Nhà máy xử lý rác phát điện: Định nghĩa một bước ngoặt mới
Nhà máy xử lý rác phát điện là cơ sở công nghiệp sử dụng rác thải sinh hoạt làm nhiên liệu, thông qua công nghệ đốt có kiểm soát và thu hồi nhiệt để phát điện, đồng thời giảm khối lượng rác chôn lấp, hạn chế nước rỉ rác và khí thải gây ô nhiễm, hướng tới quản lý chất thải bền vững và cung cấp thêm nguồn năng lượng tái tạo cho hệ thống điện đô thị. Mô hình này, khi được triển khai tại Bắc Ninh với công suất dự kiến 850 tấn rác mỗi ngày đêm, sản lượng điện 16MW, vận hành từ tháng 6/2027, nếu được thực hiện đúng chuẩn môi trường sẽ là một trong những mảnh ghép quan trọng của hạ tầng xanh Bắc Ninh. Tuy chưa có nhiều thông tin chi tiết được công bố, quy mô như vậy cho thấy địa phương không còn xem rác là gánh nặng mà là nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo Việt Nam cần được khai thác một cách thận trọng, có kiểm soát.
Bài học từ “núi rác” Trung Sơn: Khi đô thị tăng trưởng nhanh hơn năng lực xử lý
Nếu muốn hiểu vì sao nhà máy xử lý rác phát điện trở thành lựa chọn hấp dẫn, chỉ cần nhìn vào bãi rác Trung Sơn ở phố biển Sầm Sơn. Bãi rác này hình thành từ năm 1992 trên diện tích khoảng 2,7 ha, công suất thiết kế ban đầu 50 tấn rác/ngày, nâng lên 90 tấn/ngày đêm vào năm 2015. Thế nhưng du lịch Sầm Sơn phát triển mạnh, địa giới mở rộng, lượng rác phát sinh có thời điểm lên tới 135–150 tấn/ngày, vượt xa khả năng tiếp nhận. Khi tăng trưởng kinh tế, du lịch không đi kèm nâng cấp hạ tầng xử lý chất thải, hệ quả tất yếu là quá tải, nước rỉ rác chảy ra môi trường, mùi hôi, ruồi nhặng. Theo thống kê, khu vực này tồn đọng khoảng 350.000 tấn rác sinh hoạt. Câu chuyện Trung Sơn là lời nhắc: nếu chỉ mở rộng bãi chôn lấp mà không đổi tư duy sang quản lý chất thải bền vững, đô thị sẽ trả giá bằng chính chất lượng sống của cư dân.
Đóng cửa Trung Sơn: Quyết định mang ý nghĩa vượt lên trên thủ tục hành chính
Kể từ 0 giờ ngày 3/8/2026, bãi rác Trung Sơn chính thức dừng tiếp nhận rác; toàn bộ rác sinh hoạt hai phường Sầm Sơn và Nam Sầm Sơn được chuyển về Khu xử lý chất thải Nghi Sơn để xử lý. Đây không phải động tác kỹ thuật đơn thuần. Nó khép lại một “điểm nóng” ô nhiễm giữa lòng đô thị du lịch, nơi người dân nhiều năm phải sống chung với mùi hôi nồng nặc mỗi ngày nắng, lo nước rỉ rác mỗi mùa mưa và bất an về sức khỏe. Quyết định này đi kèm loạt giải pháp: phủ bạt toàn bộ bãi rác, kiểm soát nước rỉ, xử lý mùi, xây dựng phương án di dời toàn bộ lượng rác tồn đọng. "Quyết định đóng cửa bãi rác Trung Sơn mang ý nghĩa lớn hơn một giải pháp hành chính. Đó là sự lựa chọn phát triển theo hướng bền vững, đặt sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân lên trên hết". Nhìn từ đây, nhu cầu về những công nghệ xử lý tiên tiến như nhà máy xử lý rác phát điện càng trở nên rõ ràng.
Từ chôn lấp sang phát điện: Cách mô hình mới trả lại không gian xanh cho đô thị
Khi bãi rác Trung Sơn dừng hoạt động, điều người dân mong đợi không chỉ là những chuyến xe rác không còn nối đuôi nhau mà là bầu không khí trong lành, những ngày hè không phải đóng kín cửa vì mùi hôi, những bữa cơm không còn ruồi nhặng bủa vây và trẻ em được vui chơi trong môi trường sạch sẽ hơn. Nhưng để không lặp lại kịch bản “núi rác” ở nơi khác, hệ thống xử lý mới phải làm được hai việc cùng lúc: giảm nhanh khối lượng rác phải chôn lấp và không tạo thêm gánh nặng ô nhiễm. Mô hình nhà máy xử lý rác phát điện, nếu vận hành chuẩn, là cách biến rác thành điện, từ đó đáp ứng một phần nhu cầu năng lượng của đô thị, đồng thời thu hẹp diện tích chôn lấp, giảm rủi ro nước rỉ rác giống như tại Trung Sơn, nơi nước rỉ rác từng chảy ra môi trường bên ngoài không đạt quy chuẩn.
Bắc Ninh và xu hướng hạ tầng xanh: Cơ hội nhưng không thiếu thách thức
Nhà máy xử lý rác phát điện ở Bắc Ninh với công suất 850 tấn/ngày đêm, phát điện 16MW, dự kiến vận hành từ tháng 6/2027 được kỳ vọng sẽ trở thành một điển hình mới cho hạ tầng xanh Bắc Ninh, góp phần mở rộng bức tranh năng lượng tái tạo Việt Nam. Tuy nhiên, bài học từ bãi rác Trung Sơn cho thấy mọi quyết định liên quan tới chất thải đô thị phải được giám sát chặt chẽ, tránh việc công nghệ mới chỉ giải quyết trên giấy mà để lại hệ quả như 350.000 tấn rác tồn đọng phải di dời trong tương lai, với phương án đưa về bãi rác Sao Vàng. Nếu Bắc Ninh chứng minh được rằng rác có thể được xử lý đồng thời tạo ra điện mà không đánh đổi môi trường sống, đây sẽ là bước ngoặt trong quản lý chất thải bền vững. Ngược lại, nếu xem nhẹ tiêu chuẩn khí thải, nước rỉ rác, nhà máy phát điện từ rác rất dễ trở thành một Trung Sơn kiểu mới trong mắt cộng đồng.
