tận hưởng những gì ống kính làm khác đi.
Ống kính phi tiêu chuẩn và hành trình phá vỡ tiêu chí “hoàn hảo”
Cả Everyday Lens và Lensbaby Twist 28 đều đặt chung một câu hỏi cho giới nhiếp ảnh: tiêu chuẩn nào mới là quan trọng? Các bảng test độ nét hay cảm xúc người xem? Everyday Lens ưu tiên tính vui nhộn, gọn nhẹ, giúp người dùng dễ mang máy ra ngoài chụp, đồng thời đem lại trải nghiệm khác hẳn ống kính truyền thống. Twist 28 thì sẵn sàng hy sinh độ sắc biên để đổi lấy hiệu ứng Petzval xoáy mạnh quanh viền khung. Đại ý là: nếu bạn muốn hình ảnh “lạ”, bạn không thể tiếp tục chơi theo luật cũ.
Ống kính sáng tạo tùy chỉnh cho phép người chụp vượt khỏi tiêu chuẩn công nghiệp theo hai tầng. Thứ nhất là tầng kỹ thuật: cấu trúc quang học được sắp xếp để tạo hiệu ứng mơ, xoáy, kéo giãn hay “lỗi” có chủ đích, thay vì tối ưu mọi thông số đến mức phẳng lì. Thứ hai là tầng trải nghiệm: người dùng được quyết định màu sắc, bề mặt vòng focus, ngàm, thậm chí dạng khẩu độ, như trong Everyday Lens. Khi công cụ mang tính cá nhân hóa cao, cách mỗi người cảm nhận và ghi lại thế giới cũng trở nên riêng hơn.
Ở đây, ống kính phi tiêu chuẩn chính là tuyên ngôn: không phải ai cũng cần, hay muốn, một bộ kính “trăm trận trăm thắng”, mà đôi khi họ cần một ống kính có tật nhưng “có tình”. Sự không hoàn hảo trở thành ngôn ngữ thẩm mỹ. Lý do là vì những hiệu ứng như Petzval xoáy, bokeh méo, flare lạ thường gây ấn tượng mạnh hơn trong môi trường mạng, nơi hàng triệu bức ảnh “đúng kỹ thuật” đã bão hòa. Người xem dễ nhớ một bức ảnh có cá tính dù hơi “sai” hơn là một bức ảnh sạch sẽ nhưng lạnh lùng.
Xu hướng thiết bị độc lạ: con đường định hình phong cách và khởi nghiệp
Xu hướng ống kính độc lạ không chỉ giúp nhiếp ảnh gia phát triển phong cách riêng, mà còn mở ra cánh cửa khởi nghiệp cho những người xuất phát từ đam mê thuần túy. Spicher kỳ vọng người xem những gì anh làm sẽ được truyền cảm hứng để theo đuổi đam mê của chính mình, dù điều đó có thể đáng sợ hoặc nhiều rủi ro. Everyday Lens được thiết kế để mang lại niềm vui sử dụng, giúp người dùng dễ cầm máy ra đường hơn, nhờ thân ống gọn, nhẹ và trải nghiệm khác biệt so với ống kính tiêu chuẩn.
Ở chiều ngược lại, Lensbaby Twist 28 đại diện cho một triết lý rõ ràng: nó “không phù hợp với những người tìm kiếm sự hoàn hảo kỹ thuật, nhưng với ai thích thử nghiệm trong máy, nó rất vui và dễ mang đi khắp nơi”. Điều này giải thích vì sao các hãng như Lensbaby vẫn giữ được cộng đồng trung thành: họ không bán sự an toàn, họ bán công cụ để phá luật. Và khi càng nhiều nhiếp ảnh gia chấp nhận ống kính phi tiêu chuẩn, thị trường cho thiết kế quang học độc đáo càng rộng mở.
Tương lai gần, Adapted Optics chuẩn bị mở đặt hàng Everyday Lens với số lượng giới hạn 50 chiếc, tùy biến theo yêu cầu từng người dùng. Spicher mong muốn giữ yếu tố tùy biến là cốt lõi, dù thừa nhận rằng nếu quá nhiều cấu hình khiến công ty khó mở rộng, anh buộc phải đơn giản hóa. Dù hướng nào xảy ra, bài học đã rõ: từ một chiếc máy ảnh cũ ở chợ đồ cũ, đam mê cá nhân và nhu cầu “chụp khác” có thể biến thành một công ty quang học mới. Và đó là tín hiệu tích cực cho bất kỳ ai đang lăm le phá vỡ các chuẩn mực trong nhiếp ảnh.
